Anayasal Kavramlar ve Anayasa Tarihi — Test 6

Doğru cevap: C — Cumhurbaşkanına karşı

Bakanlar Cumhurbaşkanı tarafından atanır, görevden alınır ve siyasi bakımdan Cumhurbaşkanına karşı sorumludur. Bakanların meclise karşı siyasi sorumluluğu ve gensoruyla düşürülmesi parlamenter sisteme ait bir mekanizmadır ve yürürlükteki sistemde yer almaz.

Doğru cevap: E — Halk tarafından beş yıllığına seçilir; en çok iki kez seçilebilir

Yürürlükteki düzenlemeye göre Cumhurbaşkanı doğrudan halk tarafından beş yıllık süre için seçilir ve bir kimse kural olarak en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir. Yedi yıllık süre ve TBMM tarafından seçim, 2007 değişikliği öncesindeki döneme ait olduğundan güncel değildir.

Doğru cevap: A — Üye tamsayısı 600'e, seçim dönemi beş yıla çıkarılmıştır

2017 değişikliğiyle milletvekili sayısı 550'den 600'e çıkarılmış, seçim dönemi dört yıldan beş yıla uzatılmış ve milletvekili seçilme yaşı on sekize indirilmiştir. Senato kurulması söz konusu olmamıştır; çift meclis uygulaması yalnızca 1961 Anayasası döneminde görülmüştür.

Doğru cevap: A — TBMM ya da Cumhurbaşkanı kararıyla seçimler birlikte yenilenir

Seçimlerin yenilenmesine TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla ya da Cumhurbaşkanının kararıyla gidilebilir; her iki hâlde de TBMM ve cumhurbaşkanlığı seçimleri birlikte yenilenir. Yalnızca bir organın seçiminin yenilenmesi mümkün olmadığı için diğer seçenekler yanlıştır.

Doğru cevap: B — Temel haklar ve kişi hakları bu kararnamelerle düzenlenemez

Cumhurbaşkanlığı kararnameleri yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılabilir; temel haklar ile kişi hak ve ödevleri bu yolla düzenlenemez ve anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda kararname çıkarılamaz. Ayrıca bu kararnameler Anayasa Mahkemesinin denetimine tabi olduğundan yargı denetimine kapalı oldukları söylenemez.

Doğru cevap: E — Kanun hükmü uygulanır

Anayasa gereği kararname ile kanun arasında çelişme bulunduğunda kanun hükmü uygulanır; ayrıca aynı konuda kanun çıkarılması hâlinde kararname hükümsüz hâle gelir. Bu nedenle sonraki tarihli metnin ya da yürütmenin tercihinin esas alınacağını söyleyen seçenekler yanlıştır.

Doğru cevap: B — Gensoru

2017 değişikliğinden sonra TBMM'nin denetim yolları meclis araştırması, genel görüşme, meclis soruşturması ve yazılı sorudan ibarettir. Hükümetin siyasi sorumluluğunu harekete geçiren gensoru, parlamenter sisteme özgü bir araç olduğu için kaldırılmıştır.

Doğru cevap: E — Milletvekilliği sona erer

Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde yasama ve yürütme görevleri birlikte yürütülemez; milletvekili Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan olarak atanırsa milletvekilliği sona erer. Parlamenter sistemde bakanların aynı zamanda milletvekili olabilmesi mümkündü; bu nedenle iki görevin birlikte yürütülmesini öngören seçenek güncel sisteme uymaz.

Doğru cevap: D — Soruşturma açılmasına beşte üç çoğunlukla karar verilir

Cumhurbaşkanı hakkında soruşturma açılması üye tamsayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle istenir, soruşturma açılmasına beşte üç çoğunlukla karar verilir ve Yüce Divana sevk için üçte iki çoğunluk aranır. Bu nedenle Yüce Divana sevkin salt çoğunlukla alınacağını ya da önergenin tek milletvekilince verilebileceğini söyleyen seçenekler yanlıştır.

Doğru cevap: E — TBMM'nin kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabulü

Geri gönderilen kanun TBMM tarafından üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul edilirse Cumhurbaşkanı bu kanunu yayımlar; bu nedenle veto yetkisi mutlak değil güçleştiricidir. Üçte iki çoğunluk ya da halkoylaması koşulu anayasada öngörülmediğinden diğer seçenekler yanlıştır.

Doğru cevap: C — Cumhurbaşkanına

Bütçe kanun teklifi Cumhurbaşkanı tarafından hazırlanarak TBMM'ye sunulur ve mecliste görüşülerek kabul edilir. Sayıştay bütçenin uygulanmasını TBMM adına denetleyen organdır; teklifi sunma yetkisi bulunmadığından o seçenek yanlıştır.

Doğru cevap: C — Yürütmenin seçimlerin yenilenmesine karar verebilmesi

Klasik başkanlık sisteminde organların görev süreleri sabittir ve yürütmenin yasama seçimlerini yenileme yetkisi yoktur; Türkiye'de ise Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Tek başlı yürütme, devlet başkanının halkça seçilmesi ve bakanların atanması iki sistemde de bulunduğundan ayırt edici sayılmaz.

Doğru cevap: D — Cumhurbaşkanı tarafından atanırlar

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve yine Cumhurbaşkanınca görevden alınır. Göreve başlamak için meclisten güvenoyu alınması parlamenter sisteme ait bir kural olduğundan yürürlükteki sistemde uygulanmaz.

Doğru cevap: B — Anayasa Mahkemesine

Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, şekil ve esas bakımından anayasaya uygunluk denetimi yönünden Anayasa Mahkemesinin görev alanındadır. Danıştay idari işlemlerin hukuka uygunluğunu denetler; kararnamelerin anayasaya uygunluk denetimi ise Danıştayın yetkisi dışındadır.

Doğru cevap: D — Hiçbir organın diğerine üstünlük iddiasında bulunamaması

Bu nitelendirme, kuvvetler ayrılığının organlar arası bir hiyerarşi kurmadığını; her organın anayasadan aldığı yetkiyi kullandığını ve aralarında iş birliği bulunduğunu ifade eder. Bir organın diğerine üstün sayılması ya da başka organın yetkisini kullanması bu anlayışla bağdaşmadığından diğer seçenekler yanlıştır.