Anayasal Kavramlar ve Anayasa Tarihi — Test 8

Doğru cevap: E — Kuvvetler birliği ilkesini

Yetkilerin tek organda toplanması kuvvetler birliğinin göstergesidir ve 1921 Anayasası bu esasa dayanan meclis hükümeti sistemini benimsemiştir. Kuvvetler ayrılığının sert ya da yumuşak biçimleri yetkilerin farklı organlara dağıtılmasını gerektirdiğinden bu dönem için söz konusu değildir.

Doğru cevap: B — 1924

1924 Anayasası, Teşkilat-ı Esasiye Kanunu adıyla 1924 yılında kabul edilmiştir. 1928 ve 1937, bu anayasada yapılan önemli değişikliklerin yıllarıdır; kabul tarihini göstermez.

Doğru cevap: D — Kuvvetler birliği-görevler ayrılığı anlayışını

1924 Anayasası yasama ve yürütmeyi mecliste toplamakla birlikte yargıyı bağımsız mahkemelere bıraktığı için kuvvetler birliği ve görevler ayrılığı formülüyle anılır. Sert kuvvetler ayrılığı organların birbirinden kesin biçimde ayrılmasını gerektirdiğinden bu anayasa için geçerli değildir.

Doğru cevap: A — Kanunların anayasaya uygunluğunu denetleyen bir mahkeme kurmuştur

1924 Anayasası döneminde kanunların anayasaya uygunluğunu denetleyecek bir yargı mercii bulunmuyordu; anayasa yargısı Türk hukukuna 1961 Anayasası'yla kurulan Anayasa Mahkemesi ile girmiştir. Buna karşılık 1924 Anayasası, 5. maddesinde yasama yetkisi ile yürütme kudretini Türkiye Büyük Millet Meclisinde toplayarak kuvvetler birliği esasını benimsemiş, tek meclisli bir yasama düzeni öngörmüş, değiştirilmesini üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuna bağlayarak katı anayasa niteliği taşımış ve devlet şeklinin cumhuriyet olduğu hükmünü değiştirilemez saymıştır; bu nedenle B, C, D ve E seçenekleri bu anayasa hakkında söylenebilecek doğru ifadelerdir.

Doğru cevap: B — Anayasal düzenin laikleşmesi sürecini

Devletin dini olduğuna dair hükmün kaldırılması ve ardından laikliğin anayasal ilke hâline getirilmesi, anayasal düzenin laikleşmesini ifade eder. Bu değişiklikler devletin biçimiyle ya da yargı düzeniyle ilgili olmadığından federal yapı ve anayasa yargısı seçenekleri yanlıştır.

Doğru cevap: C — 1961 Anayasası

1961 Anayasası, halkoyuna sunularak kabul edilen ilk Türk anayasasıdır. 1982 Anayasası da halkoylamasıyla kabul edilmiştir; ancak ilk olma özelliği 1961 Anayasası'na aittir, 1921 ve 1924 anayasaları ise meclis tarafından kabul edilmiştir.

Doğru cevap: A — Çift meclisli bir yasama yapısı kurması

1961 Anayasası TBMM'yi Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu olmak üzere iki meclisten oluşacak biçimde düzenlemiştir. Tek meclisli yapı 1924 ve 1982 anayasalarının özelliği olduğundan bu seçenek 1961 için yenilik sayılmaz.

Doğru cevap: A — 1961 Anayasası

Anayasa Mahkemesi ilk kez 1961 Anayasası ile kurulmuş, 1982 Anayasası'nda da varlığını sürdürmüştür. 1924 Anayasası döneminde anayasaya uygunluk denetimi yapan bir organ bulunmadığından o seçenek yanlıştır.

Doğru cevap: C — Anayasa yargısı ve sosyal devlet ilkesi

Sosyal devlet ilkesi ve kanunların anayasaya uygunluğunun yargısal denetimi Türk anayasa hukukuna ilk kez 1961 Anayasası ile girmiştir. Cumhuriyetin devlet şekli olması, katılık ve seçimle oluşan yasama organı her iki anayasada da bulunduğundan ayırt edici sayılmaz.

Doğru cevap: C — Halkoylamasıyla kabul edilmiş ve tek meclisli yapı öngörmüştür

1982 Anayasası 1982 yılında halkoylamasına sunularak kabul edilmiş ve yasama organını tek meclis olarak düzenlemiştir. Çift meclisli yapı yalnızca 1961 Anayasası döneminde uygulandığından senato içeren seçenekler yanlıştır.

Doğru cevap: E — Anayasanın katı nitelikte olduğunu

İlk üç maddenin değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez sayılması, anayasanın katı niteliğinin en belirgin görünümüdür; diğer maddeler ise ağırlaştırılmış usulle değiştirilebilir. Bu durum anayasanın tamamının değiştirilemez olduğu anlamına gelmediğinden ilgili seçenek yanlıştır.

Doğru cevap: C — 1961'de çift meclis, 1982'de tek meclis benimsenmiştir

1961 Anayasası Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu'ndan oluşan çift meclisli yapıyı, 1982 Anayasası ise TBMM'den ibaret tek meclisli yapıyı benimsemiştir. Yasama yetkisi 1982 Anayasası'nda da TBMM'ye ait olup devredilemez nitelikte olduğundan E seçeneği yanlıştır.

Doğru cevap: E — Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi

2007 anayasa değişikliğiyle Cumhurbaşkanının TBMM yerine halk tarafından, beş yıllık süre için ve en fazla iki dönem seçilmesi kabul edilmiştir. Başbakanlığın kaldırılması ve milletvekili sayısının altı yüze çıkarılması ise 2017 değişikliğinin sonuçlarıdır.

Doğru cevap: A — Kanun hükmünde kararname yetkisinin genişletilmesi

2017 değişikliğiyle kanun hükmünde kararname yetkisi genişletilmemiş, tamamen kaldırılmış ve yerine Cumhurbaşkanlığı kararnamesi getirilmiştir. Başbakanlığın kaldırılması, milletvekili sayısının ve seçilme yaşının değişmesi ile Cumhurbaşkanı yardımcılığının kurulması ise bu değişikliğin sonuçlarıdır.

Doğru cevap: D — Teklif üye tamsayısının en az üçte biriyle verilir, kabul beşte üç çoğunlukla olur

Anayasa değişikliği teklifi TBMM üye tamsayısının en az üçte biri tarafından yazıyla verilir ve kabulü üye tamsayısının en az beşte üç çoğunluğunun gizli oyuna bağlıdır. Teklifin tek milletvekilince ya da yargı organınca verilebileceğini söyleyen seçenekler anayasal usule aykırıdır.