KPSS Tarih · 5. konu · konu anlatımı
Osmanlı Duraklama Dönemi
Sınavda sorulan 22 kavram · havuzdan 125 çözümlü soru · son güncelleme 19 Eylül 2026
Duraklama Dönemi, KPSS Tarih'te "neden" ve "gösterge" sorularının en yoğun olduğu Osmanlı konusudur. Soruların çoğu bir durum verir (sadrazamların sık değişmesi, akçenin değer kaybı, şehzadelerin sarayda tutulması, fetvayla tahttan indirme) ve bunun hangi bozulmanın göstergesi ya da neye yol açtığı sorulur. İkinci grup antlaşmalardır: Zitvatorok, Nasuh Paşa, Kasr-ı Şirin, Vasvar, Bucaş, Karlofça ve İstanbul'un tarihi, tarafı, maddesi ve "öne çıkan özelliği" (ilk, son, en) sorulur; kronolojik sıralama soruları da buradan gelir.
Üçüncü grup kişilerdir: Kuyucu Murad, Genç Osman, IV. Murad, Tarhuncu Ahmed, Köprülüler ve Merzifonlu; her biri tek bir ayırt edici işle (sert bastırma, ilk bütçe, şartlı sadrazamlık, Kandiye, Viyana) eşleştirilir. En çok puan üç yerde kaybedilir: isyan türlerini (İstanbul, Celali, eyalet) karıştırmak, Zitvatorok ile Karlofça'nın farkını bilmemek ve Karlofça'nın toprak paylaşımına Rusya'yı katmak.
Sınavda sorulan kavramlar
Her kavramın altında havuzumuzdan o kavramı ölçen gerçek sorular var. Önce kavramı oku, sonra soruyu aç ve çöz.
1.Duraklama Dönemi'nin sınırları (1579–1699)
Başlangıç olarak genellikle Sokullu Mehmed Paşa'nın öldürüldüğü 1579, bitiş olarak Karlofça Antlaşması'nın imzalandığı 1699 alınır. Yüzyıl boyunca Bağdat, Girit, Uyvar ve Podolya kazanıldı; daralan sınırlar değil, devletin yönetim, ordu ve maliye gücüdür.
Sınav ipucu: "1579'daki olay" sorulursa cevap Sokullu'nun ölümüdür; Kanuni'nin ölümü (1566) ya da Kıbrıs'ın fethi (1571) çeldiricidir.
Soru 10Osmanlı tarihinde Duraklama Dönemi'nin başlangıcı olarak genellikle 1579 yılında gerçekleşen bir olay esas alınır. Bu olay aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Kanuni Sultan Süleyman'ın Zigetvar Seferi sırasında ölmesi
- B)Sokullu Mehmed Paşa'nın öldürülmesi
- C)İnebahtı Deniz Savaşı'nın kaybedilmesi
- D)II. Selim'in Osmanlı tahtına çıkması
- E)Karlofça Antlaşması'nın imzalanması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Duraklama Dönemi'nin başlangıcı, uzun süre sadrazamlık yapan Sokullu Mehmed Paşa'nın 1579'da öldürülmesi kabul edilir. A seçeneğindeki Kanuni'nin ölümü 1566, C seçeneğindeki İnebahtı 1571 tarihlidir; E seçeneğindeki Karlofça ise 1699'da imzalanmış olup Duraklama Dönemi'nin sonunu belirler.
Kolay · Test 1
Soru 4Aşağıdaki gelişmelerin kronolojik sırası hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? I. Zitvatorok Antlaşması'nın imzalanması II. Sokullu Mehmed Paşa'nın öldürülmesi III. Genç Osman'ın kapıkulu askerlerince öldürülmesi IV. Haçova Meydan Muharebesi'nin kazanılması
- A)I - II - III - IV
- B)II - IV - I - III
- C)IV - II - I - III
- D)II - I - IV - III
- E)IV - I - II - III
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Sokullu Mehmed Paşa 1579'da öldürülmüş, Haçova zaferi 1596'da kazanılmış, Zitvatorok 1606'da imzalanmış, Genç Osman ise 1622'de öldürülmüştür. C ve E seçenekleri Haçova'yı başa aldığı için yanlıştır; D seçeneği ise Zitvatorok'u Haçova'dan önceye yerleştirdiği için elenir.
Zor · Test 1
Soru 561699 Karlofça Antlaşması ile Osmanlı Devleti Macaristan ve Erdel'i Avusturya'ya, Mora ile Dalmaçya kıyılarını Venedik'e, Podolya ve Ukrayna'yı Lehistan'a bırakmıştır. Bu antlaşmaya bakılarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
- A)Osmanlı Devleti'nin Orta Avrupa'daki hâkimiyetinin büyük ölçüde sona erdiğine
- B)Birden çok Avrupa devletinin aynı anda Osmanlı'dan toprak kazandığına
- C)Osmanlı Devleti'nin Karadeniz kıyısındaki kaleleri Rusya'ya bıraktığına
- D)Osmanlı Devleti'nin savunma konumuna geçtiğine
- E)Balkanlarda Osmanlı sınırlarının güneye çekildiğine
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Karlofça'ya Rusya taraf olmamış, Azak Kalesi bir yıl sonra 1700 İstanbul Antlaşması ile Rusya'ya bırakılmıştır. A ve E seçenekleri ise metinde verilen toprak kayıplarından doğrudan çıkarılabilir.
Zor · Test 4
2.Duraklamanın nedenleri (iç ve dış)
İç nedenler: merkezî otoritenin zayıflaması (çocuk ya da deneyimsiz padişahlar, saray kadınlarının ve kapıkulu ileri gelenlerinin yönetime karışması, sık sadrazam değişikliği), ordunun, maliyenin ve eğitimin bozulması. Dış nedenler: doğal sınırlara ulaşılması; güçlü ve merkezî devletlerle komşu olunması; Avrupa'da merkezî krallıkların güçlenip ordularını ateşli silahlarla yenilemesine karşılık Osmanlı ordusunun eski düzenini koruması.
Sınav ipucu: "İç nedenler arasında gösterilemez" sorusunda çeldirici bir dış nedendir: Coğrafi Keşifler, güçlü komşular, Avrupa'nın teknik üstünlüğü.
Soru 86Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nde Duraklama Dönemi'nin iç nedenleri arasında gösterilemez?
- A)Doğal sınırlara ulaşılması ve güçlü devletlerle komşu olunması
- B)Tımar sisteminin bozularak eski işlevini yitirmesi
- C)Devşirme sisteminin kurallarına uyulmaması ve bozulması
- D)Saray çevresinin devlet yönetiminde etkili olması
- E)İlmiye sınıfında liyakat ilkesinin terk edilmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Doğal sınırlara ulaşılması ve güçlü devletlerle komşu olunması dış nedenler arasında sayılır. B ve C seçeneklerindeki tımar ve devşirme sistemlerindeki bozulmalar ise doğrudan iç yapıya ilişkin nedenlerdir.
Kolay · Test 6
Soru 2XVII. yüzyılda sadrazamlık makamına gelenlerin görev süreleri çoğu zaman birkaç ayı geçmemiş, bazı yıllarda birden fazla sadrazam değişikliği yaşanmıştır. Bu durumun aşağıdakilerden hangisine yol açtığı söylenebilir?
- A)Padişahların yetkilerinin hukuken sınırlandırılmasına
- B)Divan toplantılarının daha düzenli hâle gelmesine
- C)Eyaletlerde asayişin kalıcı olarak sağlanmasına
- D)Yeniçeri Ocağı'nın bu yüzyılda kaldırılmasına
- E)Devlet politikalarında sürekliliğin sağlanamamasına
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Sık sadrazam değişikliği başlanan işlerin yarım kalmasına ve tutarlı bir devlet politikası izlenememesine yol açmıştır. C yanlıştır; yönetimdeki istikrarsızlık asayişi sağlamayı kolaylaştırmaz. D de yanlıştır; Yeniçeri Ocağı 1826'da II. Mahmud döneminde kaldırılmıştır.
Orta · Test 1
Soru 5Aşağıdakilerden hangisi XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde merkezî otoritenin zayıfladığının göstergesi olamaz?
- A)Kanunname-i Ali Osman'ın hazırlanması
- B)Bazı eyalet valilerinin merkeze karşı ayaklanması
- C)Kapıkulu ocaklarının padişah değiştirebilmesi
- D)Anadolu'da Celali gruplarının güç kazanması
- E)Vergi toplama işinin mültezimlere bırakılması
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Kanunname-i Ali Osman, Fatih Sultan Mehmed döneminde merkezî otoritenin güçlü olduğu bir aşamada hazırlanmıştır ve XVII. yüzyıl zaafiyetinin göstergesi sayılamaz. B ve C seçeneklerindeki vali ayaklanmaları ile ocakların padişah değiştirmesi ise doğrudan merkezî otoritenin zayıflamasının kanıtıdır.
Zor · Test 1
3.Sancağa çıkma usulünün kaldırılması, ekber ve erşed, kafes usulü (I. Ahmed)
I. Ahmed şehzadelerin sancağa gönderilmesine son verdi; tahta hanedanın en yaşlı ve olgun üyesi (ekber ve erşed) geçecek, diğer şehzadeler sarayda dış dünyayla ilişkisi kesilmiş biçimde (kafes usulü) yaşayacaktı. Amaç taht kavgalarını önlemekti; sonuç deneyimsiz, saray çevresinin etkisindeki padişahlar oldu. Sancağa çıkan son padişah III. Mehmed, ekber ve erşedle tahta çıkan ilk padişah I. Mustafa'dır.
Sınav ipucu: "İlk kez uygulandı" derse I. Ahmed'in kardeşi I. Mustafa'nın tahta çıkışı; "son" derse III. Mehmed'in sancağa çıkması aranır.
Soru 8Osmanlı Devleti'nde şehzadelerin sarayın belirli bir bölümünde, dış dünyayla ilişkileri kesilmiş biçimde yaşatılması uygulamasına ne ad verilir?
- A)Ekber ve erşed usulü
- B)Sancağa çıkma usulü
- C)Kafes usulü
- D)Müsadere usulü
- E)Devşirme usulü
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Şehzadelerin sarayda gözetim altında tutulmasına kafes usulü denir. A seçeneğindeki ekber ve erşed, tahta hanedanın en yaşlı ve olgun üyesinin geçmesini öngören veraset esasıdır; D seçeneğindeki müsadere ise devlet görevlilerinin mallarına el konulması uygulamasıdır.
Kolay · Test 1
Soru 44I. Ahmed'in ölümü üzerine oğulları küçük yaşta olduğu için Osmanlı tahtına kardeşi I. Mustafa çıkarılmıştır. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin ilk kez uygulandığını gösterir?
- A)Kafes usulünün
- B)Sancağa çıkma sisteminin
- C)Kardeş katli uygulamasının
- D)Ocak ağalarının padişah belirlemesinin
- E)Ekber ve erşed usulünün
Çözümü göster
Doğru cevap: E. I. Mustafa'nın kardeşinin yerine tahta geçmesi, hanedanın en yaşlı ve olgun üyesinin padişah olmasını öngören ekber ve erşed usulünün ilk uygulamasıdır. B yanlıştır; sancağa çıkma usulü bu dönemde terk edilmiştir. C de yanlıştır; kardeş katli çok daha önce, Fatih Kanunnamesi'yle hukuki dayanağa bağlanmıştır.
Orta · Test 3
Soru 110I. Ahmed Dönemi'nde şehzadelerin sancaklara gönderilmesi usulüne son verilerek hanedanın en yaşlı ve olgun üyesinin tahta geçmesi esası benimsenmiştir. Bu uygulama aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?
- A)Devşirme sistemi
- B)İltizam sistemi
- C)Müsadere usulü
- D)Tımar sistemi
- E)Ekber ve erşed sistemi
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Ekber ve erşed usulü ile taht kavgalarının önlenmesi amaçlanmış, ancak deneyimsiz padişahların tahta çıkması gibi sonuçlar da doğmuştur. B seçeneğindeki iltizam vergi toplama, D seçeneğindeki tımar ise toprak yönetimiyle ilgili bir sistemdir.
Kolay · Test 8
4.Ordunun bozulması: kapıkulu ocakları ve tımar
Devşirme kurallarına uyulmayıp askerlikle ilgisi olmayanların ocağa alınması asker sayısını ve ulufe yükünü artırdı; yeniçeriler esnaflık yapmaya, sefere gitmemeye, sadrazam ve şeyhülislam atamalarına karışmaya başladı ("devlet ocak içindir"). Tımarların savaşta yararlılık gösterenler yerine merkezdeki nüfuzlu kişilere verilmesi sipahi sayısını düşürdü; devlet ücretli sekban askerine yöneldi, seferden sonra işsiz kalanlar Celali hareketlerini besledi.
Sınav ipucu: Tımar bozulmasının doğrudan sonucu ücretli askere bağımlılık ve hazine yükü, dolaylı sonucu Celali isyanlarıdır; soru "doğrudan" derse ilkini seç.
Soru 45Tımar sisteminin bozulmasıyla birlikte eyalet askerlerinin sayısı azalmış, devlet savaşlarda giderek daha çok ücretli askere başvurmak zorunda kalmıştır. Bu durumun doğrudan sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Hazineden yapılan asker ödemelerinin artması
- B)Osmanlı Devleti'ndeki toprak kayıplarının tamamen durması
- C)Devşirme sisteminin yeniden düzenlenerek güçlendirilmesi
- D)Anadolu'da tarımsal üretimin hızla artması
- E)Kapıkulu ocaklarının bütünüyle ortadan kaldırılması
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Tımarlı sipahi geliriyle geçinirken ücretli asker hazineden maaş aldığı için bu değişim doğrudan hazine giderlerini artırmıştır. D yanlıştır; tımar topraklarının işlevini yitirmesi üretimi artırmamış, tersine olumsuz etkilemiştir. E de yanlıştır; kapıkulu ocakları XVII. yüzyılda kaldırılmamış, sayıları daha da artmıştır.
Orta · Test 3
Soru 100XVII. yüzyılda kapıkulu asker sayısı sürekli artmış, devşirme kurallarına uyulmayarak askerlikle ilgisi olmayan kişiler de ocaklara alınmıştır. Bu durumun aşağıdakilerden hangisine yol açtığı söylenebilir?
- A)Taşrada tımarlı sipahi sayısının hızla artarak orduyu güçlendirmesine
- B)Ordunun Avrupa örnek alınarak yeniden yapılandırılmasına
- C)Savaşlarda ateşli silah kullanımının tamamen terk edilmesine
- D)Devlet gelirlerinin düzenli biçimde artarak bütçenin denkleşmesine
- E)Hazinenin ulufe yükünün artmasına ve ordunun niteliğinin düşmesine
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Ocak mevcudunun niteliksiz biçimde büyümesi hem maaş giderlerini artırmış hem de ordunun savaş gücünü zayıflatmıştır. A seçeneği yanlıştır; aynı dönemde tımar sistemi bozulduğu için eyalet askerleri azalmıştır.
Zor · Test 7
Soru 34Hotin Seferi sırasında kapıkulu askerlerinin beklenen başarıyı gösterememesi II. Osman'ı ordunun durumu üzerinde düşünmeye yöneltmiştir. Padişahın bu gözlemi aşağıdaki tasarılardan hangisine zemin hazırlamıştır?
- A)Anadolu ve Suriye'den toplanacak askerlerle yeni bir ordu kurulmasına
- B)Tımar sisteminin bütünüyle yürürlükten kaldırılmasına
- C)Devşirme sisteminin Rumeli dışındaki bölgelere de yaygınlaştırılmasına
- D)Donanmanın Akdeniz'den Karadeniz'e kaydırılmasına
- E)Eyalet askerlerinin İstanbul'da toplanmasına
Çözümü göster
Doğru cevap: A. II. Osman, savaş gücünü yitirmiş kapıkulu ocaklarının yerine Anadolu ve Suriye'den toplanacak askerlerden oluşan yeni bir ordu kurmayı tasarlamış, bu tasarı duyulunca 1622'de öldürülmüştür. B yanlıştır; padişahın hedefi tımar sistemini kaldırmak değildir. D de yanlıştır; sorun donanmanın konumlandırılmasıyla değil kara ordusunun yapısıyla ilgilidir.
Orta · Test 3
5.Maliyenin bozulması: tağşiş, iltizam, avarız
Coğrafi Keşifler'le Akdeniz ticareti ve gümrük geliri düştü; Avrupa'ya akan Amerikan gümüşü fiyatları yükseltti; kapitülasyonlarla gelen ucuz Avrupa malı yerli üretimi çökertti; uzun, ganimet getirmeyen savaşlar hazineyi boşalttı. Çare diye akçenin gümüş oranı düşürüldü (tağşiş) ama bu enflasyonu ve ulufe isyanlarını körükledi; vergi toplama hakkı açık artırmayla mültezimlere devredildi (iltizam); olağanüstü durumlarda alınan avarız sürekli vergiye dönüştü.
Sınav ipucu: "Akçenin gümüş oranı düşürüldü" verilip sonucu sorulursa cevap fiyat artışıdır; "vergi toplama hakkının bedel karşılığı devri" iltizamdır.
Soru 11XVII. yüzyılda hazine sıkıntısını gidermek amacıyla akçenin içindeki gümüş oranı düşürülerek para piyasaya sürülmüştür. Bu uygulamanın aşağıdakilerden hangisine yol açtığı savunulabilir?
- A)Dış ticaret gelirlerinin hızla artmasına
- B)Fiyatların yükselmesine ve maaşlı askerlerin tepkisine
- C)Osmanlı parasının Avrupa'da değer kazanmasına
- D)Vergilerin düzenli biçimde toplanmasına
- E)Tımarlı sipahilerin gelirlerinin düzenli olarak artmasına
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Tağşiş olarak bilinen bu uygulama paranın değerini düşürmüş, fiyatlar yükselmiş ve ulufesini değeri azalmış akçeyle alan kapıkulu askerleri ayaklanmıştır. C yanlıştır; gümüş oranı azalan para değer kazanamaz. A da yanlıştır; paranın istikrarsızlaşması ticareti kolaylaştırmamış, güveni sarsmıştır.
Orta · Test 1
Soru 13Devlete ait vergi gelirlerinin toplanma hakkının, açık artırma yoluyla belirli bir bedel karşılığında kişilere devredilmesi uygulamasına ne ad verilir?
- A)Tımar
- B)Avarız
- C)Müsadere
- D)İltizam
- E)Esham
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Vergi toplama hakkının açık artırmayla mültezim adı verilen kişilere devredilmesine iltizam denir. B seçeneğindeki avarız olağanüstü hâllerde alınan bir vergi türüdür; E seçeneğindeki esham ise gelir paylarının satıldığı ve I. Abdülhamid döneminde uygulanan bir iç borçlanma yöntemidir.
Kolay · Test 1
Soru 40Osmanlı Devleti'nde başlangıçta yalnızca savaş gibi olağanüstü durumlarda toplanan avarız vergisi, XVII. yüzyılda sürekli alınan bir vergiye dönüşmüştür. Bu değişimin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Tımar gelirlerinin hızla artması
- B)Nüfusun kırsal alanlarda yoğunlaşması
- C)Avrupa devletleriyle yürütülen ticaretin tamamen kesilmesi
- D)Kapitülasyonların kaldırılmak istenmesi
- E)Savaşların uzaması nedeniyle hazine giderlerinin artması
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Uzayan savaşlar ve artan askerî harcamalar hazineyi zorlayınca olağanüstü bir vergi olan avarız düzenli hâle getirilmiştir. A yanlıştır; bu dönemde tımar gelirleri artmamış, sistem bozulmuştur. C de yanlıştır; Avrupa ile ticaret kesilmemiş, kapitülasyonlar sayesinde sürmüştür.
Orta · Test 3
6.İstanbul (Kapıkulu) isyanları
Ulufe ve cülus bahşişinin gecikmesi ya da değeri düşük akçeyle ödenmesi, devşirme sisteminin bozulması, saray entrikaları ve ıslahatlara tepki başlıca nedenlerdir. II. Osman öldürüldü (1622); IV. Mehmed döneminde maaşını alamayan askerler sorumlu tuttukları devlet adamlarını öldürüp çınar ağacına astı (Vakayı Vakvakiye, 1656); IV. Mehmed 1687'de tahttan indirildi. Hal için şeyhülislamdan fetva alınması ilmiyenin siyasete karıştığını gösterir.
Sınav ipucu: İstanbul isyanları devlet düzenini değil kişileri (padişah, sadrazam) değiştirmeyi amaçlar; "rejimi değiştirme" içeren şık yanlıştır.
Soru 20XVII. yüzyılda tahttan indirilen padişahlar için çoğu zaman şeyhülislamdan fetva alınması yoluna gidilmiştir. Bu uygulama aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
- A)Padişahların sahip olduğu yetkileri tümüyle ulemaya devrettiğinin
- B)Şeyhülislamların ordu komutanlığı görevi üstlendiğinin
- C)Divan üyelerinin padişahı sürekli olarak denetlediğinin
- D)İsyanlara hukuki bir dayanak kazandırılmak istendiğinin
- E)Ulemanın askerî sınıftan tamamen ayrıldığının
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Fetva alınması, tahttan indirme girişimini meşru bir zemine oturtma çabasıdır. A yanlıştır; padişahın yetkileri hukuken ulemaya devredilmiş değildir. B de yanlıştır; şeyhülislamlar ilmiye sınıfının başı olup ordu komutanlığı yapmamıştır.
Orta · Test 2
Soru 91Hotin Seferi'nin ardından askerî düzeni yeniden kurmak isteyen II. Osman yeni bir ordu oluşturma hazırlığına girişmiş, bu durumdan rahatsız olan kapıkulu askerleri 1622'de padişahı tahttan indirerek öldürmüştür. Bu olay aşağıdakilerden hangisinin kanıtı sayılabilir?
- A)Osmanlı ordusunun Avrupa karşısındaki üstünlüğünü koruduğunun
- B)Padişahların ordu üzerindeki denetimini artırdığının
- C)Taşradaki yerel güçlerin merkeze bağlılığının pekiştiğinin
- D)Devşirme usulünün bu dönemde tamamen kaldırıldığının
- E)Askerî ocakların yönetim üzerinde belirleyici bir güç hâline geldiğinin
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Bir padişahın ıslahat girişimi nedeniyle askerler tarafından tahttan indirilip öldürülmesi, ocakların siyasi bir güç merkezine dönüştüğünü gösterir. B seçeneği olayın sonucuyla çelişmektedir; padişahın denetimi artmamış, tersine sarsılmıştır.
Orta · Test 7
Soru 121Askerî düzeni yeniden kurmak amacıyla yeni bir ordu oluşturmayı planladığı için 1622'de kapıkulu askerlerince tahttan indirilip öldürülen padişah aşağıdakilerden hangisidir?
- A)II. Osman
- B)I. Mustafa
- C)IV. Murad
- D)I. İbrahim
- E)IV. Mehmed
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Hotin Seferi'nde kapıkulu askerlerinin beklenen başarıyı gösterememesi üzerine yeni bir ordu kurmayı tasarlayan II. Osman (Genç Osman), 1622'de çıkan ayaklanmada tahttan indirilerek öldürülmüş ve kapıkulu askerlerince katledilen ilk Osmanlı padişahı olmuştur. IV. Murad tam tersine devlet otoritesini asker ve isyancılar üzerinde sertçe yeniden kurmuş, tahtta kalarak Revan ve Bağdat seferlerini düzenlemiştir. I. Mustafa ise iki kez tahta çıkarılıp indirilmiş, ancak öldürülmemiştir. Cevap A.
Kolay · Test 9
7.Celali İsyanları, Büyük Kaçgun ve Kuyucu Murad Paşa
Anadolu'daki Celali ayaklanmalarının nedenleri tımar düzeninin bozulması, ağır vergiler, yöneticilerin yolsuzluğu, işsiz sekbanlar ve başıboş medrese öğrencileridir. Karayazıcı, Deli Hasan, Canbolatoğlu, Kalenderoğlu, Katırcıoğlu, Abaza Mehmed Paşa (Erzurum) ve Abaza Hasan Paşa başlıca liderlerdir. Anadolu'da güvenlik kalmadı, köylü toprağını bırakıp kaçtı (Büyük Kaçgun), üretim ve vergi geliri düştü. I. Ahmed'in sadrazamı Kuyucu Murad Paşa isyanları çok sert yöntemlerle bastırdı; kaynağa inilmediğinden isyanlar yeniden alevlendi.
Sınav ipucu: Celali isyanları ekonomik-sosyal kökenlidir, yönetimi ele geçirme amacı taşımaz; Kuyucu Murad (sadrazam) ile IV. Murad (padişah) karıştırılır.
Soru 31II. Osman'ın kapıkulu askerlerince öldürülmesinin ardından Erzurum'da, padişahın öcünü alma iddiasıyla ayaklanan ve uzun süre merkeze karşı direnen devlet adamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Abaza Mehmed Paşa
- B)Abaza Hasan Paşa
- C)Kuyucu Murad Paşa
- D)Katırcıoğlu Mehmed
- E)Canbolatoğlu Ali Paşa
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Erzurum valisi Abaza Mehmed Paşa, Genç Osman'ın öcünü alma iddiasıyla ayaklanmış ve isyanı IV. Murad döneminde bastırılmıştır. B seçeneğindeki Abaza Hasan Paşa 1658'de Köprülü Mehmed Paşa'ya karşı ayaklanmıştır; C seçeneğindeki Kuyucu Murad Paşa ise isyancı değil, Celalileri bastıran sadrazamdır.
Orta · Test 3
Soru 15XVII. yüzyılda Anadolu'da görülen Celali hareketlerine önderlik eden kişiler arasında aşağıdakilerden hangisi bulunmaz?
- A)Karayazıcı Abdülhalim
- B)Deli Hasan
- C)Kalenderoğlu Mehmed
- D)Canbolatoğlu Ali Paşa
- E)Patrona Halil
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Patrona Halil, 1730'da İstanbul'da çıkan ve Lale Devri'ni sona erdiren isyanın önderidir; Celali hareketleriyle ilgisi yoktur. A ve B seçeneklerindeki Karayazıcı ile Deli Hasan, XVI. yüzyıl sonu ile XVII. yüzyıl başında Anadolu'da faaliyet gösteren tipik Celali önderleridir.
Kolay · Test 1
Soru 47Celali İsyanları sırasında Anadolu'da can ve mal güvenliği kalmayan köylülerin topraklarını bırakıp daha güvenli yerlere göç etmesine Büyük Kaçgun adı verilmiştir. Bu gelişmenin aşağıdakilerden hangisine neden olduğu savunulabilir?
- A)Tarımsal üretimin ve vergi gelirlerinin azalmasına
- B)Anadolu'da şehir nüfusunun kalıcı biçimde azalmasına
- C)Tımar sisteminin yeniden düzenlenerek güçlenmesine
- D)Devşirme sisteminin bütünüyle yürürlükten kaldırılmasına
- E)Anadolu'daki ticaret yollarının yeniden canlanmasına
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Köylünün toprağını terk etmesi ekilen alanları daraltmış, üretim düşünce devletin vergi gelirleri de azalmıştır. B yanlıştır; kaçan köylü kitlesi şehirlere yığıldığı için şehir nüfusu azalmamıştır. E de yanlıştır; asayişin bozulduğu bir ortamda ticaret yolları canlanamaz, tersine güvensizleşmiştir.
Orta · Test 4
8.Eyalet isyanları
Yemen, Bağdat, Trablusşam gibi merkeze uzak eyaletlerde valilerin ya da yerel güçlerin, bağlı beylik konumundaki Eflak, Boğdan ve Erdel'de voyvodaların merkeze başkaldırmasıdır. Vergi ve asker yükümlülüklerine tepki, merkezî otoritenin zayıflığından yararlanma ve yönetici değişikliklerine direnç temel nedenlerdir.
Sınav ipucu: "Yemen, Bağdat, Trablusşam" üçlüsü eyalet isyanı; "Anadolu, köylü, sekban" Celali; "ulufe, İstanbul, yeniçeri" kapıkulu isyanı işaretidir.
Soru 17Osmanlı Devleti'nde XVII. yüzyılda Yemen, Bağdat ve Trablusşam gibi merkeze uzak bölgelerde çıkan ayaklanmalar aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?
- A)Celali isyanları
- B)Kapıkulu isyanları
- C)Eyalet isyanları
- D)Suhte isyanları
- E)Ayan isyanları
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Merkezden uzak eyaletlerde, çoğunlukla yerel yöneticilerin ve beylerin başını çektiği ayaklanmalar eyalet isyanları olarak adlandırılır. A seçeneğindeki Celali isyanları Anadolu'da, B seçeneğindeki kapıkulu isyanları ise İstanbul'da görülmüştür.
Kolay · Test 2
Soru 12XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde görülen isyanlarla ilgili olarak aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur? I. İstanbul isyanları sonucunda padişah değişiklikleri yaşanmıştır. II. Celali İsyanları mevcut yönetim biçimini değiştirmeyi amaçlamıştır. III. Eyalet isyanları merkeze uzak bölgelerde ortaya çıkmıştır.
- A)I ve III
- B)Yalnız I
- C)Yalnız II
- D)II ve III
- E)I, II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: A. İstanbul isyanları Genç Osman ve IV. Mehmed örneklerinde olduğu gibi padişah değişikliklerine yol açmış, eyalet isyanları ise Yemen, Bağdat gibi merkeze uzak yerlerde çıkmıştır. II numaralı yargı yanlıştır; Celali hareketleri ekonomik ve sosyal sıkıntılardan kaynaklanmış olup rejimi değiştirme amacı taşımamıştır. Bu nedenle II'yi içeren D ve E seçenekleri elenir.
Zor · Test 1
Soru 67Karlofça Antlaşması ile Osmanlı Devleti'ne bağlı bir voyvodalık olan Erdel, Avusturya yönetimine bırakılmıştır. Bu gelişme aşağıdakilerden hangisiyle sonuçlanmıştır?
- A)Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'daki bütün topraklarını bir anda yitirmesiyle
- B)Avusturya'nın Osmanlı Devleti'ne vergi ödemeye başlamasıyla
- C)Osmanlı Devleti'nin Orta Avrupa'daki bağlı yönetimlerini kaybetmesiyle
- D)Erdel'in bağımsız bir krallık hâline gelmesiyle
- E)Macaristan'ın Osmanlı Devleti'ne yeniden bağlanmasıyla
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Erdel'in elden çıkması, Osmanlı'nın Orta Avrupa'daki bağlı yönetimlerini yitirmesi anlamına gelir. A yanlıştır; Balkanlar'ın büyük bölümü hâlâ Osmanlı Devleti'ndedir. D de yanlıştır; Erdel bağımsız olmamış, Avusturya yönetimine girmiştir.
Orta · Test 5
9.II. Osman (Genç Osman) ve Hotin Seferi (1621)
Lehistan'ın Boğdan'a müdahalesi üzerine II. Osman 1621'de Hotin Kalesi'ni kuşattı; kapıkulunun gevşekliği yüzünden kale alınamadı, Hotin Antlaşması'yla sınırlar korundu. Bu gözlem padişahı yeniçeri ocağını kaldırıp Anadolu ve Suriye'den yeni bir ordu kurma tasarısına yöneltti; saray dışından evlenmesi ve ilmiyenin yetkilerini kısması da tepki çekti. 1622'de kapıkulu askerlerince tahttan indirilip öldürülen ilk padişah oldu.
Sınav ipucu: II. Osman ocağı kaldırMAdı, kaldırmayı planladı; kaldıran II. Mahmud'dur (1826). Sıralamada Hotin (1621) Zitvatorok'tan (1606) sonradır.
Soru 91Hotin Seferi'nin ardından askerî düzeni yeniden kurmak isteyen II. Osman yeni bir ordu oluşturma hazırlığına girişmiş, bu durumdan rahatsız olan kapıkulu askerleri 1622'de padişahı tahttan indirerek öldürmüştür. Bu olay aşağıdakilerden hangisinin kanıtı sayılabilir?
- A)Osmanlı ordusunun Avrupa karşısındaki üstünlüğünü koruduğunun
- B)Padişahların ordu üzerindeki denetimini artırdığının
- C)Taşradaki yerel güçlerin merkeze bağlılığının pekiştiğinin
- D)Devşirme usulünün bu dönemde tamamen kaldırıldığının
- E)Askerî ocakların yönetim üzerinde belirleyici bir güç hâline geldiğinin
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Bir padişahın ıslahat girişimi nedeniyle askerler tarafından tahttan indirilip öldürülmesi, ocakların siyasi bir güç merkezine dönüştüğünü gösterir. B seçeneği olayın sonucuyla çelişmektedir; padişahın denetimi artmamış, tersine sarsılmıştır.
Orta · Test 7
Soru 121Askerî düzeni yeniden kurmak amacıyla yeni bir ordu oluşturmayı planladığı için 1622'de kapıkulu askerlerince tahttan indirilip öldürülen padişah aşağıdakilerden hangisidir?
- A)II. Osman
- B)I. Mustafa
- C)IV. Murad
- D)I. İbrahim
- E)IV. Mehmed
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Hotin Seferi'nde kapıkulu askerlerinin beklenen başarıyı gösterememesi üzerine yeni bir ordu kurmayı tasarlayan II. Osman (Genç Osman), 1622'de çıkan ayaklanmada tahttan indirilerek öldürülmüş ve kapıkulu askerlerince katledilen ilk Osmanlı padişahı olmuştur. IV. Murad tam tersine devlet otoritesini asker ve isyancılar üzerinde sertçe yeniden kurmuş, tahtta kalarak Revan ve Bağdat seferlerini düzenlemiştir. I. Mustafa ise iki kez tahta çıkarılıp indirilmiş, ancak öldürülmemiştir. Cevap A.
Kolay · Test 9
Soru 34Hotin Seferi sırasında kapıkulu askerlerinin beklenen başarıyı gösterememesi II. Osman'ı ordunun durumu üzerinde düşünmeye yöneltmiştir. Padişahın bu gözlemi aşağıdaki tasarılardan hangisine zemin hazırlamıştır?
- A)Anadolu ve Suriye'den toplanacak askerlerle yeni bir ordu kurulmasına
- B)Tımar sisteminin bütünüyle yürürlükten kaldırılmasına
- C)Devşirme sisteminin Rumeli dışındaki bölgelere de yaygınlaştırılmasına
- D)Donanmanın Akdeniz'den Karadeniz'e kaydırılmasına
- E)Eyalet askerlerinin İstanbul'da toplanmasına
Çözümü göster
Doğru cevap: A. II. Osman, savaş gücünü yitirmiş kapıkulu ocaklarının yerine Anadolu ve Suriye'den toplanacak askerlerden oluşan yeni bir ordu kurmayı tasarlamış, bu tasarı duyulunca 1622'de öldürülmüştür. B yanlıştır; padişahın hedefi tımar sistemini kaldırmak değildir. D de yanlıştır; sorun donanmanın konumlandırılmasıyla değil kara ordusunun yapısıyla ilgilidir.
Orta · Test 3
10.IV. Murad (1623–1640)
Çocuk yaşta tahta çıktığından ilk yıllarda annesi Kösem Sultan ve saray çevresi yönetimde etkiliydi; yönetimi ele alınca isyancıları sertçe cezalandırdı; tütünü, içkiyi, kahvehaneleri ve gece sokağa çıkmayı yasakladı. 1635 Revan ve 1638 Bağdat seferlerini bizzat yönetti; Revan ertesi yıl İran'a geri geçti, Bağdat alındı, 1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması imzalandı. Koçi Bey, devlet düzenindeki bozuklukları anlatan risalesini ona sundu.
Sınav ipucu: Otoriteyi baskıyla kurduğundan ölümüyle düzen yeniden bozuldu; sefer öncesi Anadolu'yu isyancılardan temizlemesi ordunun ikmal yolunu güvene almak içindir.
Soru 81Aşağıdakilerden hangisi IV. Murad Dönemi'nde gerçekleşen gelişmeler arasında yer almaz?
- A)Revan'ın Osmanlı topraklarına katılması
- B)Bağdat Seferi'nin düzenlenmesi
- C)Girit'in fethine başlanması
- D)Kasr-ı Şirin Antlaşması'nın imzalanması
- E)Koçi Bey'in risalesini padişaha sunması
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Girit'in fethine 1645'te Sultan İbrahim döneminde başlanmıştır; IV. Murad 1640'ta ölmüştür. A ve D seçeneklerindeki Revan'ın alınması ve Kasr-ı Şirin Antlaşması ise doğrudan IV. Murad döneminin gelişmeleridir.
Zor · Test 6
Soru 32IV. Murad'ın 1638 yılında düzenlediği ve bir şehrin Osmanlı topraklarına katılmasıyla sonuçlanan doğu seferi aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Revan Seferi
- B)Hotin Seferi
- C)Kanije Seferi
- D)Bağdat Seferi
- E)Uyvar Seferi
Çözümü göster
Doğru cevap: D. IV. Murad 1638'de çıktığı Bağdat Seferi ile şehri İran'dan almış, bu başarının ardından 1639'da Kasr-ı Şirin Antlaşması imzalanmıştır. A seçeneğindeki Revan Seferi 1635'te düzenlenmiştir; B seçeneğindeki Hotin Seferi ise II. Osman'ın Lehistan'a yaptığı seferdir.
Kolay · Test 3
Soru 37IV. Murad'ın 1635'te düzenlediği ilk doğu seferi sonunda alınıp Osmanlı muhafızı yerleştirilen, ancak ertesi yıl (1636) yeniden İran'ın eline geçen ve 1639'da imzalanan antlaşmayla İran'da kalması kabul edilen şehir aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Tebriz
- B)Revan
- C)Bağdat
- D)Musul
- E)Kerkük
Çözümü göster
Doğru cevap: B. IV. Murad 1635'te Revan'ı almış ve şehre muhafız bırakmıştır; Revan ertesi yıl yeniden İran'ın eline geçmiş ve Kasr-ı Şirin Antlaşması ile İran'da kalmıştır. A seçeneğindeki Tebriz'e aynı seferde girilmişse de şehir elde tutulmamış, muhafız da bırakılmamıştır. C seçeneğindeki Bağdat, aynı antlaşmayla Osmanlı Devleti'nde kalmıştır; D ve E seçeneklerindeki Musul ve Kerkük ise bu seferlerin hedefi olan şehirler değildir.
Orta · Test 3
11.Kemankeş Kara Mustafa Paşa ve Tarhuncu Ahmed Paşa (maliye ıslahatları)
Sultan İbrahim döneminin sadrazamı Kemankeş Kara Mustafa Paşa akçenin ayarını düzeltti, sayımla hazineyi düzene sokmaya çalıştı; tepki çekince öldürüldü. IV. Mehmed döneminde Tarhuncu Ahmed Paşa gelir ve giderleri karşılaştıran ilk bütçe denemesini yaptı, açığı kapatmak için saray masraflarını kısmaya girişti; sarayın ve çıkar çevrelerinin tepkisiyle görevden alınıp idam edildi.
Sınav ipucu: "İlk bütçe" → Tarhuncu; "akçe ayarı ve sayım" → Kemankeş. İkisinin de öldürülmesi ıslahatçıların çıkar gruplarıyla çatıştığının göstergesidir.
Soru 104Tarhuncu Ahmed Paşa, devletin gelir ve giderlerini karşılaştıran bir bütçe hazırlayarak açığı kapatmaya çalışmış, bu amaçla saray masraflarını kısmayı denemiştir. Bu girişim aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
- A)Devletin mali sorunlarının ciddi boyutlara ulaştığının
- B)Osmanlı ekonomisinin sanayi üretimine dayandığının
- C)Dış ticaret açığının tamamen kapatıldığının
- D)Devletin giderlerini Avrupa'dan aldığı borçlarla karşıladığının
- E)Tımar sisteminin eski işleyişine kavuşturulduğunun
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Denk bütçe hazırlama girişimi, hazinenin açık verdiğini ve mali sıkıntının ağırlaştığını ortaya koyar. D seçeneği dönemle bağdaşmaz; Osmanlı Devleti ilk dış borcu 1854'te almıştır.
Orta · Test 7
Soru 49Aşağıdaki devlet adamlarından hangisi, Osmanlı maliyesinde gelir ve giderleri karşılaştıran ilk bütçe denemesini yapmasıyla tanınır?
- A)Köprülü Mehmed Paşa
- B)Tarhuncu Ahmed Paşa
- C)Merzifonlu Kara Mustafa Paşa
- D)Kuyucu Murad Paşa
- E)Amcazade Hüseyin Paşa
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Tarhuncu Ahmed Paşa, IV. Mehmed döneminde gelir ve giderleri gösteren ilk bütçeyi hazırlayarak açığı kapatmaya çalışmıştır. D seçeneğindeki Kuyucu Murad Paşa Celali isyanlarını bastırmasıyla tanınır; E seçeneğindeki Amcazade Hüseyin Paşa ise Karlofça Antlaşması'nın imzalandığı dönemin sadrazamıdır.
Orta · Test 4
Soru 123XVII. yüzyıl Osmanlı devlet adamları ve ıslahat girişimleriyle ilgili olarak aşağıdaki yargılar verilmiştir: I. Kuyucu Murad Paşa, Anadolu'daki Celali isyanlarını sert yöntemlerle bastırmıştır. II. Tarhuncu Ahmed Paşa, gelir ve giderleri karşılaştıran bir bütçe hazırlayarak açığı kapatmaya çalışmıştır. III. Koçi Bey, devletteki bozuklukları anlattığı ünlü risalesini II. Osman'a sunmuştur. Bu yargılardan hangileri doğrudur?
- A)Yalnız I
- B)I ve II
- C)I ve III
- D)II ve III
- E)I, II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Lakabını isyancıları gömdürdüğü kuyulardan alan Kuyucu Murad Paşa, I. Ahmed Dönemi'nde Celali hareketlerini sertçe bastırmış; Tarhuncu Ahmed Paşa ise Osmanlı maliyesinde gelir-gider dengesini gösteren ilk bütçeyi hazırlayarak açığı kapatmaya çalışmıştır. III. yargıdaki isim yanlıştır: Koçi Bey, devletin bozulma nedenlerini anlattığı risalesini IV. Murad'a sunmuştur ve bu yüzden "Osmanlı'nın Montesquieu'sü" diye anılır. Bu nedenle III'ü içeren C, D ve E elenir; II de doğru olduğundan "yalnız I" diyen A geçersiz kalır. Cevap B.
Zor · Test 9
12.Köprülü Mehmed Paşa (1656–1661)
Turhan Sultan'ın çağrısıyla 1656'da sadrazam oldu; görevi ancak tekliflerinin kabul edilmesi, atama ve azillerde tam yetki, hakkındaki şikâyetlere itibar edilmemesi ve kendisiyle ilgili kararlardan önce savunmasının alınması şartlarıyla üstlendi. Çanakkale Boğazı'ndaki Venedik ablukasını kaldırdı, Bozcaada ve Limni'yi geri aldı, Erdel'deki ayaklanmayı ve Abaza Hasan Paşa isyanını bastırdı.
Sınav ipucu: Köprülü Mehmed IV. Mehmed'in sadrazamıdır; IV. Murad'la eşleştiren şık yanlıştır. "Şartla göreve gelen sadrazam" ifadesi onu işaret eder.
Soru 19Köprülü Mehmed Paşa'nın sadrazamlığı dönemiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur? I. Çanakkale Boğazı'ndaki Venedik ablukası kaldırılmıştır. II. Erdel'deki isyan bastırılarak bölgede düzen sağlanmıştır. III. Girit'in fethi tamamlanarak ada Osmanlı topraklarına katılmıştır.
- A)Yalnız I
- B)Yalnız III
- C)I ve II
- D)II ve III
- E)I, II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Köprülü Mehmed Paşa, Venedik ablukasını kaldırarak Bozcaada ve Limni'yi geri almış, Erdel'deki isyanı da bastırmıştır. III numaralı yargı yanlıştır; Girit'in fethi 1669'da oğlu Köprülü Fazıl Ahmed Paşa döneminde tamamlanmıştır. Bu nedenle III'ü içeren B, D ve E seçenekleri elenir.
Zor · Test 2
Soru 541656'da geniş yetkilerle sadrazamlığa getirilerek devlet otoritesini yeniden kuran ve adıyla anılan dönemi başlatan devlet adamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Tarhuncu Ahmed Paşa
- B)Köprülü Fazıl Ahmed Paşa
- C)Merzifonlu Kara Mustafa Paşa
- D)Köprülü Mehmed Paşa
- E)Amcazade Hüseyin Paşa
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Köprülü Mehmed Paşa 1656'da sadrazam olmuş ve Köprülüler Dönemi olarak anılan süreci başlatmıştır. B seçeneğindeki Köprülü Fazıl Ahmed Paşa 1661'de babasının yerine geçmiştir; C seçeneğindeki Merzifonlu Kara Mustafa Paşa ise 1676'da sadrazam olmuştur.
Kolay · Test 4
Soru 11601 yılında Avusturya ordusunun uzun süren kuşatmasına karşı elindeki az sayıda askerle bir kaleyi başarıyla savunan ve bu başarısıyla ün kazanan komutan aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Kuyucu Murad Paşa
- B)Tiryaki Hasan Paşa
- C)Lala Mehmed Paşa
- D)Ciğalazade Sinan Paşa
- E)Köprülü Mehmed Paşa
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Tiryaki Hasan Paşa, 1601'de Kanije Kalesi'ni Avusturya kuşatmasına karşı başarıyla savunmuştur. A seçeneğindeki Kuyucu Murad Paşa Celali isyanlarını bastırmasıyla tanınır; E seçeneğindeki Köprülü Mehmed Paşa ise 1656'da sadrazam olmuş, dolayısıyla bu olayla ilgisi yoktur.
Orta · Test 1
13.Köprülü Fazıl Ahmed Paşa (1661–1676)
Köprülüler'in en uzun görev yapan üyesidir. 1663'te Uyvar'ı fethetti, Saint Gotthard yenilgisine rağmen 1664 Vasvar Antlaşması'yla Uyvar ve Novigrad'ı Osmanlı'da bıraktırıp Avusturya'ya savaş tazminatı kabul ettirdi. 1669'da Kandiye'yi alarak Girit'in fethini tamamladı; 1672 Lehistan seferi Bucaş Antlaşması'yla Podolya'yı kazandırdı. Devletin toprak kazandığı son dönemdir.
Sınav ipucu: Uyvar, Kandiye ve Podolya tek adama, Fazıl Ahmed Paşa'ya aittir; Girit seferini başlatan (1645, Sultan İbrahim) ile bitiren karıştırılır.
Soru 35Köprülü Fazıl Ahmed Paşa döneminde Avusturya'dan alınan ve 1664'te imzalanan Vasvar Antlaşması ile Osmanlı Devleti'nde kalması kabul edilen kale aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Belgrad
- B)Estergon
- C)Kanije
- D)Uyvar
- E)Temeşvar
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Vasvar Antlaşması ile Uyvar ve Novigrad kaleleri Osmanlı Devleti'nde kalmıştır. A seçeneğindeki Belgrad çok daha önce Kanuni döneminde alınmıştır ve 1718 Pasarofça ile kaybedilmiştir; C seçeneğindeki Kanije ise 1600'de fethedilmiş, 1601'de Tiryaki Hasan Paşa tarafından savunulmuştur.
Orta · Test 3
Soru 771664'te Avusturya ile imzalanan Vasvar Antlaşması ile Uyvar ve Novigrad kaleleri Osmanlı Devleti'nde kalmış, Avusturya savaş tazminatı ödemeyi kabul etmiştir. Buna göre Vasvar Antlaşması için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A)Duraklama Dönemi'nde Avusturya karşısında kazançlı çıkılan son antlaşma olduğu
- B)Osmanlı Devleti'nin Orta Avrupa'daki topraklarının tamamını kaybettiği
- C)Avusturya'nın Osmanlı Devleti'nin himayesine girmeyi kabul ettiği
- D)Osmanlı Devleti'nin tarihinde ilk kez toprak kaybettiği
- E)Kutsal İttifak'ın bu antlaşmayla dağıldığı
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Vasvar, Duraklama Dönemi'nde Osmanlı'nın Avusturya karşısında üstün konumda imzaladığı son antlaşmadır; bundan sonra bu cephede kayıplar başlamıştır. D seçeneği yanlıştır; geniş çaplı toprak kaybı 1699 Karlofça ile yaşanmıştır.
Orta · Test 6
Soru 1201664 Vasvar Antlaşması ile 1672 Bucaş Antlaşması'nın ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A)İkisinin de Avusturya ile imzalanmış olması
- B)İkisiyle de Osmanlı Devleti'nin toprak kazanmış olması
- C)İkisinin de Köprülü Mehmed Paşa döneminde imzalanması
- D)İkisinin de bir Osmanlı yenilgisinin ardından imzalanması
- E)İkisinde de Rusya'nın taraf olarak yer alması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Vasvar Antlaşması'yla Uyvar ve Novigrad kaleleri, Bucaş Antlaşması'yla da Podolya Osmanlı Devleti'nde kalmıştır; yani her ikisi de Osmanlı'nın toprak kazandığı antlaşmalardır. Ancak tarafları farklıdır: Vasvar Avusturya ile, Bucaş ise Lehistan ile imzalanmıştır, bu yüzden A yanlıştır. İkisi de Köprülü Fazıl Ahmed Paşa'nın sadrazamlığı döneminde, babası Köprülü Mehmed Paşa'nın ölümünden sonra imzalandığından C de elenir; ayrıca Rusya bu antlaşmaların hiçbirinde taraf değildir. Cevap B.
Zor · Test 8
14.Merzifonlu Kara Mustafa Paşa ve II. Viyana Kuşatması (1683)
Merzifonlu 1678 Çehrin Seferi'yle Rusya'ya karşı ilk savaşı yaptı, 1681 Bahçesaray Antlaşması'nı imzaladı. Macar Protestanlarının (Tököli İmre) yardım isteğini gerekçe yaparak 1683'te Viyana'yı kuşattı; ağır kuşatma toplarının getirilmemesi, Kırım Hanı Murad Giray'ın Lehistan ordusunun Tuna'yı geçmesini engellememesi ve Lehistan Kralı Jan Sobieski'nin şehrin yardımına yetişmesi bozguna yol açtı. Merzifonlu Belgrad'da idam edildi.
Sınav ipucu: II. Viyana → padişah IV. Mehmed, sadrazam Merzifonlu, yardıma gelen Sobieski, ihanet eden Kırım Hanı. "Gösterilemez" çeldiricisi genellikle Avusturya'nın sayıca üstünlüğüdür.
Soru 611683'teki II. Viyana Kuşatması sırasında ordusuyla şehrin yardımına gelerek Osmanlı kuvvetlerinin yenilgiye uğramasında belirleyici rol oynayan Lehistan kralı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)I. Leopold
- B)I. Petro
- C)XII. Şarl
- D)Büyük Friedrich
- E)Jan Sobieski
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Viyana'nın imdadına yetişen Lehistan Kralı Jan Sobieski komutasındaki kuvvetler Osmanlı ordusunun bozguna uğramasında etkili olmuştur. A seçeneğindeki I. Leopold kuşatılan Avusturya'nın hükümdarıdır; B seçeneğindeki I. Petro ise Rus çarı olup 1711 Prut Savaşı'nda Osmanlı ile karşı karşıya gelmiştir; D seçeneğindeki Büyük Friedrich XVIII. yüzyıl Prusya kralıdır.
Kolay · Test 5
Soru 1091683'te gerçekleştirilen II. Viyana Kuşatması'na ordunun başında komuta eden sadrazam aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Merzifonlu Kara Mustafa Paşa
- B)Köprülü Fazıl Ahmed Paşa
- C)Köprülü Mehmed Paşa
- D)Sokullu Mehmed Paşa
- E)Nevşehirli Damat İbrahim Paşa
Çözümü göster
Doğru cevap: A. II. Viyana Kuşatması Merzifonlu Kara Mustafa Paşa komutasında yapılmıştır. E seçeneğindeki Nevşehirli Damat İbrahim Paşa ise XVIII. yüzyılda Lale Devri'nin sadrazamıdır.
Kolay · Test 8
Soru 66Aşağıdakilerden hangisi II. Viyana Kuşatması'nın başarısızlıkla sonuçlanmasının nedenleri arasında gösterilemez?
- A)Kuşatmada surları yıkacak ağır topların kullanılmaması
- B)Kırım kuvvetlerinin kendilerinden bekleneni yapmaması
- C)Lehistan kralının ordusuyla şehrin yardımına gelmesi
- D)Kuşatmanın uzun sürmesi ve hazırlığın yetersiz kalması
- E)Osmanlı ordusunun İran cephesinde savaşıyor olması
Çözümü göster
Doğru cevap: E. 1683'te İran cephesinde bir savaş bulunmamaktadır; Kasr-ı Şirin'den sonra doğu sınırı uzun süre sakin kalmıştır. A ve C seçeneklerindeki ağır top eksikliği ile Lehistan kralının yardıma gelmesi ise bozgunun bilinen nedenleri arasındadır.
Orta · Test 5
15.Kutsal İttifak (1684) ve on altı yıl savaşları
Viyana bozgunundan sonra Papa'nın çağrısıyla Avusturya, Lehistan, Venedik ve Malta Osmanlı'ya karşı Kutsal İttifak'ı kurdu; Rusya 1686'da katıldı. Savaşlar 1699'a dek sürdü: Budin ve Belgrad kaybedildi, IV. Mehmed 1687'de tahttan indirildi. Köprülü Fazıl Mustafa Paşa 1690'da Belgrad'ı geri aldıysa da 1691 Salankamen'de şehit düştü; II. Mustafa'nın komuta ettiği ordu 1697'de Zenta'da Prens Eugen'e yenilince barış kaçınılmaz oldu.
Sınav ipucu: Kutsal İttifak'ta Fransa yoktur; İngiltere ve Hollanda savaşan değil arabulucu taraftır. Zenta, Karlofça'ya götüren son yenilgidir.
Soru 851697'de Avusturya karşısında alınan Zenta yenilgisi, uzun süredir devam eden savaşların Osmanlı Devleti aleyhine sonuçlanmasında belirleyici olmuştur. Bu yenilgi aşağıdakilerden hangisine ortam hazırlamıştır?
- A)II. Viyana Kuşatması'nın başlatılmasına
- B)Kutsal İttifak'ın kurulmasına
- C)Karlofça Antlaşması'nın imzalanmasına
- D)Vasvar Antlaşması'nın yenilenmesine
- E)Girit adasının Venedik'e bırakılmasına
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Zenta yenilgisinden sonra barış zorunlu hâle gelmiş ve 1699'da Karlofça Antlaşması imzalanmıştır. A yanlıştır; II. Viyana Kuşatması 1683'te, yani Zenta'dan önce gerçekleşmiştir. B de yanlıştır; Kutsal İttifak 1684'te kurulmuştur.
Orta · Test 6
Soru 1161683'teki II. Viyana Kuşatması'nın başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından Papa'nın girişimiyle birçok Avrupa devleti Osmanlı Devleti'ne karşı birleşmiş ve savaşlar on altı yıl sürmüştür. Bu gelişmelere bakılarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
- A)Osmanlı Devleti'nin aynı anda birden çok cephede savaşmak zorunda kaldığına
- B)Avrupa'da Osmanlı'ya karşı dinî söylemin birleştirici biçimde kullanıldığına
- C)Uzun süren savaşların Osmanlı ekonomisini zorladığına
- D)Osmanlı Devleti'nin Orta Avrupa'daki ilerleyişinin durduğuna
- E)Osmanlı Devleti'nin Avrupa'da yeni ittifaklar kurarak savaşı kazandığına
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Uzun savaşlar Karlofça ile geniş toprak kayıplarına yol açmış, Osmanlı Devleti bu süreçte kazanan taraf olmamıştır. B seçeneği ise Papa'nın öncülüğünde kurulan Kutsal İttifak'tan doğrudan çıkarılabilir.
Zor · Test 8
Soru 89II. Viyana Kuşatması'nın ardından Papa'nın çağrısıyla Osmanlı Devleti'ne karşı kurulan Avrupa birliğine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Haçlı Birliği
- B)Kutsal İttifak
- C)Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu
- D)Avrupa Uyumu
- E)Üçlü İttifak
Çözümü göster
Doğru cevap: B. 1684'te Papa'nın girişimiyle kurulan birlik Kutsal İttifak adını taşır. C seçeneğindeki Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu bir ittifak değil, Orta Avrupa'da uzun süre varlığını sürdüren siyasi yapıdır; E seçeneğindeki Üçlü İttifak ise I. Dünya Savaşı öncesinde kurulan bloklardan biridir.
Kolay · Test 6
16.XVII. yüzyıl ıslahatlarının genel özellikleri (Koçi Bey, Kâtip Çelebi)
Islahatlar padişah ya da sadrazamın kişiliğine bağlı kaldı, kurumsallaşmadı; baskı ve şiddetle uygulandı; yalnızca ordu ve maliyeyi hedef aldı, eğitim, bilim ve teknolojide arayışa girilmedi. Bozulmanın nedeni kanunlara uyulmaması sayıldı, çözüm Kanuni dönemi düzenine dönmek olarak görüldü, Avrupa örnek alınmadı; kaynağa inilmediğinden sonuçlar geçici oldu, ıslahatçıların çoğu görevden alındı ya da öldürüldü. Koçi Bey'in risalesi ve Kâtip Çelebi'nin Düsturü'l-Amel'i bu anlayışı yansıtır.
Sınav ipucu: "Özellikleri arasında gösterilemez" sorusunda çeldirici "Avrupa örnek alındı" ya da "eğitimde yenilik yapıldı" gibi XVIII. yüzyıl özellikleridir.
Soru 7Devlet düzenindeki aksaklıkları ve bunların nedenlerini anlatan ünlü risalesini IV. Murad'a sunan devlet adamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Kâtip Çelebi
- B)Koçi Bey
- C)Defterdar Sarı Mehmed Paşa
- D)Naima Efendi
- E)Evliya Çelebi
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Koçi Bey, devletteki bozuklukları ve çözüm önerilerini içeren risalesini IV. Murad'a sunmuştur. A seçeneğindeki Kâtip Çelebi de dönemin önemli bir düşünürüdür ancak asıl ünü coğrafya ve bibliyografya eserlerindendir; E seçeneğindeki Evliya Çelebi ise Seyahatname'siyle tanınan bir gezgindir.
Kolay · Test 1
Soru 117XVII. yüzyılda padişahlara sunulan ıslahat raporlarında devletteki bozuklukların temel nedeni kanunlara uyulmaması olarak gösterilmiş ve çözüm olarak Kanuni Dönemi'ndeki düzene dönülmesi önerilmiştir. Bu yaklaşım, dönemin ıslahat anlayışıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisini ortaya koyar?
- A)Avrupa'daki bilimsel gelişmelerin yakından izlendiğini
- B)Çözümün yeni kurumlar kurmakta değil, eski düzeni canlandırmakta arandığını
- C)Ordunun Avrupa tarzında eğitilmeye başlandığını
- D)Islahat metinlerinin halk temsilcilerince hazırlandığını
- E)Devlet ekonomisinin sanayi üretimine dayandırılmasının amaçlandığını
Çözümü göster
Doğru cevap: B. XVII. yüzyıl ıslahatları geçmişteki düzeni yeniden kurmayı hedefleyen, geriye dönük bir anlayışa dayanır. C seçeneği dönemle bağdaşmaz; Avrupa tarzı ordu düzenlemeleri XVIII. yüzyıldan itibaren gündeme gelmiştir.
Zor · Test 8
Soru 123XVII. yüzyıl Osmanlı devlet adamları ve ıslahat girişimleriyle ilgili olarak aşağıdaki yargılar verilmiştir: I. Kuyucu Murad Paşa, Anadolu'daki Celali isyanlarını sert yöntemlerle bastırmıştır. II. Tarhuncu Ahmed Paşa, gelir ve giderleri karşılaştıran bir bütçe hazırlayarak açığı kapatmaya çalışmıştır. III. Koçi Bey, devletteki bozuklukları anlattığı ünlü risalesini II. Osman'a sunmuştur. Bu yargılardan hangileri doğrudur?
- A)Yalnız I
- B)I ve II
- C)I ve III
- D)II ve III
- E)I, II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Lakabını isyancıları gömdürdüğü kuyulardan alan Kuyucu Murad Paşa, I. Ahmed Dönemi'nde Celali hareketlerini sertçe bastırmış; Tarhuncu Ahmed Paşa ise Osmanlı maliyesinde gelir-gider dengesini gösteren ilk bütçeyi hazırlayarak açığı kapatmaya çalışmıştır. III. yargıdaki isim yanlıştır: Koçi Bey, devletin bozulma nedenlerini anlattığı risalesini IV. Murad'a sunmuştur ve bu yüzden "Osmanlı'nın Montesquieu'sü" diye anılır. Bu nedenle III'ü içeren C, D ve E elenir; II de doğru olduğundan "yalnız I" diyen A geçersiz kalır. Cevap B.
Zor · Test 9
17.Osmanlı-Avusturya: 1593–1606 savaşları ve Zitvatorok
III. Murad döneminde (1593) başlayan savaşta III. Mehmed 1596'da Eğri'yi fethedip Haçova'da Avusturya ordusunu yendi; 1601'de Tiryaki Hasan Paşa Kanije'yi az sayıda askerle savundu. I. Ahmed döneminde imzalanan 1606 Zitvatorok Antlaşması'yla Eğri, Kanije ve Estergon Osmanlı'da kaldı; Avusturya'nın yıllık vergisi kaldırılıp bir defaya mahsus tazminata dönüştürüldü, Avusturya arşidükü protokolde padişaha denk sayıldı.
Sınav ipucu: Zitvatorok'ta toprak kaybı yoktur; kaybedilen Avusturya karşısındaki siyasi üstünlüktür. Osmanlı kaynaklarındaki "Nemçe" Avusturya'dır.
Soru 981606 Zitvatorok Antlaşması'yla Eğri, Kanije ve Estergon kaleleri Osmanlı Devleti'nde kalmıştır. Yalnızca bu maddeye bakılarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A)Avusturya'nın Osmanlı Devleti'ne bağlandığı
- B)Osmanlı Devleti'nin savaştan toprak kaybetmeden çıktığı
- C)Avusturya'nın Erdel üzerinde egemenlik kurduğu
- D)Avusturya'nın Macaristan'daki egemenliğinin sona erdiği
- E)İki devlet arasındaki savaşların bir daha yaşanmadığı
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Söz konusu kalelerin Osmanlı'da kalması, uzun savaşlardan toprak kaybı olmadan çıkıldığını gösterir. C yanlıştır; Erdel bu antlaşmayla Avusturya egemenliğine girmemiştir. E de yanlıştır; iki devlet 1663-1664 ve 1683-1699'da yeniden savaşmıştır.
Orta · Test 7
Soru 4Aşağıdaki gelişmelerin kronolojik sırası hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? I. Zitvatorok Antlaşması'nın imzalanması II. Sokullu Mehmed Paşa'nın öldürülmesi III. Genç Osman'ın kapıkulu askerlerince öldürülmesi IV. Haçova Meydan Muharebesi'nin kazanılması
- A)I - II - III - IV
- B)II - IV - I - III
- C)IV - II - I - III
- D)II - I - IV - III
- E)IV - I - II - III
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Sokullu Mehmed Paşa 1579'da öldürülmüş, Haçova zaferi 1596'da kazanılmış, Zitvatorok 1606'da imzalanmış, Genç Osman ise 1622'de öldürülmüştür. C ve E seçenekleri Haçova'yı başa aldığı için yanlıştır; D seçeneği ise Zitvatorok'u Haçova'dan önceye yerleştirdiği için elenir.
Zor · Test 1
Soru 83Osmanlı Devleti ile Avusturya arasında 1593'te başlayan uzun savaş dönemi, 1606'da imzalanan bir antlaşmayla sona ermiştir. Bu antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Vasvar Antlaşması
- B)Zitvatorok Antlaşması
- C)Karlofça Antlaşması
- D)Bucaş Antlaşması
- E)Kasr-ı Şirin Antlaşması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. 1593-1606 arasındaki Osmanlı-Avusturya savaşları Zitvatorok Antlaşması ile sona ermiştir. A seçeneğindeki Vasvar 1664, C seçeneğindeki Karlofça ise 1699 tarihlidir; E seçeneğindeki Kasr-ı Şirin ise Avusturya ile değil, 1639'da İran ile imzalanmıştır.
Kolay · Test 6
18.Osmanlı-İran antlaşmaları (1590–1639)
1590 Ferhat Paşa Antlaşması'yla (III. Murad) Tebriz, Gence, Şirvan ve Dağıstan alındı; doğuda en geniş sınırlara ulaşıldı. 1612 Nasuh Paşa Antlaşması bu yerleri İran'a geri verdi, İran her yıl belirli miktarda ipek gönderecekti; 1618 Serav aynı hükümleri yineledi. IV. Murad'ın seferlerinden sonra 1639 Kasr-ı Şirin'le Bağdat Osmanlı'da, Revan İran'da kaldı; Zağros dağları sınır oldu, bugünkü Türkiye-İran sınırının temeli atıldı.
Sınav ipucu: Sıra: Ferhat Paşa (1590) → Nasuh Paşa (1612) → Serav (1618) → Kasr-ı Şirin (1639); ilki en geniş, sonuncusu en kalıcı sınırdır.
Soru 22Osmanlı Devleti'nin İran ile imzaladığı aşağıdaki antlaşmaların kronolojik sırası hangi seçenekte doğru verilmiştir? I. Serav Antlaşması II. Kasr-ı Şirin Antlaşması III. Ferhat Paşa Antlaşması IV. Nasuh Paşa Antlaşması
- A)I - III - IV - II
- B)III - I - IV - II
- C)II - III - IV - I
- D)III - IV - I - II
- E)IV - III - I - II
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Ferhat Paşa 1590, Nasuh Paşa 1612, Serav 1618, Kasr-ı Şirin ise 1639 tarihlidir; doğru sıra III-IV-I-II biçimindedir. B seçeneği Serav'ı Nasuh Paşa'dan önceye aldığı için yanlıştır; C seçeneği ise en geç tarihli olan Kasr-ı Şirin'i başa yerleştirdiği için elenir.
Zor · Test 2
Soru 30Osmanlı Devleti'nin İran ile imzaladığı ve doğuda en geniş sınırlarına ulaştığı 1590 tarihli antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Amasya Antlaşması
- B)Ferhat Paşa Antlaşması
- C)Nasuh Paşa Antlaşması
- D)Serav Antlaşması
- E)Kasr-ı Şirin Antlaşması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. 1590'da imzalanan Ferhat Paşa Antlaşması ile Osmanlı Devleti doğuda en geniş sınırlarına ulaşmıştır. A seçeneğindeki Amasya Antlaşması 1555'te Kanuni döneminde imzalanmıştır; E seçeneğindeki Kasr-ı Şirin ise 1639 tarihli olup sınırların daraldığı bir düzenlemedir.
Kolay · Test 2
Soru 53IV. Murad Dönemi'nde 1639'da İran ile imzalanan ve bugünkü Türkiye-İran sınırının büyük ölçüde temelini oluşturan antlaşma hangisidir?
- A)Ferhat Paşa Antlaşması
- B)Nasuh Paşa Antlaşması
- C)Serav Antlaşması
- D)Amasya Antlaşması
- E)Kasr-ı Şirin Antlaşması
Çözümü göster
Doğru cevap: E. 1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması ile Bağdat Osmanlı Devleti'nde kalmış ve doğu sınırı büyük ölçüde bugünkü çizgiye yakın biçimde belirlenmiştir. D seçeneğindeki Amasya Antlaşması ise 1555'te Kanuni Dönemi'nde imzalanmıştır.
Kolay · Test 4
19.Osmanlı-Venedik: Girit'in fethi (1645–1669)
Girit, korsanların Akdeniz ticaretini ve hac yolunu tehdit etmesi nedeniyle Sultan İbrahim döneminde 1645'te kuşatıldı; Hanya hızla alındı ama Kandiye ancak 1669'da Fazıl Ahmed Paşa tarafından düşürüldü. Venedik donanması bu sırada Çanakkale Boğazı'nı kapatarak İstanbul'u iaşe sıkıntısına soktu. Fethin yaklaşık yirmi dört yıl sürmesi ve adaya düzenli asker-malzeme ulaştırılamaması Osmanlı denizciliğinin gerilediğini gösterir.
Sınav ipucu: Girit → Venedik, 1645 başlangıç, 1669 Kandiye. "Fethin uzaması"ndan çıkarılacak sonuç donanmanın Akdeniz üstünlüğünü yitirmesidir.
Soru 112Venedik'e karşı uzun süren mücadelenin ardından 1669'da Kandiye'nin alınmasıyla fethi tamamlanan ada hangisidir?
- A)Kıbrıs
- B)Rodos
- C)Sakız
- D)Girit
- E)Malta
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Girit'in fethi 1669'da Köprülü Fazıl Ahmed Paşa Dönemi'nde tamamlanmıştır. A seçeneğindeki Kıbrıs 1571'de, B seçeneğindeki Rodos ise 1522'de Osmanlı egemenliğine girmiştir.
Kolay · Test 8
Soru 19Köprülü Mehmed Paşa'nın sadrazamlığı dönemiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur? I. Çanakkale Boğazı'ndaki Venedik ablukası kaldırılmıştır. II. Erdel'deki isyan bastırılarak bölgede düzen sağlanmıştır. III. Girit'in fethi tamamlanarak ada Osmanlı topraklarına katılmıştır.
- A)Yalnız I
- B)Yalnız III
- C)I ve II
- D)II ve III
- E)I, II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Köprülü Mehmed Paşa, Venedik ablukasını kaldırarak Bozcaada ve Limni'yi geri almış, Erdel'deki isyanı da bastırmıştır. III numaralı yargı yanlıştır; Girit'in fethi 1669'da oğlu Köprülü Fazıl Ahmed Paşa döneminde tamamlanmıştır. Bu nedenle III'ü içeren B, D ve E seçenekleri elenir.
Zor · Test 2
Soru 31645'te başlayan ve 1669'da tamamlanan Girit'in fethi, Osmanlı Devleti'nin aşağıdaki devletlerden hangisiyle yaptığı uzun mücadelenin sonucudur?
- A)Ceneviz
- B)Rusya
- C)Venedik
- D)Malta Şövalyeleri
- E)İspanya
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Girit adası Venedik'ten alınmıştır ve fetih yaklaşık yirmi dört yıl sürmüştür. A seçeneğindeki Ceneviz, XVII. yüzyılda Doğu Akdeniz'de böyle bir güç değildir; B seçeneğindeki Rusya ile mücadele ise Karadeniz'in kuzeyinde ve daha çok XVIII. yüzyılda yoğunlaşmıştır.
Kolay · Test 1
20.Osmanlı-Lehistan: Hotin (1621) ve Bucaş (1672)
Hotin Antlaşması sınırları korudu, Lehistan'ın Kırım Hanlığı'na vergisini sürdürdü. Ukrayna Kazaklarının Lehistan baskısına karşı Osmanlı himayesine girmesi üzerine 1672'de sefere çıkıldı, Kamaniçe alındı ve Bucaş Antlaşması'yla Podolya Osmanlı'ya bırakıldı, Lehistan yıllık vergiye bağlandı. Leh meclisi vergi maddesini onaylamayınca savaş sürdü, 1676'da vergi maddesi kaldırıldı. Bucaş, Batı'da toprak kazanılan son antlaşmadır.
Sınav ipucu: Bucaş'ın "öne çıkan özelliği" Batı'da son toprak kazancıdır; Vasvar'la ortak yanı Fazıl Ahmed Paşa döneminde Osmanlı lehine imzalanmasıdır.
Soru 74Osmanlı Devleti'nin 1672'de Lehistan ile imzaladığı ve Podolya'yı topraklarına kattığı antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Hotin Antlaşması
- B)Zitvatorok Antlaşması
- C)Vasvar Antlaşması
- D)Bucaş Antlaşması
- E)Karlofça Antlaşması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. 1672'de Lehistan ile imzalanan Bucaş Antlaşması ile Podolya Osmanlı Devleti'ne bırakılmıştır. A seçeneğindeki Hotin Antlaşması 1621'de II. Osman döneminde yapılmıştır; C seçeneğindeki Vasvar ise 1664'te Avusturya ile imzalanmıştır.
Orta · Test 5
Soru 70Osmanlı Devleti 1672'de Lehistan üzerine sefer düzenlemiş ve bu sefer Bucaş Antlaşması ile sonuçlanmıştır. Seferin düzenlenmesinde etkili olan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Lehistan'ın Kutsal İttifak'a katılması
- B)Avusturya'nın Vasvar Antlaşması'nın hükümlerini uygulamaktan kaçınması
- C)Rusya'nın Azak Kalesi'ni ele geçirmesi
- D)Venedik'in Çanakkale Boğazı'nı kapatması
- E)Ukrayna Kazaklarının Osmanlı Devleti'nden yardım istemesi
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Lehistan baskısı altındaki Ukrayna Kazakları Osmanlı Devleti'nden yardım isteyince sefer düzenlenmiştir. A yanlıştır; Kutsal İttifak 1684'te, yani seferden sonra kurulmuştur. C de yanlıştır; Azak Kalesi 1696'da Rusya tarafından ele geçirilmiş, 1700 İstanbul Antlaşması ile de Rusya'ya bırakılmıştır; her iki tarih de 1672'deki seferden sonradır.
Orta · Test 5
Soru 1061672'de Lehistan ile imzalanan Bucaş Antlaşması ile Podolya Osmanlı Devleti'ne bırakılmıştır. Bu antlaşma Osmanlı tarihi açısından aşağıdakilerden hangisiyle öne çıkmaktadır?
- A)Osmanlı Devleti'nin ilk kez savaş tazminatı ödemeyi kabul etmesiyle
- B)Osmanlı Devleti'nin Batı'da toprak kazandığı son antlaşma olmasıyla
- C)Karadeniz'in bu antlaşmayla Türk gölü hâline gelmesiyle
- D)Lehistan'ın tamamen Osmanlı topraklarına katılmasıyla
- E)Avusturya ile savaşların bu antlaşmayla sona ermesiyle
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Bucaş, Osmanlı Devleti'nin Batı'da toprak kazandığı son antlaşma olarak kabul edilir. E seçeneği yanlıştır; antlaşma Avusturya ile değil Lehistan ile imzalanmıştır.
Orta · Test 8
21.Osmanlı-Rusya: Çehrin (1678), Bahçesaray (1681), İstanbul (1700)
Rusya ile ilk savaş Merzifonlu'nun 1678 Çehrin Seferi, ilk antlaşma 1681 Bahçesaray Antlaşması'dır. Rusya 1696'da Azak'ı ele geçirdi; Karlofça'da barış yerine iki yıllık ateşkes imzaladı, 1700 İstanbul Antlaşması'yla Azak ve çevresini kesin olarak elde etti, İstanbul'da daimî elçi bulundurma ve Kudüs'ü serbestçe ziyaret hakkı kazandı. Azak'taki amaç Karadeniz'e ve sıcak denizlere inmekti.
Sınav ipucu: Azak Karlofça'da değil 1700 İstanbul Antlaşması'nda verildi; Karlofça'nın tarafları Avusturya, Venedik ve Lehistan'dır.
Soru 102Karlofça'da barış antlaşmasını imzalamayıp yalnızca iki yıllık ateşkes yapan Rusya ile 1700 yılında imzalanan İstanbul Antlaşması'yla Osmanlı Devleti aşağıdakilerden hangisini Rusya'ya bırakmıştır?
- A)Kırım Yarımadası
- B)Kefe Limanı
- C)Azak Kalesi
- D)Podolya
- E)Mora Yarımadası
Çözümü göster
Doğru cevap: C. 1700 İstanbul Antlaşması ile Azak Kalesi Rusya'ya bırakılmış, böylece Rusya Karadeniz'e açılma yolunda ilk adımı atmıştır. A seçeneğindeki Kırım'ın kaybı ise çok daha sonra, 1774 Küçük Kaynarca ve 1792 Yaş antlaşmaları sürecinde gerçekleşmiştir.
Orta · Test 7
Soru 79Rusya, Karlofça'dan sonra 1700'de imzalanan İstanbul Antlaşması ile Azak Kalesi ve çevresini ele geçirmiştir. Rusya'nın bu kaleyi elde etmekteki temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Balkanlarda Ortodoksları koruma hakkı elde etmek
- B)Osmanlı Devleti'nden ticari ayrıcalıklar koparmak
- C)Karadeniz'e açılarak sıcak denizlere inmek
- D)Lehistan üzerindeki egemenliğini pekiştirmek
- E)İran ile kurulacak ittifakı güçlendirmek
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Azak Kalesi, Rusya'nın Karadeniz'e ulaşma ve sıcak denizlere inme siyasetinin ilk büyük adımıdır. A yanlıştır; Ortodoksları koruma iddiası 1774 Küçük Kaynarca ile gündeme gelmiştir. B de yanlıştır; Rusya'ya kapitülasyon verilmesi yine Küçük Kaynarca'nın sonucudur.
Orta · Test 6
Soru 58Karlofça'da barış antlaşması imzalamayıp yalnızca iki yıllık ateşkes yapan ve Osmanlı Devleti ile 1700 yılında ayrı bir antlaşma imzalayan devlet aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Avusturya
- B)Venedik
- C)Lehistan
- D)Fransa
- E)Rusya
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Karlofça'da barış yerine iki yıllık ateşkes imzalayan Rusya, kesin barışı 1700'de İstanbul Antlaşması ile yapmıştır. A, B ve C seçeneklerindeki Avusturya, Venedik ve Lehistan ise Karlofça'ya taraf olan devletlerdir; D seçeneğindeki Fransa savaşa katılmamıştır.
Kolay · Test 4
22.Karlofça Antlaşması (1699) ve sonuçları
Zenta'dan sonra İngiltere ve Hollanda'nın arabuluculuğuyla, sadrazam Amcazade Hüseyin Paşa döneminde imzalandı. Temeşvar ve Banat dışında Macaristan ile Erdel Avusturya'ya; Mora ve Dalmaçya kıyıları Venedik'e; Podolya ve Ukrayna Lehistan'a bırakıldı. Osmanlı Batı'da ilk kez büyük ölçüde toprak kaybetti, savunmaya geçti, Duraklama bitip Gerileme başladı; elçilik ve diplomasiye ağırlık verildi, XVIII. yüzyıl başında amaç kaybedilen yerleri geri almak oldu.
Sınav ipucu: En sık çeldirici Mora'yı Avusturya'ya, Podolya'yı Rusya'ya vermektir; Temeşvar Osmanlı'da kaldığı için "Macaristan'ın tamamı gitti" yanlıştır.
Soru 63Karlofça Antlaşması'nda toprakların paylaşımıyla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
- A)Avusturya - Macaristan ve Erdel
- B)Lehistan - Mora ve Dalmaçya kıyıları
- C)Venedik - Mora Yarımadası
- D)Osmanlı Devleti - Temeşvar ve Banat bölgesi
- E)Lehistan - Podolya ve Ukrayna
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Mora ve Dalmaçya kıyıları Lehistan'a değil Venedik'e bırakıldığı için B seçeneğindeki eşleştirme yanlıştır. A seçeneğinde belirtildiği gibi Macaristan ve Erdel Avusturya'ya, E seçeneğinde belirtildiği gibi Podolya ve Ukrayna ise Lehistan'a verilmiştir; D seçeneğinde belirtildiği gibi Temeşvar ve Banat bölgesi de Osmanlı Devleti'nde kalmıştır.
Orta · Test 5
Soru 561699 Karlofça Antlaşması ile Osmanlı Devleti Macaristan ve Erdel'i Avusturya'ya, Mora ile Dalmaçya kıyılarını Venedik'e, Podolya ve Ukrayna'yı Lehistan'a bırakmıştır. Bu antlaşmaya bakılarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
- A)Osmanlı Devleti'nin Orta Avrupa'daki hâkimiyetinin büyük ölçüde sona erdiğine
- B)Birden çok Avrupa devletinin aynı anda Osmanlı'dan toprak kazandığına
- C)Osmanlı Devleti'nin Karadeniz kıyısındaki kaleleri Rusya'ya bıraktığına
- D)Osmanlı Devleti'nin savunma konumuna geçtiğine
- E)Balkanlarda Osmanlı sınırlarının güneye çekildiğine
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Karlofça'ya Rusya taraf olmamış, Azak Kalesi bir yıl sonra 1700 İstanbul Antlaşması ile Rusya'ya bırakılmıştır. A ve E seçenekleri ise metinde verilen toprak kayıplarından doğrudan çıkarılabilir.
Zor · Test 4
Soru 99Karlofça Antlaşması ile Osmanlı Devleti'nin Avusturya'ya bıraktığı topraklar aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Mora Yarımadası
- B)Podolya
- C)Azak Kalesi
- D)Macaristan ve Erdel
- E)Kırım Yarımadası
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Karlofça'da Temeşvar dışındaki Macaristan ve Erdel Avusturya'ya bırakılmıştır. A seçeneğindeki Mora Venedik'e, B seçeneğindeki Podolya ise Lehistan'a verilmiştir.
Kolay · Test 7
Karıştırılan noktalar yan yana
| Antlaşma (yıl) | Taraf (dönem): ayırt edici madde |
|---|---|
| Ferhat Paşa (1590) | İran (III. Murad): doğuda en geniş sınırlar |
| Zitvatorok (1606) | Avusturya (I. Ahmed): toprak kaybı yok, siyasi denklik |
| Nasuh Paşa (1612) | İran (I. Ahmed): 1590'da alınan yerler geri verildi, ipek vergisi |
| Kasr-ı Şirin (1639) | İran (IV. Murad): Bağdat Osmanlı'da, bugünkü sınırın temeli |
| Vasvar (1664) | Avusturya (Fazıl Ahmed Paşa): Uyvar ve Novigrad kaldı, tazminat alındı |
| Bucaş (1672) | Lehistan (Fazıl Ahmed Paşa): Podolya alındı, Batı'da son kazanç |
| Karlofça (1699) | Avusturya, Venedik, Lehistan (Amcazade Hüseyin Paşa): ilk büyük toprak kaybı |
| İstanbul (1700) | Rusya (II. Mustafa): Azak verildi, daimî elçi hakkı |
Sık düşülen tuzaklar
- Duraklama'nın başlangıcı için verilen 1579 olayı Sokullu Mehmed Paşa'nın ölümüdür; Kanuni'nin ölümü (1566) ya da Kıbrıs'ın fethi (1571) çeldiricidir.
- Zitvatorok'ta (1606) toprak kaybı yoktur, siyasi denklik kabul edilmiştir; Batı'da ilk büyük toprak kaybı Karlofça'dır (1699). "Her ikisinde de toprak kaybedildi" şıkkı yanlıştır.
- İstanbul isyanları kişileri değiştirir ama rejimi değiştirmeyi amaçlamaz; Celali isyanları ekonomik-sosyal kökenlidir, yönetimi ele geçirme hedefi taşımaz.
- II. Osman yeniçeri ocağını kaldırmadı, kaldırmayı planladığı için öldürüldü; ocağı kaldıran II. Mahmud'dur (1826).
- Vasvar (1664) Saint Gotthard yenilgisine rağmen Osmanlı lehine imzalanmıştır; "Vasvar'la toprak kaybedildi" ifadesi yanlıştır, Uyvar ve Novigrad Osmanlı'da kalmıştır.
- Bucaş (1672) Batı'da son toprak kazancıdır ama Podolya kalıcı olmamış, Karlofça'yla Lehistan'a geri verilmiştir.
- Rusya Karlofça'yı imzalamamış, iki yıllık ateşkes yapmıştır; Azak 1700 İstanbul Antlaşması'yla verilmiştir.
- Kutsal İttifak'ta Fransa, İngiltere ve Hollanda yoktur; İngiltere ve Hollanda Karlofça'da arabulucudur.