Yumuşama Dönemi

Sınavda sorulan kavramlar

Her kavramın altında havuzumuzdan o kavramı ölçen gerçek sorular var. Önce kavramı oku, sonra soruyu aç ve çöz.

1. 1.Yumuşama (Détente) ve nedenleri (1962–1979)

   Küba Füze Krizi'nde nükleer savaşın eşiğine gelen iki süper güç, 1962'den sonra doğrudan çatışma yerine görüşme ve anlaşma yolunu seçti; bu evre 1979 Afganistan işgaline kadar sürdü. Nedenleri: nükleer dehşet dengesinin yarattığı korku, silahlanma yarışının ekonomik yükü, blok içi çatlaklar (Fransa'nın 1966'da NATO'nun askerî kanadından ayrılması, Çin–Sovyet anlaşmazlığı), Bağlantısızlar Hareketi'nin üçüncü bir seçenek oluşturması, ABD'nin Vietnam'da yıpranması ve Batı Almanya'nın Doğu Bloku'yla ilişki kuran Ostpolitik'i.

   Sınav ipucu: "Gösterilemez" sorusunda yumuşamanın nedeni olarak Berlin Duvarı'nın yıkılması ya da Sovyetlerin dağılması verilirse ele: bunlar 1989 sonrasıdır. İki blok arasında ticaret ve teknoloji alışverişinin artması karşılıklı bağımlılığın göstergesidir.

   Soru 44Soğuk Savaş'ın 1962'den sonraki evresini anlatmak için kullanılan ve Türkçede "yumuşama" karşılığıyla ifade edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Détente
   2. B)Glasnost
   3. C)Perestroyka
   4. D)Enosis
   5. E)Apartheid

   Çözümü göster

   Doğru cevap: A. Détente, iki süper güç arasındaki gerilimin görüşme ve antlaşmalarla azaltılmaya çalışıldığı dönemi anlatır. Glasnost ve perestroyka 1980'lerde Gorbaçov'un Sovyetler Birliği'nde uyguladığı iç politikalardır; enosis ise Kıbrıs'ın Yunanistan'a bağlanmasını amaçlayan görüşün adıdır.

   Kolay · Test 3

   Soru 55Sovyetler Birliği'nin Afganistan'ı işgalinin uluslararası ilişkilerde yol açtığı sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)SALT II Antlaşması'nın hemen yürürlüğe girmesi
   2. B)Yumuşama sürecinin kesintiye uğraması
   3. C)NATO'nun dağılma sürecine girmesi
   4. D)Doğu Bloku'nun hemen çözülmesi
   5. E)İki blok arasında ittifak kurulması

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. İşgal, ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki güveni sarsmış ve yumuşama sürecini kesintiye uğratmıştır; SALT II Antlaşması da bu nedenle ABD Senatosu'nda onaylanmamıştır. Doğu Bloku'nun çözülüşü ise ancak 1989'dan itibaren gerçekleşmiştir.

   Orta · Test 4

   Soru 63Yumuşama Dönemi'nde iki blok arasında görüşmelerin artmasına karşın silahlanmanın tümüyle son bulmaması hangisiyle açıklanabilir?

   1. A)Nükleer silahların üretiminin imkânsızlaşması
   2. B)Askerî ittifakların ortadan kalkması
   3. C)Ekonomik kaynakların tükenmiş olması
   4. D)Taraflar arasındaki güvensizliğin sürmesi
   5. E)Blokların birleşme kararı almış olması

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. Yumuşama, güvensizliği tümüyle ortadan kaldırmamış; bu nedenle görüşmeler sürerken silahlanma da devam etmiştir. NATO ile Varşova Paktı bu dönemde varlığını korumuş, bloklar arasında birleşme yönünde bir karar da alınmamıştır.

   Orta · Test 5

2. 2.Küba Füze Krizi (Ekim 1962)

   1959 Küba Devrimi'nden sonra ABD'nin Domuzlar Körfezi çıkarması (1961) başarısız olunca SSCB, Küba'ya nükleer füze yerleştirmeye girişti. Kennedy adayı deniz ablukasına ("karantina") aldı; on üç günlük gerilimin sonunda Kruşçev füzeleri geri çekti, ABD ise Küba'ya saldırmama sözü verdi ve Türkiye'deki Jüpiter füzelerini sökmeyi kabul etti. Kriz, 1963'te Moskova–Washington arasında kriz anlarında liderlerin doğrudan haberleşmesini sağlayan "kırmızı telefon" hattının kurulmasına yol açtı.

   Sınav ipucu: Krizde Türkiye'nin adı Jüpiter füzeleri yüzünden geçer; "ABD'nin Türkiye'deki füzeleri sökmesi" krizin sonucu olarak sorulur. Sıralamada Domuzlar Körfezi (1961) füze krizinden (1962) öncedir.

   Soru 31Soğuk Savaş'ta yumuşamanın başlamasında etkili olan gelişmeler arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

   1. A)Küba Füze Krizi'nin yarattığı korku
   2. B)Nükleer silahların yıkıcı gücünün artması
   3. C)Silahlanma yarışının ekonomiye yükü
   4. D)Sovyetler Birliği'nin dağılması
   5. E)Doğrudan iletişim hattının kurulması

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. Sovyetler Birliği 1991'de dağıldığından yumuşamanın başlangıç nedeni olamaz; bu olay Soğuk Savaş'ın tümüyle sona erdiği aşamaya aittir. Küba Krizi'nin yarattığı nükleer savaş korkusu, silahlanmanın ekonomik yükü ve doğrudan iletişim hattı ise yumuşamayı hazırlayan etkenlerdir.

   Zor · Test 3

   Soru 68Küba Füze Krizi'nin ardından 1963'te Moskova ile Washington arasında kurulan ve kriz anlarında liderlerin doğrudan görüşmesini sağlayan düzenek aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Ortak askerî karargâh
   2. B)Ortak uzay istasyonu
   3. C)Ortak nükleer denetim kurulu
   4. D)Doğrudan iletişim hattı
   5. E)Ortak istihbarat merkezi

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. 1962 krizinden çıkarılan dersle Moskova ile Washington arasında doğrudan iletişim hattı kurulmuş, böylece yanlış anlaşılmaların savaşa dönüşmesi önlenmek istenmiştir. İki ülke ortak bir askerî karargâh ya da ortak istihbarat merkezi kurmamış; bu tür bir iş birliği Soğuk Savaş mantığına da aykırıdır.

   Kolay · Test 5

   Soru 1111980 Moskova Olimpiyat Oyunları'nın bazı ülkelerce boykot edilmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Berlin Duvarı'nın örülmesi
   2. B)Küba Füze Krizi'nin yaşanması
   3. C)Vietnam Savaşı'nın başlaması
   4. D)Çernobil nükleer santral kazasının meydana gelmesi
   5. E)Afganistan'ın Sovyetler tarafından işgal edilmesi

   Çözümü göster

   Doğru cevap: E. ABD'nin öncülüğünde bir grup ülke, Sovyetler Birliği'nin 1979'da Afganistan'ı işgal etmesi nedeniyle 1980 Moskova Olimpiyatları'nı boykot etmiştir. Berlin Duvarı 1961'de örülmüş, Çernobil kazası ise 1986'da meydana geldiğinden bu boykotun nedeni olamaz.

   Orta · Test 8

3. 3.Nükleer denetim antlaşmaları: Moskova (1963) ve NPT (1968)

   5 Ağustos 1963'te ABD, SSCB ve İngiltere'nin Moskova'da imzaladığı Kısmi Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması atmosferde, uzayda ve su altında nükleer denemeleri yasakladı; yer altı denemeleri kapsam dışında kaldı, Fransa ve Çin katılmadı. 1968'de imzaya açılan Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) ise nükleer silahı olmayan devletlerin bu silahı edinmesini önlemeyi, nükleer enerjinin barışçıl kullanımını denetim altında serbest bırakmayı ve silahsızlanmayı hedefledi; 1970'te yürürlüğe girdi.

   Sınav ipucu: NPT'nin konusu "yayılmanın önlenmesi"dir, mevcut silahların azaltılması değil; sınırlama SALT'ın, indirim START'ın işidir.

   Soru 461963 tarihli Kısmi Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması'nın kapsamı dışında bırakılan deneme türü aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Atmosferde yapılan denemeler
   2. B)Su altında yapılan denemeler
   3. C)Uzayda yapılan denemeler
   4. D)Yer altında yapılan denemeler
   5. E)Kutuplarda yapılan atmosfer denemeleri

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. Antlaşma atmosferde, uzayda ve su altındaki denemeleri yasaklamış, yer altı denemelerini ise kapsam dışında bırakmıştır. Bu nedenle atmosfer, su altı ve uzay denemeleri yasak kapsamındadır ve doğru yanıt olamaz.

   Orta · Test 4

   Soru 451963'te Moskova'da imzalanan ve atmosferde, uzayda ve su altında nükleer denemeleri yasaklayan antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Stratejik Silahların Azaltılması Antlaşması
   2. B)Avrupa Konvansiyonel Kuvvetler Antlaşması
   3. C)Kuzey Atlantik Savunma İş Birliği Antlaşması
   4. D)Nükleer Enerjinin Barışçıl Kullanımı Sözleşmesi
   5. E)Kısmi Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması

   Çözümü göster

   Doğru cevap: E. 1963'te imzalanan Kısmi Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması, yer altı denemeleri dışındaki nükleer denemeleri yasaklamış ve yumuşamanın ilk somut adımlarından biri olmuştur. A seçeneğindeki Stratejik Silahların Azaltılması Antlaşması (START I) 1991'de, B seçeneğindeki Avrupa Konvansiyonel Kuvvetler Antlaşması ise 1990'da imzalandığından 1963 tarihiyle bağdaşmaz.

   Kolay · Test 3

   Soru 43Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Nükleer silaha sahip devlet sayısının artmasını önlemek
   2. B)Mevcut bütün nükleer silahları kısa sürede imha etmek
   3. C)Nükleer enerjinin her türlü kullanımını yasaklamak
   4. D)Nükleer silahları yalnızca Avrupa'da yasaklamak
   5. E)Nükleer denemeleri her yerde sınırsız biçimde serbest bırakmak

   Çözümü göster

   Doğru cevap: A. Antlaşma, nükleer silaha sahip devletlerin sayısının çoğalmasını önlemeyi ve nükleer enerjinin barışçıl kullanımını desteklemeyi amaçlamıştır. Mevcut silahların hemen imhası öngörülmemiş; nükleer enerjinin barışçıl kullanımı da yasaklanmamıştır.

   Orta · Test 3

4. 4.Vietnam Savaşı (1964–1975)

   1954 Cenevre Anlaşması'yla 17. paralelden ikiye ayrılan Vietnam'da komünist Kuzey'in (Ho Chi Minh) Güney'i ele geçirme çabası, ABD'yi domino teorisi gereği müdahaleye itti; 1964 Tonkin Körfezi Olayı'ndan sonra ABD savaşa doğrudan girdi. Gerilla savaşı, ağır kayıplar ve 1968 Tet Saldırısı Amerikan kamuoyunda savaş karşıtı hareketi büyüttü. Nixon'ın "Vietnamlaştırma" politikasının ardından Ocak 1973 Paris Barış Antlaşması'yla ABD askerleri çekildi; 1975'te Saygon düştü, 1976'da Vietnam komünist yönetim altında resmen birleşti.

   Sınav ipucu: "Sonucu" sorusunda doğru şık ABD'nin çekilmesi ve Vietnam'ın komünist rejim altında birleşmesidir; "ABD'nin zaferi" ya da "kalıcı bölünme" çeldiricidir. Kamuoyu etkisi: hükûmete güvensizlik ve dış müdahalelere isteksizlik ("Vietnam sendromu").

   Soru 35Aşağıdaki antlaşma-konu eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

   1. A)SALT I - Stratejik silahların sınırlandırılması
   2. B)Ankara Anlaşması - Türkiye ile AET ortaklığı
   3. C)Helsinki Nihai Senedi - Kıbrıs'ın bağımsızlığının tanınması
   4. D)Katma Protokol - Geçiş dönemine ilişkin koşulların belirlenmesi
   5. E)Paris Barış Anlaşması - ABD'nin Vietnam'dan çekilmesi

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. Helsinki Nihai Senedi Avrupa'da güvenlik, iş birliği ve insan hakları ilkelerini düzenler; Kıbrıs'ın bağımsızlığı ise 1959-1960 tarihli Zürih ve Londra görüşmeleriyle sağlanmıştır. Diğer eşleştirmeler doğrudur: SALT I silah sınırlandırmasına, Ankara Anlaşması ve Katma Protokol ise Türkiye-AET ilişkilerine ilişkindir.

   Zor · Test 3

   Soru 57ABD'nin Vietnam'dan askerî olarak çekilmesini sağlayan ve 1973'te imzalanan anlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Cenevre Konferansı Anlaşması
   2. B)Camp David Anlaşması
   3. C)Helsinki Anlaşması
   4. D)Paris Barış Anlaşması
   5. E)Panmunjom Ateşkesi

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. ABD, 1973'te imzalanan Paris Barış Anlaşması ile Vietnam'dan çekilmiştir. Cenevre Konferansı Anlaşması 1954'te Vietnam'ı ikiye ayırmıştır; Panmunjom Ateşkesi ise 1953'te Kore Savaşı'nı durdurduğundan Vietnam'la ilgili değildir.

   Kolay · Test 4

   Soru 117Mao Zedong'un ölümünün ardından 1978'den itibaren Çin Halk Cumhuriyeti'nde piyasa uygulamalarına ve dışa açılmaya dayalı ekonomik reformları başlatan lider aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Zhou Enlai
   2. B)Deng Xiaoping
   3. C)Çan Kay Şek
   4. D)Ho Chi Minh
   5. E)Kim Il-sung

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. Mao Zedong'un 1976'daki ölümünden sonra yönetimde etkili duruma gelen Deng Xiaoping, 1978'den başlayarak "reform ve dışa açılma" politikasını uygulamış; tarımda üretim sorumluluğunu ailelere bırakmış ve kıyı kentlerinde yabancı sermayeye açık özel ekonomik bölgeler kurmuştur. Çan Kay Şek, iç savaşı kaybedip Tayvan'a çekilen Milliyetçi Çin'in lideridir; Çin Halk Cumhuriyeti'nde hiç yönetimde bulunmamıştır. Ho Chi Minh Kuzey Vietnam'ın, Kim Il-sung ise Kuzey Kore'nin liderleridir. Zhou Enlai uzun yıllar başbakanlık yapmış olmakla birlikte 1976'da ölmüş, reform sürecini yürütememiştir. Cevap B.

   Kolay · Test 8

5. 5.1968: Prag Baharı, Brejnev Doktrini ve gençlik hareketleri

   Çekoslovakya'da Dubçek'in "insan yüzlü sosyalizm" adıyla başlattığı özgürleşme (Prag Baharı), Ağustos 1968'de Varşova Paktı kuvvetlerince bastırıldı. Moskova müdahaleyi Brejnev Doktrini'yle savundu: sosyalist ülkelerin egemenliği sınırlıdır, birinde sosyalizm tehlikeye girerse diğerleri müdahale eder. Aynı yıl Paris'ten Amerikan kampüslerine Batı üniversitelerinde Vietnam karşıtı, otoriteyi ve tüketim toplumunu sorgulayan öğrenci hareketleri patlak verdi.

   Sınav ipucu: Prag Baharı (1968, bastırıldı) ile Kadife Devrim (1989, kansız başarı) aynı ülkede iki farklı olaydır. 1968 gençlik hareketlerinin ortak özelliği savaş karşıtlığı ve kurulu düzene tepkidir, komünist yönetim kurma amacı değil.

   Soru 58Çekoslovakya'da 1968'de başlayan ve daha özgür bir yönetim arayışını ifade eden hareket aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Kadife Devrim
   2. B)Macar Ayaklanması
   3. C)Dayanışma Hareketi
   4. D)Kültür Devrimi
   5. E)Prag Baharı

   Çözümü göster

   Doğru cevap: E. Prag Baharı 1968'de Çekoslovakya'da başlamış ve Varşova Paktı kuvvetlerinin müdahalesiyle bastırılmıştır. Kadife Devrim aynı ülkede 1989'da gerçekleşmiştir; Macar Ayaklanması ise 1956'da Macaristan'da yaşandığından bu hareketle karıştırılmamalıdır.

   Kolay · Test 4

   Soru 59Prag Baharı'nın Varşova Paktı kuvvetlerince bastırılmasının ardından ortaya konulan ve sosyalist ülkelerin egemenliğinin sınırlı olduğunu savunan görüş aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Truman Doktrini
   2. B)Monroe Doktrini
   3. C)Brejnev Doktrini
   4. D)Eisenhower Doktrini
   5. E)Wilson İlkeleri

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. Brejnev Doktrini, Doğu Bloku ülkelerinin egemenliğinin sosyalist düzenin korunmasıyla sınırlı olduğunu ileri sürerek 1968 müdahalesini gerekçelendirmiştir. Truman ve Eisenhower doktrinleri ABD'nin Sovyet yayılmasını önlemeye yönelik politikalarıdır; Monroe Doktrini ise 19. yüzyıla aittir.

   Orta · Test 4

   Soru 61Çekoslovakya'da 1989'da kansız biçimde yönetim değişikliğiyle sonuçlanan hareket aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Prag Baharı
   2. B)Kadife Devrim
   3. C)Ekim Devrimi
   4. D)Kültür Devrimi
   5. E)Yeşil Devrim

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. Kadife Devrim 1989'da Çekoslovakya'da kansız biçimde gerçekleşmiş ve tek parti yönetimi sona ermiştir. Prag Baharı 1968'de aynı ülkede başlamış ancak askerî müdahaleyle bastırılmıştır; Kültür Devrimi ise Çin'de yaşandığından karıştırılmamalıdır.

   Kolay · Test 5

6. 6.Çin–ABD yakınlaşması (1971–1972)

   1960'larda Sovyetlerle bozuşan Çin Halk Cumhuriyeti (1969 Ussuri sınır çatışmaları), ABD için Moskova'yı dengeleyecek bir ortak hâline geldi. 1971'de ping-pong diplomasisi ve Kissinger'ın gizli ziyaretiyle buzlar kırıldı; aynı yıl BM Genel Kurulu Çin'in temsilini Tayvan'daki Milliyetçi Çin'den alıp Pekin'e verdi, Güvenlik Konseyi daimî üyeliği de Çin Halk Cumhuriyeti'ne geçti. Şubat 1972'de Nixon Çin'i ziyaret eden ilk ABD başkanı oldu; tam diplomatik ilişki 1979'da kuruldu. Mao'nun ölümünden (1976) sonra Deng Xiaoping 1978'den itibaren piyasa reformlarını ve dışa açılmayı başlattı.

   Sınav ipucu: Nixon'ın ziyaretinin önemi, Soğuk Savaş'ın iki kutuptan üçlü bir dengeye dönüşmesi ve Sovyetlerin uzlaşmaya zorlanmasıdır. Kültür Devrimi (1966–1976) Mao'nun iç siyasetteki tasfiye hareketidir, yakınlaşmayla karıştırma.

   Soru 117Mao Zedong'un ölümünün ardından 1978'den itibaren Çin Halk Cumhuriyeti'nde piyasa uygulamalarına ve dışa açılmaya dayalı ekonomik reformları başlatan lider aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Zhou Enlai
   2. B)Deng Xiaoping
   3. C)Çan Kay Şek
   4. D)Ho Chi Minh
   5. E)Kim Il-sung

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. Mao Zedong'un 1976'daki ölümünden sonra yönetimde etkili duruma gelen Deng Xiaoping, 1978'den başlayarak "reform ve dışa açılma" politikasını uygulamış; tarımda üretim sorumluluğunu ailelere bırakmış ve kıyı kentlerinde yabancı sermayeye açık özel ekonomik bölgeler kurmuştur. Çan Kay Şek, iç savaşı kaybedip Tayvan'a çekilen Milliyetçi Çin'in lideridir; Çin Halk Cumhuriyeti'nde hiç yönetimde bulunmamıştır. Ho Chi Minh Kuzey Vietnam'ın, Kim Il-sung ise Kuzey Kore'nin liderleridir. Zhou Enlai uzun yıllar başbakanlık yapmış olmakla birlikte 1976'da ölmüş, reform sürecini yürütememiştir. Cevap B.

   Kolay · Test 8

   Soru 89Çin Halk Cumhuriyeti'nin 1971'de Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin daimî üyesi durumuna gelmesinin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Çin'in Batı Bloku'na katılması
   2. B)Çin'in Varşova Paktı'na girmesi
   3. C)Çin'in uluslararası sistemde etkisinin artması
   4. D)Güvenlik Konseyi'nin kaldırılması
   5. E)Çin'in nükleer silahlardan bütünüyle vazgeçmesi

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. Bu gelişme Çin'in uluslararası kararlar üzerindeki ağırlığını artırmış ve ülkeyi dünya siyasetinin merkezine taşımıştır. Çin herhangi bir bloğa katılmamış, bağımsız bir çizgi izlemiştir; Güvenlik Konseyi ise varlığını sürdürmektedir.

   Orta · Test 6

   Soru 92Birleşmiş Milletler'de Çin'in temsilinin 1971'de devredildiği devlet aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Japonya
   2. B)Kuzey Kore
   3. C)Çin Halk Cumhuriyeti
   4. D)Moğolistan Halk Cumhuriyeti
   5. E)Vietnam Demokratik Cumhuriyeti

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. 1971'de alınan kararla Birleşmiş Milletler'de Çin'i temsil yetkisi Çin Halk Cumhuriyeti'ne geçmiş ve ülke Güvenlik Konseyi'nin daimî üyesi olmuştur. Japonya ve Kuzey Kore bu temsille ilgili taraflar değildir; söz konusu değişiklik yalnızca Çin'in temsilini ilgilendirmektedir.

   Kolay · Test 7

7. 7.SALT I (1972) ve SALT II (1979)

   Stratejik Silahların Sınırlandırılması Görüşmeleri (SALT) 1969'da başladı. Nixon'ın Moskova ziyaretinde 26 Mayıs 1972'de imzalanan SALT I iki belgeden oluşur: füzesavar sistemlerini sınırlayan Anti-Balistik Füze (ABM) Antlaşması ve kıtalararası ile denizaltından atılan balistik füze sayısını beş yıllığına donduran geçici anlaşma. ABM'nin mantığı, tarafların savunmasız kalarak birbirini caydırmasıdır. Carter ile Brejnev'in Haziran 1979'da Viyana'da imzaladığı SALT II ise Afganistan işgali üzerine ABD Senatosu'nca onaylanmadı.

   Sınav ipucu: Eşleştirme sorusu için: SALT = stratejik silahlar, ABM = füzesavar, NPT = yayılma, Helsinki = güvenlik ve iş birliği.

   Soru 47ABD ile Sovyetler Birliği arasında stratejik silahların sınırlandırılmasına ilişkin ilk antlaşmanın (SALT I) imzalandığı yıl aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)1963
   2. B)1972
   3. C)1968
   4. D)1979
   5. E)1985

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. SALT I 1972'de imzalanarak stratejik nükleer silahların sayısına sınır getirmiştir. 1968 Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nın, 1979 ise SALT II'nin yılıdır; bu nedenle ilk SALT antlaşmasının tarihi olarak gösterilemezler.

   Kolay · Test 4

   Soru 54SALT I çerçevesinde imzalanan ve füzesavar sistemlerinin sınırlandırılmasını öngören düzenlemenin amacı aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Savunma yarışının yeni silahlanmayı körüklemesini önlemek
   2. B)Nükleer silah üretimini her iki taraf için serbest bırakmak
   3. C)Konvansiyonel orduların sayısını hızla artırmak
   4. D)Uzay araştırmalarını iki ülkeye özgü kılmak
   5. E)Avrupa'daki askerî üsleri tümüyle kapatmak

   Çözümü göster

   Doğru cevap: A. Füzesavar sistemlerinin sınırlandırılması, savunma alanındaki üstünlük arayışının karşı tarafı daha çok saldırı silahı üretmeye itmesini önlemeyi amaçlamıştır. Düzenleme silah üretimini serbest bırakmamış; Avrupa'daki üslerin kapatılması da konusu dışındadır.

   Orta · Test 4

   Soru 35Aşağıdaki antlaşma-konu eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

   1. A)SALT I - Stratejik silahların sınırlandırılması
   2. B)Ankara Anlaşması - Türkiye ile AET ortaklığı
   3. C)Helsinki Nihai Senedi - Kıbrıs'ın bağımsızlığının tanınması
   4. D)Katma Protokol - Geçiş dönemine ilişkin koşulların belirlenmesi
   5. E)Paris Barış Anlaşması - ABD'nin Vietnam'dan çekilmesi

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. Helsinki Nihai Senedi Avrupa'da güvenlik, iş birliği ve insan hakları ilkelerini düzenler; Kıbrıs'ın bağımsızlığı ise 1959-1960 tarihli Zürih ve Londra görüşmeleriyle sağlanmıştır. Diğer eşleştirmeler doğrudur: SALT I silah sınırlandırmasına, Ankara Anlaşması ve Katma Protokol ise Türkiye-AET ilişkilerine ilişkindir.

   Zor · Test 3

8. 8.Helsinki Nihai Senedi (1 Ağustos 1975)

   Avrupa Güvenlik ve İş Birliği Konferansı'nın (AGİK) 1973'te başlayan görüşmeleri, 33 Avrupa ülkesi ile ABD ve Kanada'nın (35 devlet) imzaladığı Helsinki Nihai Senedi'yle sonuçlandı. Belge; egemen eşitlik, sınırların dokunulmazlığı, toprak bütünlüğü, içişlerine karışmama, uyuşmazlıkların barışçı çözümü ve insan haklarına saygı gibi on ilke ile güvenlik, ekonomik-bilimsel iş birliği ve insani boyut "sepetlerinden" oluşur. Sovyetler savaş sonrası sınırların tanınmasını, Batı insan hakları taahhüdünü kazandı. Aynı yıl Apollo-Soyuz Projesi'nde ABD ve Sovyet uzay araçları yörüngede kenetlenerek yumuşamanın simgesi oldu.

   Sınav ipucu: Helsinki Nihai Senedi hukuken bağlayıcı bir antlaşma değil siyasi bir belgedir; "ilkeleri arasında gösterilemez" sorusunda "sınırlı egemenlik" ya da "blokların genişletilmesi" gibi şıklar yanlıştır. AGİK süreci 1990 Paris Şartı'yla sürdü, 1994'te AGİT'e dönüştü.

   Soru 100Avrupa Güvenlik ve İş Birliği Konferansı çerçevesinde 1990'da kabul edilen ve Avrupa'da bölünmüşlüğün sona erdiğini vurgulayan belge aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Helsinki Nihai Senedi
   2. B)Paris Şartı
   3. C)Roma Antlaşması
   4. D)Atlantik Bildirisi
   5. E)Londra Protokolü

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. 1990'da kabul edilen Paris Şartı, Avrupa'daki bölünmüşlüğün sona erdiğini ve yeni bir dönemin başladığını ilan etmiştir. Helsinki Nihai Senedi aynı sürecin 1975 tarihli belgesidir; Roma Antlaşması ise 1957'de Avrupa Ekonomik Topluluğu'nu kurmuştur.

   Orta · Test 7

   Soru 4Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasında 1963'te imzalanan ve ortaklık ilişkisinin temelini oluşturan anlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Roma Antlaşması
   2. B)Maastricht Antlaşması
   3. C)Paris Antlaşması
   4. D)Helsinki Nihai Senedi
   5. E)Ankara Anlaşması

   Çözümü göster

   Doğru cevap: E. Türkiye ile Topluluk arasındaki ortaklık ilişkisi 1963 tarihli Ankara Anlaşması ile kurulmuştur. Roma Antlaşması Topluluğun kurucu belgesi, Maastricht ise 1992'de imzalanan antlaşma olduğundan doğru yanıt değildir.

   Orta · Test 1

   Soru 17Ankara Anlaşması'nın öngördüğü geçiş dönemine ilişkin koşulları düzenlemek amacıyla 1970'te imzalanan belge aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Roma Antlaşması
   2. B)Maastricht Antlaşması
   3. C)Katma Protokol
   4. D)Helsinki Nihai Senedi
   5. E)Kopenhag Kriterleri

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. Geçiş döneminin koşullarını belirleyen belge 1970 tarihli Katma Protokol'dür. Maastricht Antlaşması 1992'de imzalandığından, Helsinki Nihai Senedi ise Avrupa güvenliğiyle ilgili olduğundan doğru yanıt değildir.

   Orta · Test 2

9. 9.Altı Gün Savaşı (Haziran 1967)

   Mısır'ın Tiran Boğazı'nı İsrail gemilerine kapatması ve Arap ordularının yığınak yapması üzerine İsrail 5 Haziran 1967'de önleyici saldırıya geçti; altı günde Mısır'dan Sina ve Gazze'yi, Ürdün'den Batı Şeria ve Doğu Kudüs'ü, Suriye'den Golan Tepeleri'ni işgal etti. BM Güvenlik Konseyi'nin 242 sayılı kararı işgal edilen topraklardan çekilme ilkesini koydu; Süveyş Kanalı yıllarca kapalı kaldı ve Filistin sorunu FKÖ eliyle uluslararası gündemin merkezine yerleşti.

   Sınav ipucu: Toprak eşleştirmesi sorulur: Sina ve Gazze → Mısır, Batı Şeria ve Doğu Kudüs → Ürdün, Golan → Suriye. 1973 savaşı bu toprakları geri alma amacıyla başlar.

   Soru 601973'teki Arap-İsrail Savaşı sırasında petrol ihraç eden bazı ülkelerin üretimi kısması ve ambargo uygulamasının sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Petrol fiyatlarının hızla düşmesi
   2. B)Petrolün enerji olarak kullanımdan kalkması
   3. C)Petrol fiyatlarının hızla yükselmesi
   4. D)Batı Avrupa'da sanayinin bütünüyle durması
   5. E)Petrol ticaretinin tümüyle yasaklanması

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. 1973 Petrol Krizi'nde fiyatlar kısa sürede birkaç katına çıkmış, bu durum sanayileşmiş ülkelerde enflasyon ve durgunluğa yol açmıştır. Fiyatlar düşmemiş, petrol enerji kaynağı olmaktan çıkmamış; yalnızca alternatif enerji ve tasarruf arayışları hızlanmıştır.

   Orta · Test 4

10. 10.Yom Kippur Savaşı ve 1973 Petrol Krizi

    6 Ekim 1973'te Mısır (Enver Sedat) ve Suriye, Yahudi kutsal günü Yom Kippur'da İsrail'e saldırdı; Araplar buna Ramazan Savaşı der. İsrail ilk şoku atlatıp toparlandı, ABD–Sovyet baskısıyla ateşkes sağlandı. Savaş sırasında Arap petrol ihracatçıları (OAPEC) üretimi kısıp İsrail'i destekleyen ülkelere ambargo koyunca petrol fiyatı birkaç ayda yaklaşık dört katına çıktı. Sanayi ülkelerinde enflasyon ve durgunluk bir arada yaşandı; enerji tasarrufu, nükleer ve alternatif enerji arayışı, yeni petrol sahalarının işletilmesi ve 1974'te Uluslararası Enerji Ajansı'nın kurulması bu krizin ürünüdür.

    Sınav ipucu: Petrolün silah olarak kullanılması Araplara siyasi ağırlık kazandırdı; Türkiye dâhil ithalatçı ülkelerdeki döviz darboğazı 1970'ler bunalımının ekonomik zeminidir. 1979 İran Devrimi ikinci petrol şokudur, 1973'le karıştırma.

    Soru 321973 Petrol Krizi'nin ardından sanayileşmiş ülkelerde enerji tasarrufuna, alternatif enerji kaynaklarına ve enerji arzının çeşitlendirilmesine yönelik arayışlar hızlanmıştır. Bu durumun gösterdiği yargı aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Petrolün sanayide kullanımının sona erdiği
    2. B)Tek bir enerji kaynağına bağımlılığın risk oluşturduğu
    3. C)Enerji kaynaklarının sınırsız ve tükenmez olduğu
    4. D)Petrol üreten ülkelerin gelirlerinin azaldığı
    5. E)Sanayileşmiş ülkelerin enerji ihtiyacının bütünüyle sona erdiği

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Kriz, tek bir enerji kaynağına ve sınırlı sayıda tedarikçiye bağımlılığın ekonomiler için ciddi bir kırılganlık yarattığını göstermiştir. Petrolün kullanımı sona ermemiş, üretici ülkelerin gelirleri ise fiyat artışı nedeniyle azalmak yerine yükselmiştir.

    Zor · Test 3

    Soru 601973'teki Arap-İsrail Savaşı sırasında petrol ihraç eden bazı ülkelerin üretimi kısması ve ambargo uygulamasının sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Petrol fiyatlarının hızla düşmesi
    2. B)Petrolün enerji olarak kullanımdan kalkması
    3. C)Petrol fiyatlarının hızla yükselmesi
    4. D)Batı Avrupa'da sanayinin bütünüyle durması
    5. E)Petrol ticaretinin tümüyle yasaklanması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. 1973 Petrol Krizi'nde fiyatlar kısa sürede birkaç katına çıkmış, bu durum sanayileşmiş ülkelerde enflasyon ve durgunluğa yol açmıştır. Fiyatlar düşmemiş, petrol enerji kaynağı olmaktan çıkmamış; yalnızca alternatif enerji ve tasarruf arayışları hızlanmıştır.

    Orta · Test 4

    Soru 49SALT görüşmelerinin konusu aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Avrupa'da gümrük vergilerinin tümüyle kaldırılması
    2. B)Sömürgelerin bağımsızlığa kavuşturulması
    3. C)Uzay istasyonlarının ortak işletilmesi
    4. D)Stratejik nükleer silahların sınırlandırılması
    5. E)Petrol üretim kotalarının belirlenmesi

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. SALT görüşmeleri, ABD ile Sovyetler Birliği'nin elindeki stratejik nükleer silahların sayısını sınırlandırmayı amaçlamıştır. Gümrük vergilerinin kaldırılması Avrupa bütünleşmesinin, petrol kotaları ise OPEC'in konusudur; bunların SALT ile ilgisi yoktur.

    Orta · Test 4

11. 11.Camp David (1978) ve Mısır–İsrail Barış Antlaşması (1979)

    Enver Sedat'ın 1977'de Kudüs'e giderek İsrail parlamentosunda konuşması barış sürecini açtı. ABD Başkanı Carter'ın ev sahipliğinde Eylül 1978'de Camp David'de Sedat ile Begin arasında varılan çerçeve anlaşmaları, 26 Mart 1979'da Washington'da imzalanan Mısır–İsrail Barış Antlaşması'na dönüştü: İsrail Sina'dan çekilmeyi, Mısır İsrail'i tanımayı kabul etti. İsrail'i tanıyan ilk Arap devleti olan Mısır bu yüzden Arap Birliği'nden çıkarıldı; Sedat 1981'de suikasta kurban gitti.

    Sınav ipucu: Camp David "görüşmeler/çerçeve" (1978), barış antlaşması ise 1979'dur; soru hangisini istiyor dikkat et. Sedat ve Begin'e 1978 Nobel Barış Ödülü verildi.

    Soru 53Mısır ile İsrail arasında 1979'da imzalanan barış antlaşmasının zeminini hazırlayan ve 1978'de ABD'de yapılan görüşmeler aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Helsinki görüşmeleri
    2. B)Camp David görüşmeleri
    3. C)Zürih ve Londra görüşmeleri
    4. D)Cenevre görüşmeleri
    5. E)Yalta görüşmeleri

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Camp David görüşmeleri 1978'de yapılmış ve 1979'daki Mısır-İsrail Barış Antlaşması'nın yolunu açmıştır. Zürih görüşmeleri 1959'da Kıbrıs'ın statüsüne ilişkindir; Yalta ise 1945'te savaş sonrası düzenin görüşüldüğü konferanstır.

    Kolay · Test 4

    Soru 521979'da İran'da monarşinin yıkılmasıyla sonuçlanan devrimin önderi aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Enver Sedat
    2. B)Saddam Hüseyin
    3. C)Muammer Kaddafi
    4. D)Cemal Abdünnasır
    5. E)Humeyni

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. 1979 İran İslam Devrimi Ayetullah Humeyni'nin önderliğinde gerçekleşmiş ve ülkedeki monarşi sona ermiştir. Enver Sedat Mısır'ın devlet başkanıdır; Saddam Hüseyin ise Irak'ın yöneticisi olup 1980'de İran'a savaş açan taraftır.

    Kolay · Test 4

    Soru 57ABD'nin Vietnam'dan askerî olarak çekilmesini sağlayan ve 1973'te imzalanan anlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Cenevre Konferansı Anlaşması
    2. B)Camp David Anlaşması
    3. C)Helsinki Anlaşması
    4. D)Paris Barış Anlaşması
    5. E)Panmunjom Ateşkesi

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. ABD, 1973'te imzalanan Paris Barış Anlaşması ile Vietnam'dan çekilmiştir. Cenevre Konferansı Anlaşması 1954'te Vietnam'ı ikiye ayırmıştır; Panmunjom Ateşkesi ise 1953'te Kore Savaşı'nı durdurduğundan Vietnam'la ilgili değildir.

    Kolay · Test 4

12. 12.İran İslam Devrimi (1979) ve İran–Irak Savaşı (1980–1988)

    ABD'nin Basra Körfezi'ndeki dayanağı olan Şah Muhammed Rıza Pehlevi 1979 başında ülkeyi terk etti; sürgünden dönen Ayetullah Humeyni'nin önderliğinde monarşi yıkılıp İran İslam Cumhuriyeti kuruldu. Kasım 1979'da Tahran'daki ABD Büyükelçiliği'nin basılması ve 444 gün süren rehine krizi iki ülkeyi düşman etti; İran Batı blokundan çıktı, üretimindeki düşüş ikinci petrol şokunu tetikledi. Saddam Hüseyin'in Şattülarap ve devrimin yayılması kaygısıyla Eylül 1980'de İran'a saldırmasıyla başlayan savaş 1988'de BM ateşkesiyle bitti; sekiz yıl sürdü ve yüz binlerce can aldı.

    Sınav ipucu: İran Devrimi ile Afganistan işgali aynı yıldır (1979); "yumuşamayı bitiren gelişme" sorusunda doğru cevap Afganistan'dır, İran Devrimi ise ABD'nin bölgedeki en güçlü müttefikini kaybettiği olaydır.

    Soru 521979'da İran'da monarşinin yıkılmasıyla sonuçlanan devrimin önderi aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Enver Sedat
    2. B)Saddam Hüseyin
    3. C)Muammer Kaddafi
    4. D)Cemal Abdünnasır
    5. E)Humeyni

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. 1979 İran İslam Devrimi Ayetullah Humeyni'nin önderliğinde gerçekleşmiş ve ülkedeki monarşi sona ermiştir. Enver Sedat Mısır'ın devlet başkanıdır; Saddam Hüseyin ise Irak'ın yöneticisi olup 1980'de İran'a savaş açan taraftır.

    Kolay · Test 4

    Soru 33Sekiz yıl süren ve büyük insan kaybına yol açan İran-Irak Savaşı'nın başladığı ve sona erdiği yıllar aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)1980 - 1988
    2. B)1973 - 1979
    3. C)1975 - 1982
    4. D)1982 - 1990
    5. E)1990 - 1991

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. İran-Irak Savaşı 1980'de başlamış ve 1988'de ateşkesle sona ermiştir. 1990-1991 ise Irak'ın Kuveyt'i işgaliyle başlayan Körfez Savaşı'nın tarihidir; bu iki çatışma birbirinden ayrı olaylardır.

    Orta · Test 3

    Soru 37Sovyetler Birliği'nin 1979'da işgal ederek Yumuşama Dönemi'nin sona ermesine yol açtığı ülke aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Afganistan
    2. B)İran
    3. C)Pakistan
    4. D)Yugoslavya
    5. E)Romanya

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Sovyetler Birliği 1979'da Afganistan'ı işgal etmiş, bu gelişme ABD ile ilişkileri yeniden gerginleştirerek yumuşamayı sona erdirmiştir. İran'da aynı yıl bir devrim yaşanmış ancak Sovyet işgali söz konusu olmamıştır; Romanya ise zaten Doğu Bloku üyesidir.

    Kolay · Test 3

13. 13.SSCB'nin Afganistan'ı işgali (Aralık 1979): yumuşamanın sonu

    Kabil'deki komünist yönetimi ayakta tutmak için Sovyet ordusu Aralık 1979'da Afganistan'a girdi. ABD tepki olarak SALT II'yi onaylamadı, tahıl ambargosu uyguladı, 1980 Moskova Olimpiyatları'nı boykot etti (Sovyetler de 1984 Los Angeles'ı boykotla karşıladı) ve Carter Doktrini'yle Basra Körfezi'ni yaşamsal çıkar alanı ilan etti. Reagan döneminde silahlanma yeniden hızlandı (Stratejik Savunma Girişimi, "Şer İmparatorluğu" söylemi); 1979–1985 arası bu yüzden "İkinci Soğuk Savaş" diye anılır. Sovyet birlikleri ancak 1989'da çekilebildi; on yıllık savaş Sovyet ekonomisini ve prestijini yıprattı.

    Sınav ipucu: Küba ile Afganistan karşılaştırmasında "her ikisi de Sovyet girişimidir ve gerilimi tırmandırmıştır" yargısı doğru, "ikisi de yumuşamaya yol açtı" yanlıştır.

    Soru 1111980 Moskova Olimpiyat Oyunları'nın bazı ülkelerce boykot edilmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Berlin Duvarı'nın örülmesi
    2. B)Küba Füze Krizi'nin yaşanması
    3. C)Vietnam Savaşı'nın başlaması
    4. D)Çernobil nükleer santral kazasının meydana gelmesi
    5. E)Afganistan'ın Sovyetler tarafından işgal edilmesi

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. ABD'nin öncülüğünde bir grup ülke, Sovyetler Birliği'nin 1979'da Afganistan'ı işgal etmesi nedeniyle 1980 Moskova Olimpiyatları'nı boykot etmiştir. Berlin Duvarı 1961'de örülmüş, Çernobil kazası ise 1986'da meydana geldiğinden bu boykotun nedeni olamaz.

    Orta · Test 8

    Soru 1181962'deki Küba Füze Krizi ile Sovyetler Birliği'nin 1979'da Afganistan'ı işgali, Soğuk Savaş'ın seyri bakımından karşılaştırıldığında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

    1. A)İlki yumuşamanın başlamasında, ikincisi sona ermesinde etkili olmuştur.
    2. B)İkisi de ABD ile Sovyetler Birliği'ni doğrudan sıcak savaşa sürüklemiştir.
    3. C)İkisi de nükleer silahların tümüyle ortadan kaldırılmasıyla sonuçlanmıştır.
    4. D)İkisi de Varşova Paktı'nın aynı yıl içinde dağılmasına yol açmıştır.
    5. E)İkisinde de Birleşmiş Milletler adına askerî müdahale gerçekleştirilmiştir.

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Küba Füze Krizi nükleer bir savaşın eşiğine gelindiğini göstermiş, krizin ardından Moskova ile Washington arasında doğrudan iletişim hattı kurulmuş ve 1963 Kısmi Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması gibi adımlarla Yumuşama Dönemi başlamıştır. Sovyetler Birliği'nin 1979'da Afganistan'ı işgali ise SALT II'nin ABD'de onaylanmaması ve 1980 Moskova Olimpiyatları'nın boykot edilmesiyle sonuçlanarak yumuşamayı bitirmiştir. B yanlıştır; iki süper güç Soğuk Savaş boyunca hiçbir zaman doğrudan sıcak savaşa girmemiştir. Varşova Paktı ise bu olaylardan çok sonra, 1991'de dağıldığı için D de savunulamaz. Cevap A.

    Zor · Test 8

    Soru 761979'da imzalanan SALT II Antlaşması'nın ABD tarafından onaylanmamasında etkili olan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Berlin Duvarı'nın yıkılması
    2. B)Varşova Paktı'nın dağılarak sona ermesi
    3. C)Sovyetlerin Afganistan'ı işgal etmesi
    4. D)Kore Savaşı'nın başlaması
    5. E)Süveyş Krizi'nin yaşanması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Sovyetler Birliği'nin 1979 sonunda Afganistan'ı işgal etmesi üzerine SALT II ABD Senatosu'nda onaylanmamış ve yumuşama sona ermiştir. A seçeneğindeki Berlin Duvarı'nın yıkılması 1989'da, B seçeneğindeki Varşova Paktı'nın dağılması ise 1991'de gerçekleştiğinden, 1979'da imzalanan antlaşmanın 1980 başında Senato onayından çekilmesini etkilemeleri mümkün değildir.

    Orta · Test 6

14. 14.Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kuruluşu (Zürih–Londra 1959, 16 Ağustos 1960)

    İngiliz sömürgesi Kıbrıs'ta Rumların Enosis (Yunanistan'a bağlanma) hedefiyle 1955'te kurduğu EOKA'nın saldırıları, Türk tarafında Türk Mukavemet Teşkilatı'nı doğurdu ve Türkiye'yi "taksim" tezine yöneltti. Türkiye ile Yunanistan'ın Zürih'te, İngiltere'nin katılımıyla Londra'da vardığı 1959 uzlaşmaları temelinde 16 Ağustos 1960'ta Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu: Cumhurbaşkanı Rum (Makarios), yardımcısı Türk (Fazıl Küçük) oldu. Garanti Antlaşması'yla Türkiye, Yunanistan ve İngiltere adanın bağımsızlığını ve anayasal düzenini güvence altına aldı; İttifak Antlaşması'yla Türkiye 650, Yunanistan 950 asker bulundurma hakkı kazandı.

    Sınav ipucu: Türkiye'nin 1974 harekâtının hukuki dayanağı bu Garanti Antlaşması'dır; "garantör devletler" sorusunda ABD ya da BM şıkkına düşme. 1950'lerdeki Enosis girişimlerinin Türkiye'de yarattığı kaygı, adanın Yunanistan'ın eline geçerek güney kıyıların kuşatılmasıdır.

    Soru 1Zürih ve Londra görüşmelerinin ardından Kıbrıs'ta bağımsız bir cumhuriyetin kurulduğu yıl aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)1955
    2. B)1960
    3. C)1963
    4. D)1974
    5. E)1983

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Kıbrıs Cumhuriyeti 1960'ta kurulmuştur. 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'nın, 1983 ise Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin ilan edildiği yıl olduğundan bu seçenekler doğru değildir.

    Kolay · Test 1

    Soru 11Türkiye, 1974'te Kıbrıs'a yönelik harekâtta 1960 tarihli Garanti Antlaşması'ndan doğan hakkına dayandığını açıklamıştır. Bu durum hangisini göstermektedir?

    1. A)Adanın tümüyle Türkiye'nin yönetimine bağlandığını
    2. B)Birleşmiş Milletler'in dağıtıldığını
    3. C)Harekâtın hukuki bir dayanağının bulunduğunu
    4. D)Yunanistan'ın garantörlükten çıkarıldığını
    5. E)Kıbrıs Cumhuriyeti'nin hiç kurulmadığını

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Harekâtın Garanti Antlaşması'na dayandırılması, girişimin uluslararası hukuki bir temele oturtulduğunu gösterir. Harekât sonrasında ada Türkiye'ye bağlanmamış, Kıbrıs'ta ayrı bir Türk yönetimi oluşmuştur.

    Orta · Test 1

    Soru 2215 Kasım 1983'te ilan edilen Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni uluslararası alanda yalnızca Türkiye tanımıştır. Bu durum hangisini göstermektedir?

    1. A)Kıbrıs sorununun tümüyle çözüldüğünü
    2. B)Adadaki iki toplumun birleştiğini
    3. C)Sorunun uluslararası boyutunun sürdüğünü
    4. D)Garanti Antlaşması'nın kaldırıldığını
    5. E)Türkiye'nin garantörlükten çekildiğini

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Tanınma sorununun sürmesi, Kıbrıs meselesinin uluslararası düzeyde çözülemediğini gösterir. Ada'da iki ayrı yönetimin bulunması, toplumların birleştiği ya da sorunun çözüldüğü yorumlarını geçersiz kılar.

    Orta · Test 2

15. 15.Kanlı Noel, BM Barış Gücü ve Johnson Mektubu (1963–1964)

    Makarios'un 1963 sonunda Türklerin anayasal haklarını budayan on üç maddelik değişiklik önerisi ve ardından gelen Rum saldırıları (Kanlı Noel) ortak yönetimi fiilen bitirdi; Türkler devlet organlarından çekildi. BM Güvenlik Konseyi Mart 1964'te adaya toplumlar arası çatışmayı önlemekle görevli Barış Gücü gönderdi. İnönü hükûmeti garantörlük hakkıyla müdahaleye hazırlanınca ABD Başkanı Johnson 5 Haziran 1964'te gönderdiği mektupla NATO'dan alınan silahların Kıbrıs'ta kullanılamayacağını, olası bir Sovyet müdahalesinde NATO'nun Türkiye'yi savunmayabileceğini bildirdi. Müdahale ertelendi; mektup Türkiye'de ABD'ye güveni sarstı.

    Sınav ipucu: Johnson Mektubu'nun "etkisi" sorusunda doğru cevap harekâtın yapılması değil, ertelenmesi ve Türkiye'nin tek eksenli dış politikadan uzaklaşmasıdır. İnönü'nün "yeni bir dünya kurulur, Türkiye de orada yerini alır" sözü bu döneme aittir.

    Soru 73Aşağıdaki gelişmelerin kronolojik sıralaması hangi seçenekte doğru verilmiştir? I. Kıbrıs Barış Harekâtı'nın yapılması II. Zürih ve Londra uzlaşmalarına varılması III. Johnson Mektubu'nun gönderilmesi

    1. A)I - II - III
    2. B)III - II - I
    3. C)II - I - III
    4. D)I - III - II
    5. E)II - III - I

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Zürih ve Londra uzlaşmalarına 1959'da varılmış, Johnson Mektubu 1964'te gönderilmiş, Kıbrıs Barış Harekâtı ise 1974'te yapılmıştır. Bu nedenle harekâtın başa alındığı sıralamalar yanlıştır; Johnson Mektubu da 1959 uzlaşmalarından önce gönderilmemiştir.

    Zor · Test 5

    Soru 1201964 tarihli Johnson Mektubu ile ABD'nin 1975'te Türkiye'ye uyguladığı silah ambargosu karşılaştırıldığında, bu iki gelişmeyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

    1. A)İkisinin de arka planında Kıbrıs sorunu bulunmaktadır.
    2. B)İkisi de Türk-Amerikan ilişkilerinde gerginliğe yol açmıştır.
    3. C)İkisi de Türkiye'yi dış politikada seçeneklerini artırmaya yöneltmiştir.
    4. D)İkisi de Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararına dayandırılmıştır.
    5. E)İkisi de Türkiye'nin Kıbrıs politikasını değiştirmeye yönelik baskı aracıdır.

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Johnson Mektubu ABD yönetiminin tek taraflı bir uyarısı, 1975 silah ambargosu ise ABD Kongresi'nin aldığı tek taraflı bir karardır; ikisi de bir Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararına dayanmaz. Bu nedenle D söylenemez. A ve E doğrudur: her iki adım da Kıbrıs sorunu nedeniyle atılmış, Türkiye'nin adaya ilişkin tutumunu değiştirmeyi amaçlamıştır. C de doğrudur; her iki olaydan sonra Türkiye Batı dışındaki ülkelerle ilişkilerini geliştirmeye ve savunma sanayisinde kendi olanaklarını artırmaya yönelmiştir. Cevap D.

    Zor · Test 8

    Soru 421964'te ABD Başkanı tarafından Türkiye'ye gönderilen ve Kıbrıs'a müdahale konusunda uyarı içeren mektubun Türk dış politikası üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Türkiye'nin NATO'dan hemen ayrılması
    2. B)Kıbrıs sorununun aynı yıl çözülmesi
    3. C)Dış politikada çok yönlülük arayışının artması
    4. D)Türkiye'nin Varşova Paktı'na girmesi
    5. E)Türkiye'nin Avrupa Konseyi üyeliğinden ayrılması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Johnson Mektubu, Türkiye'nin dış politikada yalnızca tek bir eksene bağlı kalmama ve ilişkilerini çeşitlendirme arayışını güçlendirmiştir. Türkiye NATO üyeliğini sürdürmüş, Varşova Paktı'na girmemiş ve Avrupa Konseyi üyeliğinden de ayrılmamıştır.

    Orta · Test 3

16. 16.Çok yönlü dış politika ve İslam Konferansı Örgütü (1969)

    Johnson Mektubu'nun ardından Türkiye, Batı ittifakından kopmadan dış ilişkilerini çeşitlendirdi: Sovyetlerle ticaret ve kredi anlaşmaları yapıldı (İskenderun Demir-Çelik, Seydişehir Alüminyum gibi tesisler Sovyet kredisiyle kuruldu), Arap ve Üçüncü Dünya ülkeleriyle ilişkiler geliştirildi, ABD'yle ikili anlaşmalar gözden geçirilerek 1969'da Ortak Savunma İş Birliği Anlaşması'nda toplandı. Mescid-i Aksa'nın 1969'da kundaklanması üzerine Rabat'ta kurulan İslam Konferansı Örgütü'ne Türkiye de katıldı; İran ve Pakistan'la 1964'te kurulan Kalkınma İçin Bölgesel İş Birliği (RCD) 1985'te Ekonomik İş Birliği Teşkilatı'na (ECO) dönüştü.

    Sınav ipucu: Çok yönlü dış politika NATO'dan ayrılmak değildir; Türkiye ittifakta kaldı, ABD'ye bağımlılığı azaltmaya çalıştı. İslam Konferansı Örgütü 2011'de İslam İş Birliği Teşkilatı adını aldı.

    Soru 93İslam ülkeleri arasında siyasi, ekonomik ve kültürel iş birliğini geliştirmek amacıyla 1969'da kurulan örgüt aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Arap Birliği
    2. B)Bağlantısızlar Hareketi
    3. C)Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü
    4. D)Ekonomik İş Birliği Teşkilatı
    5. E)İslam Konferansı Örgütü

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. İslam Konferansı Örgütü (2011'den itibaren İslam İşbirliği Teşkilatı) 1969'da Rabat'ta kurulmuş ve Türkiye kuruluşundan itibaren sürece katılmıştır. Arap Birliği 1945'te yalnızca Arap devletlerini kapsayacak biçimde kurulmuştur; Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü ise petrol politikalarına yönelik ayrı bir kuruluştur.

    Kolay · Test 7

    Soru 107Türkiye'nin İran ve Pakistan ile birlikte 1985'te kurduğu ve bölgesel ekonomik iş birliğini amaçlayan teşkilat aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Bağdat Paktı
    2. B)Ekonomik İş Birliği Teşkilatı
    3. C)Balkan Paktı
    4. D)Karadeniz Ekonomik İş Birliği
    5. E)Türk Devletleri Teşkilatı

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Ekonomik İş Birliği Teşkilatı, Türkiye, İran ve Pakistan arasındaki bölgesel iş birliğinin 1985'te aldığı yeni addır. Bağdat Paktı 1955'te kurulmuş askerî nitelikli bir örgüttür; Karadeniz Ekonomik İş Birliği ise 1992'de farklı bir üye grubuyla kurulmuştur.

    Orta · Test 8

    Soru 1191964'te ABD Başkanı tarafından Türkiye'ye gönderilen ve Kıbrıs'a olası bir müdahale konusunda uyarı içeren mektup, Türk dış politikası bakımından aşağıdakilerden hangisine yol açmıştır?

    1. A)Türkiye'nin NATO üyeliğinden ayrılmasına
    2. B)Türkiye'nin Varşova Paktı'na üye olmasına
    3. C)Dış politikada çok yönlülük arayışının güçlenmesine
    4. D)Garanti Antlaşması'nın yürürlükten kaldırılmasına
    5. E)Türkiye'nin Birleşmiş Milletler'den çekilmesine

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Johnson Mektubu olarak bilinen bu belge, Türk kamuoyunda Batı'ya tam bağımlı bir dış politikanın güvenli olmadığı düşüncesini güçlendirmiş; bunun sonucunda Türkiye Sovyetler Birliği ile ekonomik ilişkilerini geliştirmiş, Orta Doğu ve Bağlantısızlar dünyasıyla temaslarını artırmıştır. Buna karşın Türkiye NATO üyeliğini sürdürmüş, hiçbir aşamada Varşova Paktı'na yönelmemiştir; bu nedenle A ve B yanlıştır. 1960 tarihli Garanti Antlaşması yürürlükte kalmış, Türkiye 1974'teki harekâtı da bu antlaşmadan doğan hakkına dayandırmıştır. Cevap C.

    Orta · Test 8

17. 17.Kıbrıs Barış Harekâtı (20 Temmuz – 16 Ağustos 1974)

    1967'de Grivas'ın Geçitkale ve Boğaziçi köylerine saldırısı Türkiye'yi yeniden müdahale eşiğine getirdi; ABD arabuluculuğuyla Yunanistan adadaki fazla askerini çekti, Kıbrıs Türkleri 28 Aralık 1967'de Geçici Türk Yönetimi'ni kurdu. Asıl kırılma, Yunan cuntasının 15 Temmuz 1974'te Makarios'a karşı düzenlettiği Nikos Sampson darbesidir; Enosis'in gerçekleşmek üzere olduğunu gören Ecevit–Erbakan koalisyonu, İngiltere'nin ortak müdahale çağrısını reddetmesi üzerine Garanti Antlaşması'na dayanarak 20 Temmuz'da Birinci Harekât'ı başlattı. Cenevre görüşmelerinde Türklerin güvenliğini sağlayacak çözüm kabul edilmeyince 14–16 Ağustos'ta İkinci Harekât yapıldı; ada fiilen ikiye bölündü, Yunanistan'da cunta düştü ve Yunanistan NATO'nun askerî kanadından ayrıldı.

    Sınav ipucu: İki aşamanın nedeni Cenevre'de anlaşma sağlanamamasıdır. Kronoloji: Zürih-Londra (1959) → Johnson Mektubu (1964) → Barış Harekâtı (1974).

    Soru 2Türkiye'nin garantörlük hakkına dayanarak Kıbrıs'a yönelik Barış Harekâtı'nı gerçekleştirdiği yıl aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)1960
    2. B)1964
    3. C)1971
    4. D)1974
    5. E)1983

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Kıbrıs Barış Harekâtı 1974'te gerçekleştirilmiştir. 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kuruluş, 1983 ise KKTC'nin ilan yılı olduğu için doğru yanıt olamaz.

    Kolay · Test 1

    Soru 12Kıbrıs'ta 1974 Barış Harekâtı'ndan sonra 1975'te kurulan ve 1983'e kadar varlığını sürdüren yönetim aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Kıbrıs Türk Federe Devleti
    2. B)Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
    3. C)Kıbrıs Cumhuriyeti
    4. D)Kıbrıs Geçici Türk Yönetimi
    5. E)Kıbrıs Adası Krallığı

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. 1975'te Kıbrıs Türk Federe Devleti kurulmuş, bu yapı 1983'te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin ilanına kadar sürmüştür. KKTC 1983'te ilan edildiğinden 1975-1983 arasındaki yönetimin adı olarak gösterilemez.

    Orta · Test 1

    Soru 831974 Kıbrıs Barış Harekâtı'nın iki aşamada gerçekleştirilmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Adada deprem meydana gelmesi
    2. B)Türk ordusunun adaya çıkamaması
    3. C)Birleşmiş Milletler'in harekâtı istemesi
    4. D)Yunanistan'ın adadan çekilmiş olması
    5. E)Aradaki görüşmelerden sonuç alınamaması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Birinci aşamanın ardından Cenevre'de yapılan görüşmelerden sonuç alınamayınca ikinci aşama gerçekleştirilmiştir. Harekât Birleşmiş Milletler'in isteğiyle değil garantörlük hakkına dayanarak yapılmış; Türk ordusu da adaya çıkmakta güçlük çekmemiştir.

    Orta · Test 6

18. 18.ABD silah ambargosu (1975–1978) ve Türkiye'nin karşılığı

    Harekâtta Amerikan yapımı silahların kullanıldığını gerekçe gösteren ABD Kongresi, Şubat 1975'te Türkiye'ye silah ambargosu başlattı. Türkiye buna 1969 tarihli Ortak Savunma İş Birliği Anlaşması'nı feshedip İncirlik'in NATO görevleri dışındaki Amerikan üs ve tesislerinin faaliyetlerini durdurarak karşılık verdi. Ambargo 1978'de kaldırıldı, üsler 1980 Savunma ve Ekonomik İş Birliği Anlaşması'yla yeniden düzenlendi. Ambargo dönemi millî savunma sanayisi kurma (ASELSAN 1975), dış politikada çok yönlülük ve Sovyetlerle ekonomik iş birliğini güçlendirme arayışını hızlandırdı.

    Sınav ipucu: Johnson Mektubu ile ambargonun ortak yönü Türkiye'nin ABD'ye güvenini sarsıp dış politikayı çeşitlendirmesidir. "Türkiye NATO'dan ayrıldı" şıkkı yanlıştır; askerî kanattan ayrılan Yunanistan'dır (1974–1980).

    Soru 841975'teki silah ambargosu karşısında Türkiye'nin verdiği karşılık aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Birleşmiş Milletler'den ayrılması
    2. B)Ortak savunma tesislerinin faaliyetini durdurması
    3. C)Avrupa Konseyi üyeliğini geçici olarak askıya alması
    4. D)Kıbrıs'tan bütünüyle çekilmesi
    5. E)Varşova Paktı ile ittifak kurması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Türkiye, ambargoya karşılık ülkedeki ortak savunma tesislerinin faaliyetini durdurmuş ve ambargo 1978'de kaldırılmıştır. Türkiye Birleşmiş Milletler ile Avrupa Konseyi üyeliğini sürdürmüş; Varşova Paktı ile de herhangi bir ittifak kurmamıştır.

    Orta · Test 6

    Soru 19Kıbrıs Barış Harekâtı'nın ardından Türkiye'ye yönelik silah ambargosu uygulanmıştır. Bu durumun Türk dış politikası ve savunma alanında güçlendirdiği arayış aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Varşova Paktı'na üye olma
    2. B)NATO üyeliğini sona erdirme
    3. C)Birleşmiş Milletler üyeliğinden çekilme
    4. D)Savunma sanayisinde yerli üretime yönelme
    5. E)Bütün dış ilişkileri dondurma

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Ambargo, dışa bağımlılığın sakıncalarını göstererek savunma sanayisinde yerli üretim arayışını güçlendirmiştir. Türkiye bu dönemde NATO ve Birleşmiş Milletler üyeliklerini sürdürdüğünden diğer seçenekler gerçeklerle bağdaşmaz.

    Orta · Test 2

    Soru 1201964 tarihli Johnson Mektubu ile ABD'nin 1975'te Türkiye'ye uyguladığı silah ambargosu karşılaştırıldığında, bu iki gelişmeyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

    1. A)İkisinin de arka planında Kıbrıs sorunu bulunmaktadır.
    2. B)İkisi de Türk-Amerikan ilişkilerinde gerginliğe yol açmıştır.
    3. C)İkisi de Türkiye'yi dış politikada seçeneklerini artırmaya yöneltmiştir.
    4. D)İkisi de Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararına dayandırılmıştır.
    5. E)İkisi de Türkiye'nin Kıbrıs politikasını değiştirmeye yönelik baskı aracıdır.

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Johnson Mektubu ABD yönetiminin tek taraflı bir uyarısı, 1975 silah ambargosu ise ABD Kongresi'nin aldığı tek taraflı bir karardır; ikisi de bir Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararına dayanmaz. Bu nedenle D söylenemez. A ve E doğrudur: her iki adım da Kıbrıs sorunu nedeniyle atılmış, Türkiye'nin adaya ilişkin tutumunu değiştirmeyi amaçlamıştır. C de doğrudur; her iki olaydan sonra Türkiye Batı dışındaki ülkelerle ilişkilerini geliştirmeye ve savunma sanayisinde kendi olanaklarını artırmaya yönelmiştir. Cevap D.

    Zor · Test 8

19. 19.KTFD (1975), KKTC (15 Kasım 1983) ve Ege sorunları

    Harekâttan sonra nüfus mübadelesiyle ada kuzey-güney olarak ayrıldı. Kıbrıs Türkleri federal bir çözüme kapı bırakmak için 13 Şubat 1975'te Rauf Denktaş önderliğinde Kıbrıs Türk Federe Devleti'ni ilan etti; toplumlar arası görüşmelerden sonuç alınamayınca 15 Kasım 1983'te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti kuruldu. KKTC'yi yalnız Türkiye tanıdı, BM Güvenlik Konseyi ilanı geçersiz saydı. Türk–Yunan gerginliği aynı yıllarda Ege Denizi'ne taşındı: kıta sahanlığı (1976 Hora gemisi krizi ve Bern Deklarasyonu), karasularının 12 mile çıkarılması, hava sahası ve FIR hattı, silahsızlandırılmış adaların silahlandırılması.

    Sınav ipucu: Sıralama: Geçici Türk Yönetimi (1967) → Otonom Kıbrıs Türk Yönetimi (1974) → KTFD (1975) → KKTC (1983). "Yalnızca Türkiye tanıdı" ifadesi sorunun uluslararası alanda çözümsüz kaldığını gösterir; kıta sahanlığı sorunu Ege'ye aittir, Akdeniz'e değil.

    Soru 12Kıbrıs'ta 1974 Barış Harekâtı'ndan sonra 1975'te kurulan ve 1983'e kadar varlığını sürdüren yönetim aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Kıbrıs Türk Federe Devleti
    2. B)Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
    3. C)Kıbrıs Cumhuriyeti
    4. D)Kıbrıs Geçici Türk Yönetimi
    5. E)Kıbrıs Adası Krallığı

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. 1975'te Kıbrıs Türk Federe Devleti kurulmuş, bu yapı 1983'te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin ilanına kadar sürmüştür. KKTC 1983'te ilan edildiğinden 1975-1983 arasındaki yönetimin adı olarak gösterilemez.

    Orta · Test 1

    Soru 5Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin ilan edildiği tarih aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)16 Ağustos 1960
    2. B)20 Temmuz 1974
    3. C)15 Kasım 1983
    4. D)12 Eylül 1963
    5. E)1 Ocak 1996

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti 15 Kasım 1983'te ilan edilmiştir. 1974 Barış Harekâtı'nın, 1963 ise Ankara Anlaşması'nın tarihi olduğundan bu seçenekler uygun değildir.

    Kolay · Test 1

    Soru 75Türkiye ile Yunanistan arasında 1970'lerden itibaren gündeme gelen kıta sahanlığı sorununun yaşandığı deniz aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Karadeniz
    2. B)Marmara Denizi
    3. C)Ege Denizi
    4. D)Kızıldeniz
    5. E)Baltık Denizi

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Kıta sahanlığına ilişkin görüş ayrılıkları Ege Denizi'nde ortaya çıkmış ve iki ülke arasında görüşmelere konu olmuştur. Karadeniz ile Marmara farklı hukuki düzenlemelere tabidir; Baltık Denizi ise Kuzey Avrupa'da bulunduğundan bu sorunla ilgisi yoktur.

    Kolay · Test 5

20. 20.Türkiye–AET: Ankara Anlaşması (1963) ve Katma Protokol (1970)

    Türkiye, Roma Antlaşması'yla kurulan Avrupa Ekonomik Topluluğu'na 1959'da ortaklık başvurusu yaptı. 12 Eylül 1963'te imzalanan Ankara Anlaşması, ilişkiyi hazırlık, geçiş ve son dönem olmak üzere üç aşamada gümrük birliğine ve nihai üyeliğe götürecek çerçeveyi kurdu. 1970'te imzalanan Katma Protokol geçiş döneminin koşullarını, takvimini ve sanayi ürünlerinde gümrüklerin kademeli indirilmesini düzenledi. Sonraki adımlar: 1987 tam üyelik başvurusu, 1 Ocak 1996 Gümrük Birliği (sanayi ürünlerinde gümrükler kalktı), Aralık 1999 Helsinki Zirvesi'nde adaylık statüsü, 2005'te müzakerelerin açılması.

    Sınav ipucu: Ankara Anlaşması "ortaklık", 1987 başvurusu "tam üyelik", 1999 kararı "adaylık"tır; "aşamaları arasında yer almaz" sorusu bu sırayı bilene puan verir. Yunanistan 1981'de, İngiltere–İrlanda–Danimarka 1973'te üye oldu; Avrupa Parlamentosu ilk kez 1979'da doğrudan seçildi.

    Soru 7Avrupa Birliği'nin 1999'da Helsinki'de toplanan zirvesinde Türkiye ile ilgili alınan karar aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Gümrük Birliği'nin yürürlüğe konulması
    2. B)Ankara Anlaşması'nın imzalanması
    3. C)Türkiye'ye adaylık statüsünün tanınması
    4. D)Katma Protokol'ün kabul edilmesi
    5. E)Üyelik müzakerelerinin tamamlanması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. 1999 Helsinki Zirvesi'nde Türkiye resmen aday ülke olarak kabul edilmiştir. Gümrük Birliği 1996'da yürürlüğe girdiği, Ankara Anlaşması ise 1963'te imzalandığı için bu seçenekler tarih bakımından uyuşmaz.

    Orta · Test 1

    Soru 16Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin Avrupa Birliği ile ilişkilerinin aşamaları arasında yer almaz?

    1. A)1963'te Ankara Anlaşması'nın imzalanması
    2. B)1952'de NATO'ya üye olunması
    3. C)1996'da Gümrük Birliği'ne geçilmesi
    4. D)1999'da adaylık statüsünün tanınması
    5. E)1987'de tam üyelik için başvuruda bulunulması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. NATO üyeliği askerî bir ittifakla ilgili olup Avrupa Birliği süreciyle doğrudan bağlantılı değildir. Ankara Anlaşması, tam üyelik başvurusu, Gümrük Birliği ve adaylık statüsü ise bu ilişkinin aşamalarıdır.

    Zor · Test 2

    Soru 201996'da yürürlüğe giren Gümrük Birliği ile Türkiye ile Avrupa Birliği arasında sanayi ürünleri ticaretinde gümrük vergileri kaldırılmıştır. Bu düzenlemenin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Türkiye'nin birliğe tam üye olması
    2. B)Ankara Anlaşması'nın yürürlükten kaldırılması
    3. C)Tarım ürünleri ticaretinin tümüyle serbestleşmesi
    4. D)Türkiye'nin adaylık başvurusundan vazgeçmesi
    5. E)Taraflar arasındaki ticaret hacminin artması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Gümrük vergilerinin kaldırılması karşılıklı ticareti kolaylaştırmış ve ticaret hacmini artırmıştır. Gümrük Birliği tam üyelik anlamına gelmediği gibi tarım ürünlerini de kapsam dışında bıraktığından diğer seçenekler yanlıştır.

    Orta · Test 2

21. 21.27 Mayıs 1960 ve 1961 Anayasası

    Demokrat Parti iktidarına karşı 27 Mayıs 1960'ta yapılan askerî müdahaleyle yönetim Millî Birlik Komitesi'ne geçti; DP kapatıldı, Yassıada yargılamaları sonunda Menderes, Zorlu ve Polatkan 1961'de idam edildi. Kurucu Meclis'in hazırladığı 1961 Anayasası 9 Temmuz 1961 halkoylamasıyla kabul edildi. Getirdikleri: çift meclisli yasama (Millet Meclisi + Cumhuriyet Senatosu), kanunların anayasaya uygunluğunu denetleyen Anayasa Mahkemesi, anayasal organ olarak Millî Güvenlik Kurulu, Yüksek Hâkimler Kurulu ile yargı bağımsızlığı, özerk üniversite ve TRT, sendika–grev–toplu sözleşme hakları, sosyal devlet, genişletilmiş temel haklar ve seçimlerde nispi temsil.

    Sınav ipucu: Cumhuriyet Senatosu 1961–1980 arasında görev yaptı, 1982 Anayasası'yla kaldırıldı. 1961 "çoğulcu", 1924 "çoğunlukçu" demokrasi anlayışına dayanır.

    Soru 141961 Anayasası ile oluşturulan ve 1980'e kadar Millet Meclisi ile birlikte yasama görevini yürüten organ aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Danıştay
    2. B)Anayasa Mahkemesi
    3. C)Yüksek Seçim Kurulu
    4. D)Sayıştay
    5. E)Cumhuriyet Senatosu

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. 1961 Anayasası yasama organını Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu olmak üzere iki meclisli biçimde düzenlemiştir. Danıştay ve Sayıştay yargı ve denetim kurumları olduğundan yasama görevi yürütmezler.

    Orta · Test 1

    Soru 81961 Anayasası ile kurulan ve kanunların Anayasa'ya uygunluğunu denetlemekle görevlendirilen kurum aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Danıştay
    2. B)Anayasa Mahkemesi
    3. C)Sayıştay
    4. D)Yargıtay
    5. E)Devlet Planlama Teşkilatı

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Kanunların Anayasa'ya uygunluğunu denetlemek üzere 1961 Anayasası ile Anayasa Mahkemesi kurulmuştur. Sayıştay kamu harcamalarını, Danıştay ise idari uyuşmazlıkları denetlediğinden doğru yanıt olamaz.

    Kolay · Test 1

    Soru 91960'ta kurulan ve ülkenin kalkınma planlarını hazırlamakla görevlendirilen kuruluş aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Anayasa Mahkemesi
    2. B)Cumhuriyet Senatosu
    3. C)Türkiye Radyo Televizyon Kurumu
    4. D)Yükseköğretim Kurulu
    5. E)Devlet Planlama Teşkilatı

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Kalkınma planlarını hazırlamak üzere 1960'ta Devlet Planlama Teşkilatı kurulmuştur. Yükseköğretim Kurulu 1981'de, Türkiye Radyo Televizyon Kurumu ise 1964'te kurulduğundan bu seçenekler doğru değildir.

    Orta · Test 1

22. 22.Planlı kalkınma: DPT, beş yıllık planlar, dış göç ve TRT

    1960'ta kurulan Devlet Planlama Teşkilatı, 1961 Anayasası'nın öngördüğü planlı kalkınmanın kurumu oldu; 1963'te başlayan Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı'ndan itibaren planlar sanayileşmeyi ithal ikamesi (ithal malın yurt içinde üretimi) modeliyle yürütmeyi, kaynakları öncelikli alanlara yönlendirmeyi ve bölgeler arası dengesizliği azaltmayı amaçladı. 1961 Türkiye–Federal Almanya İş Gücü Anlaşması'yla başlayan dış göç yurda işçi dövizi getirdi, işsizliği hafifletti ve Avrupa'yla toplumsal-kültürel bağ kurdu. 1964'te kurulan TRT radyo-televizyon yayıncılığını özerk bir kurum olarak üstlendi.

    Sınav ipucu: DPT'nin kuruluşu (1960) 1961 Anayasası'ndan ÖNCEDİR; planların uygulanması 1963'te başlar. Planlar kamu kesimi için bağlayıcı, özel sektör için yol göstericidir; "özel sektörü yasaklamak" amacı yoktur.

    Soru 91960'ta kurulan ve ülkenin kalkınma planlarını hazırlamakla görevlendirilen kuruluş aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Anayasa Mahkemesi
    2. B)Cumhuriyet Senatosu
    3. C)Türkiye Radyo Televizyon Kurumu
    4. D)Yükseköğretim Kurulu
    5. E)Devlet Planlama Teşkilatı

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Kalkınma planlarını hazırlamak üzere 1960'ta Devlet Planlama Teşkilatı kurulmuştur. Yükseköğretim Kurulu 1981'de, Türkiye Radyo Televizyon Kurumu ise 1964'te kurulduğundan bu seçenekler doğru değildir.

    Orta · Test 1

    Soru 26Yükseköğretimin planlanması ve düzenlenmesi amacıyla 1981'de kurulan kurum aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Devlet Planlama Teşkilatı
    2. B)Anayasa Mahkemesi
    3. C)Türkiye Radyo Televizyon Kurumu
    4. D)Cumhuriyet Senatosu
    5. E)Yükseköğretim Kurulu

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Yükseköğretimi düzenlemek üzere 1981'de Yükseköğretim Kurulu kurulmuştur. Devlet Planlama Teşkilatı 1960'ta kalkınma planları için, Anayasa Mahkemesi ise anayasal denetim için oluşturulmuştur.

    Orta · Test 2

    Soru 30Türkiye'de radyo ve televizyon yayıncılığını yürütmek üzere 1964'te kurulan kurum aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Devlet Planlama Teşkilatı
    2. B)Yükseköğretim Kurulu
    3. C)Türkiye Radyo Televizyon Kurumu
    4. D)Anayasa Mahkemesi
    5. E)Sayıştay

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Radyo ve televizyon yayıncılığı için 1964'te Türkiye Radyo Televizyon Kurumu kurulmuştur. Devlet Planlama Teşkilatı kalkınma planlarıyla, Sayıştay ise kamu harcamalarının denetimiyle görevli olduğundan doğru yanıt değildir.

    Kolay · Test 2

23. 23.12 Mart 1971 Muhtırası

    1960'ların sonunda öğrenci olayları, işçi eylemleri ve silahlı sol örgütlerin eylemleri tırmanınca Genelkurmay Başkanı ve kuvvet komutanları 12 Mart 1971'de Demirel hükûmetine muhtıra verdi; hükûmet istifa etti, Nihat Erim başkanlığında partiler üstü teknokrat hükûmetler kuruldu, sıkıyönetim ilan edildi. 1971 ve 1973 anayasa değişiklikleriyle temel hak ve özgürlükler daraltıldı, TRT'nin özerkliği kaldırıldı, üniversite özerkliği sınırlandı, Devlet Güvenlik Mahkemeleri ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi kuruldu, Millî Güvenlik Kurulu'nun ağırlığı arttı. Deniz Gezmiş ve iki arkadaşı 1972'de idam edildi.

    Sınav ipucu: 27 Mayıs (1960) ve 12 Eylül (1980) yönetime doğrudan el koymadır; 12 Mart (1971) ise Meclis'i kapatmayan bir muhtıradır. 1961 Anayasası'nın geniş özgürlükleri 1971'de kırpılmıştır.

24. 24.1970'ler bunalımı ve 24 Ocak 1980 Kararları

    1973 seçimlerinden sonra hiçbir parti tek başına iktidar olamadı; Ecevit–Erbakan koalisyonu, Demirel'in Milliyetçi Cephe hükûmetleri ve azınlık hükûmetleri kısa ömürlü oldu. Petrol krizinin ağırlaştırdığı döviz darboğazı, yüksek enflasyon ve kuyruklar bunalımı büyütürken sağ–sol çatışması 1 Mayıs 1977 Taksim ve Aralık 1978 Kahramanmaraş olaylarıyla iç savaş görünümü aldı, birçok ilde sıkıyönetim ilan edildi; 1980'de TBMM aylarca süren turlara rağmen Cumhurbaşkanı seçemedi. Demirel hükûmetinin Müsteşar Turgut Özal'a hazırlattığı 24 Ocak 1980 Kararları ithal ikameci, devlet ağırlıklı ekonomiden ihracata dayalı, dışa açık serbest piyasa ekonomisine geçişi başlattı: devalüasyon, fiyat denetimlerinin ve sübvansiyonların kaldırılması, faizlerin serbest bırakılması, yabancı sermayenin teşviki, dış ticaretin serbestleştirilmesi.

    Sınav ipucu: 24 Ocak'ın "temel yönelimi" ihracata dayalı büyüme ve piyasa ekonomisidir; "ithal ikamesinin güçlendirilmesi" ters yöndür. Program 12 Eylül yönetimince sürdürüldü ve 1983 sonrası Özal hükûmetlerinin temelidir.

    Soru 105Türkiye'de 1980'de alınan ekonomi kararlarının temel yönelimi aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)İthalatın bütünüyle yasaklanması
    2. B)Ülkedeki bütün özel işletmelerin devletleştirilmiş olması
    3. C)Dış ticaretin tamamen durdurulması
    4. D)Tarımın tek üretim alanı hâline getirilmesi
    5. E)Dışa açık ve ihracata dayalı bir ekonomiye geçilmesi

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. 1980'de alınan kararlar ithal ikamesine dayalı yapıdan, dışa açık ve ihracatı önceleyen bir ekonomiye geçişi hedeflemiştir. İthalatın yasaklanması ya da dış ticaretin durdurulması bu yönelimin tersidir; özel işletmelerin devletleştirilmesi de gündemde olmamıştır.

    Orta · Test 7

25. 25.12 Eylül 1980 ve 1982 Anayasası

    Genelkurmay Başkanı Kenan Evren başkanlığındaki Millî Güvenlik Konseyi 12 Eylül 1980'de yönetime el koydu: TBMM ve hükûmet feshedildi, siyasi partiler 1981'de kapatıldı, sendikal faaliyetler durduruldu, sıkıyönetim ülke geneline yayıldı. Yeni anayasayı Millî Güvenlik Konseyi ile tümüyle atanmış Danışma Meclisi'nden oluşan Kurucu Meclis hazırladı; 7 Kasım 1982 halkoylamasında büyük çoğunlukla kabul edilen anayasayla Evren yedi yıllığına Cumhurbaşkanı oldu. 1982 Anayasası tek meclisli yasamaya döndü, yürütmeyi ve Cumhurbaşkanı'nı güçlendirdi, özgürlüklerin sınırlanma nedenlerini genişletti. Yükseköğretim Kurulu (YÖK) 1981'de kuruldu; 1983 seçimleriyle Özal'ın ANAP'ı iktidara geldi ve sivil yönetime dönüldü.

    Sınav ipucu: 1961 ve 1982 anayasalarının ikisi de halkoylamasıyla kabul edildi; fark, 1961'de Temsilciler Meclisi'nde partiler ve meslek kuruluşları temsil edilirken 1982'de Danışma Meclisi'nin atanmış olması ve Senato'nun kaldırılmasıdır. Hâlen yürürlükteki anayasa 1982'dir.

    Soru 15Türkiye'de hâlen yürürlükte bulunan anayasanın kabul edildiği yıl aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)1921
    2. B)1924
    3. C)1961
    4. D)1982
    5. E)1995

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Yürürlükteki anayasa 1982'de kabul edilmiştir. 1961 Anayasası 1982'ye kadar uygulanmış, 1924 Anayasası ise daha önceki dönemin metnidir.

    Kolay · Test 1

    Soru 241982 Anayasası'nın yürürlüğe girmesinde izlenen yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Yalnızca Bakanlar Kurulu kararıyla kabul edilmesi
    2. B)Halk oylamasına sunularak kabul edilmesi
    3. C)Uluslararası bir antlaşmayla yürürlüğe konulması
    4. D)Cumhuriyet Senatosu'nca tek başına onaylanması
    5. E)Yerel yönetim meclislerince onaylanması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. 1982 Anayasası halk oylamasıyla kabul edilerek yürürlüğe girmiştir. Anayasa metinleri uluslararası antlaşmayla yürürlüğe konulmadığından ve Cumhuriyet Senatosu bu Anayasa ile kaldırıldığından diğer seçenekler doğru olamaz.

    Orta · Test 2

    Soru 5Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin ilan edildiği tarih aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)16 Ağustos 1960
    2. B)20 Temmuz 1974
    3. C)15 Kasım 1983
    4. D)12 Eylül 1963
    5. E)1 Ocak 1996

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti 15 Kasım 1983'te ilan edilmiştir. 1974 Barış Harekâtı'nın, 1963 ise Ankara Anlaşması'nın tarihi olduğundan bu seçenekler uygun değildir.

    Kolay · Test 1

Karıştırılan noktalar yan yana

Sık düşülen tuzaklar

• ⚠SALT antlaşmaları nükleer silahları azaltmaz, sayısını sınırlar; stratejik silahlarda indirim 1991 START I ile başlar (orta menzilli füzelerin tümüyle kaldırılması ise 1987 INF Antlaşması'dır), "SALT I ile nükleer silahlar yok edildi" yargısı yanlıştır.
• ⚠Helsinki Nihai Senedi hukuken bağlayıcı bir antlaşma değil siyasi bir belgedir; 35 imzacının içinde ABD ve Kanada da vardır, "yalnız Avrupa devletleri imzaladı" ifadesi yanlıştır.
• ⚠1963 Moskova Antlaşması yalnız atmosfer, uzay ve su altı denemelerini yasaklar, yer altı serbest kaldığı için adı "Kısmi"dir; NPT (1968) ise deneme değil yayılma antlaşmasıdır.
• ⚠Yumuşama döneminde silahlanma durmadı; görüşmeler sürerken iki taraf da nükleer stoklarını büyüttü, bu yüzden "silahlanma yarışı sona erdi" şıkkı elenir.
• ⚠Johnson Mektubu (1964) müdahaleyi önleyen bir uyarı, ABD ambargosu (1975) müdahale sonrası bir yaptırımdır; Türkiye ambargoya NATO'dan ayrılarak değil, ABD üslerinin faaliyetini durdurarak karşılık verdi.
• ⚠Kıbrıs'ta Enosis (Yunanistan'a bağlanma) Rum tezi, Taksim Türk tezidir; 1974 harekâtının doğrudan nedeni Sampson darbesi, hukuki dayanağı 1960 Garanti Antlaşması'dır.
• ⚠Anayasa Mahkemesi ve Cumhuriyet Senatosu 1961 Anayasası'nın kurumlarıdır; 1982 Anayasası Senato'yu kaldırıp tek meclise döndü, YÖK ise anayasadan önce 1981'de kuruldu.
• ⚠Küba Füze Krizi (1962) yumuşamayı başlatan, Afganistan işgali (1979) bitiren olaydır; İran Devrimi aynı yıl olsa da yumuşamayı sona erdiren gelişme Afganistan'dır.