KPSS Tarih · 4. konu · konu anlatımı
Osmanlı Yükselme Dönemi
Sınavda sorulan 25 kavram · havuzdan 126 çözümlü soru · son güncelleme 19 Eylül 2026
Yükselme Dönemi (1453–1579), KPSS Tarih'te Osmanlı sorularının en yoğun olduğu alandır ve soru kalıpları bellidir: bir olayın hangi padişah döneminde olduğu, bir savaşın ya da antlaşmanın sonucu, bir gelişmenin neyin göstergesi olduğu ve birkaç olayın kronolojik sırası. "Aşağıdakilerden hangisi ... Dönemi'nde gerçekleşmemiştir?" tipi sorular dönemler arası kaydırma tuzağıyla çalışır: Rodos'u ve Belgrad'ı Fatih kuşatır ama Kanuni alır; Anadolu Türk birliğini Fatih değil Yavuz tamamlar; halifelik Fatih'e değil Yavuz'a aittir.
En çok puan kaybedilen yerler: İstanbul'un fethinin Türk tarihi ve dünya tarihi açısından sonuçlarının ayrılması, Karadeniz Türk gölü (1475, Kırım) ile Akdeniz Türk gölü (1538, Preveze) ayrımı, Yavuz'un üç savaşının sırası (Çaldıran 1514 – Mercidabık 1516 – Ridaniye 1517), 1533 İstanbul Antlaşması (Avusturya) ile 1555 Amasya Antlaşması'nın (Safevi) karıştırılması ve İnebahtı'nın bir yenilgi olduğunun unutulması. Yorum sorularında metindeki ipucu çoğu kez cevabı içerir: "Venedik'ten ateşli silah bekledi" cümlesi doğu-batı iş birliğine, "Şarlken ile mücadele hâlindeydi" cümlesi kapitülasyonların siyasi amacına götürür. Aşağıdaki kartlar her gelişmeyi padişah, tarih, neden-sonuç ve sınav tuzağıyla verir.
Sınavda sorulan kavramlar
Her kavramın altında havuzumuzdan o kavramı ölçen gerçek sorular var. Önce kavramı oku, sonra soruyu aç ve çöz.
1.Yükselme Dönemi'nin sınırları (1453–1579)
Dönem, Fatih Sultan Mehmed'in 1453'te İstanbul'u fethiyle başlatılır; Fatih, II. Bayezid, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman'ı kapsar. Kanuni'nin son yıllarından III. Murad'a kadar sadrazamlık yapan Sokullu Mehmed Paşa'nın 1579'da öldürülmesiyle biter; II. Selim ve III. Murad'ın ilk yılları da Sokullu sayesinde bu döneme dâhil edilir.
Sınav ipucu: "Yükselme'yi başlatan padişah" sorusunda cevap Fatih, "bitiren gelişme" sorusunda Sokullu'nun ölümüdür; Kanuni'nin ölümü (1566) dönemin sonu değildir.
Soru 72Osmanlı tarihinde Yükselme Dönemi'nin kendisiyle başladığı kabul edilen padişah aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Fatih Sultan Mehmed
- B)II. Murad
- C)Çelebi Mehmed
- D)Yavuz Sultan Selim
- E)Kanuni Sultan Süleyman
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Yükselme Dönemi, 1453'te İstanbul'u fetheden Fatih Sultan Mehmed ile başlatılır. II. Murad ve Çelebi Mehmed Kuruluş Dönemi padişahları olduğu için dönemin başlangıcını temsil etmezler. Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman ise bu dönemin sonraki padişahlarıdır.
Kolay · Test 5
Soru 107Osmanlı tarihinde Yükselme Dönemi'nin sona erdiği kabul edilen gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Sokullu Mehmed Paşa'nın ölümü
- B)İstanbul'un fethedilmesi
- C)Mohaç Savaşı'nın kazanılması
- D)Çaldıran Savaşı'nın kazanılması
- E)Rodos Adası'nın fethedilmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Yükselme Dönemi'nin, uzun yıllar devleti yöneten Sokullu Mehmed Paşa'nın ölümüyle sona erdiği kabul edilir ve bu tarihten sonra Duraklama Dönemi başlar. İstanbul'un fethi ise dönemin sonunu değil başlangıcını temsil eder. Mohaç ve Çaldıran savaşları da dönemin ortalarında kazanılmış zaferlerdir.
Kolay · Test 8
Soru 119Kıbrıs'ın 1571'de fethedildiği padişah dönemi aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Yavuz Sultan Selim
- B)II. Selim
- C)Kanuni Sultan Süleyman
- D)Fatih Sultan Mehmed
- E)III. Murad
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Kıbrıs 1571'de II. Selim Dönemi'nde, Sokullu Mehmed Paşa'nın sadrazamlığı sırasında Venedik'ten alınmıştır. Kanuni Sultan Süleyman Dönemi'nde Rodos alınmış, ancak Kıbrıs fethedilmemiştir. Fatih Sultan Mehmed Dönemi ise Ege adalarının alındığı, Kıbrıs'ın gündeme gelmediği bir dönemdir.
Kolay · Test 8
2.İstanbul'un fethi: nedenler, hazırlıklar ve kuşatma (1453)
İstanbul, Anadolu ile Rumeli toprakları arasında bir engeldi; Bizans, şehzadeleri kışkırtarak taht kavgalarına yol açıyor ve Avrupa'yı Haçlı seferine çağırıyordu. Fatih, Karadeniz'den gelecek yardımı kesmek için Rumeli Hisarı'nı (Boğazkesen) yaptırdı, surları yıkacak şahi toplarını döktürdü, donanmayı güçlendirdi ve Balkan devletleriyle antlaşmalar yaptı. Haliç zincirle kapatıldığı için gemiler karadan yürütüldü; Akşemseddin orduya manevi destek verdi; son imparator XI. Konstantin kuşatmada öldü.
Sınav ipucu: "Hazırlıklar arasında yer almaz" sorusunda Kırım'ın bağlanması (1475) çeldiricidir; Anadolu Hisarı Yıldırım Bayezid'e, Rumeli Hisarı Fatih'e aittir.
Soru 3İstanbul kuşatmasında Bizans surlarını yıkmak amacıyla döktürülen büyük toplar için kullanılan ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Kadırga
- B)Kalyon
- C)Şahi
- D)Zeamet
- E)Ulufe
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Kuşatmada kullanılan büyük çaplı toplar kaynaklarda şahi topları olarak anılır. Kadırga ve kalyon Osmanlı donanmasında kullanılan gemi türleridir. Zeamet bir dirlik türü, ulufe ise kapıkulu askerlerine üç ayda bir ödenen maaştır.
Kolay · Test 1
Soru 11Fatih Sultan Mehmed, İstanbul kuşatmasına hazırlık olarak Boğaz'ın Rumeli yakasına hangi yapıyı inşa ettirmiştir?
- A)Anadolu Hisarı'nı
- B)Yedikule Hisarı'nı
- C)Topkapı Sarayı'nı
- D)Rumeli Hisarı'nı
- E)Süleymaniye Külliyesi'ni
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Fatih Sultan Mehmed, kuşatmadan önce Boğaz'ın Rumeli yakasında Rumeli Hisarı'nı (Boğazkesen) yaptırarak Karadeniz'den Bizans'a gelecek yardımı engellemiştir. Anadolu Hisarı, daha önce Yıldırım Bayezid Dönemi'nde yapıldığı için doğru değildir. Süleymaniye Külliyesi ise Kanuni Dönemi'nde Mimar Sinan tarafından inşa edilmiştir.
Kolay · Test 1
Soru 34Aşağıdakilerden hangisi Fatih Sultan Mehmed'in İstanbul kuşatması öncesinde yaptığı hazırlıklar arasında yer almaz?
- A)Surları yıkabilecek büyüklükte toplar döktürmesi
- B)Rumeli Hisarı'nı yaptırarak Boğaz'ın denetimini sağlaması
- C)Kırım Hanlığı'nı Osmanlı Devleti'ne bağlaması
- D)Donanmayı güçlendirerek gemi sayısını artırması
- E)Balkanlardan Bizans'a yardım gelmesini engelleyecek antlaşmalar yapması
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Kırım, 1475'te Gedik Ahmed Paşa'nın seferiyle Osmanlı'ya bağlanmıştır; yani fetihten yaklaşık yirmi yıl sonraki bir gelişmedir ve kuşatma hazırlığı sayılamaz. Büyük topların döktürülmesi, Rumeli Hisarı'nın yapımı, donanmanın güçlendirilmesi ve Balkan devletleriyle yapılan antlaşmalar ise fetih öncesi hazırlıklar arasındadır.
Orta · Test 3
3.Fethin Türk tarihi açısından sonuçları
Bizans İmparatorluğu sona erdi; başkent Edirne'den İstanbul'a taşındı; Anadolu ile Rumeli arasında toprak bütünlüğü sağlandı; İstanbul ve Çanakkale boğazlarının denetimi tek elde toplanarak Karadeniz-Akdeniz geçişi Osmanlı'ya bağlandı; Karadeniz ve Doğu Akdeniz ticaret yolları Osmanlı denetimine girdi. Osmanlı, Türk-İslam dünyasında yüzyıllardır alınamayan merkezi fethederek saygınlık kazandı ve imparatorluk niteliğine ulaştı.
Sınav ipucu: "Fethin sonucu gösterilemez" sorusunda Anadolu Türk birliğinin tamamlanması (1515) ve halifelik (1517) çeldiricidir; başkentin Bursa'dan Edirne'ye taşınması ise fetihten öncedir.
Soru 27İstanbul'un fethiyle Osmanlı Devleti hem İstanbul hem de Çanakkale boğazlarının denetimini tümüyle eline geçirmiştir. Bu durumun aşağıdakilerden hangisi üzerinde doğrudan etkili olduğu savunulabilir?
- A)Anadolu'daki beyliklerin yeniden kurulup güçlenmesi
- B)Kapitülasyonların yürürlüğe girmesi
- C)Karadeniz ile Akdeniz arasındaki geçişin denetlenmesi
- D)Baharat Yolu'nun Portekizlilere geçmesi
- E)Memlük Devleti'nin yıkılması
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Boğazların tek elde toplanması, Karadeniz ile Akdeniz arasındaki deniz trafiğinin Osmanlı tarafından denetlenmesini sağlamıştır. Baharat Yolu'nun Portekizlilerin eline geçmesi coğrafi keşiflerin sonucudur ve boğazların denetimiyle açıklanamaz. Memlük Devleti ise 1517'de, bu olaydan çok sonra yıkılmıştır.
Zor · Test 2
Soru 49İstanbul'un fethinden sonra Osmanlı Devleti'nin başkenti hangi kentten İstanbul'a taşınmıştır?
- A)Bursa'dan
- B)Edirne'den
- C)İznik'ten
- D)Konya'dan
- E)Selanik'ten
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Fetihten önce Osmanlı'nın başkenti Edirne olduğundan merkez buradan İstanbul'a taşınmıştır. Bursa, Orhan Bey Dönemi'nde başkent yapılmış, I. Murad Dönemi'nde bu görevi Edirne'ye bırakmıştır. Konya ise Anadolu Selçuklu Devleti'nin merkezidir.
Kolay · Test 4
Soru 64Aşağıdakilerden hangisi İstanbul'un fethinin sonuçları arasında gösterilemez?
- A)Osmanlı Devleti'nin başkentinin İstanbul'a taşınması
- B)Bizans İmparatorluğu'nun tarihe karışması
- C)Boğazların denetiminin Osmanlı'ya geçmesi
- D)Ortodoks dünyasında Osmanlı etkisinin artması
- E)Anadolu'daki Türk siyasi birliğinin tamamlanması
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Anadolu'daki Türk siyasi birliği 1515 Turnadağ Savaşı'yla Dulkadiroğullarının ortadan kaldırılmasıyla tamamlandığı için İstanbul'un fethinin sonucu sayılamaz. Başkentin İstanbul'a taşınması, Bizans'ın yıkılması, boğazların denetimi ve Ortodokslar üzerindeki etkinin artması ise fethin gerçek sonuçlarıdır.
Zor · Test 5
4.Fethin dünya tarihi açısından sonuçları
Birçok tarihçi fethi Orta Çağ'ın sonu, Yeni Çağ'ın başlangıcı sayar; dayanağı olayın siyasi, askerî ve ekonomik etkilerinin geniş bir alana yayılmasıdır. Büyük topların en güçlü surları yıkabildiği görüldü, derebeyi şatoları güvenliğini yitirdi. İstanbul'dan İtalya'ya giden bilginler Rönesans'a katkı sağladı. Doğu ticaret yollarının Osmanlı'ya geçmesi Avrupalıları yeni deniz yolları aramaya itti ve Coğrafi Keşifler'in nedenlerinden biri oldu.
Sınav ipucu: Fetihten önce başlayan olaylar (Haçlı Seferleri, Yüz Yıl Savaşları) fethin sonucu olamaz; "etkileri arasında gösterilemez" sorusunda tarihe bak.
Soru 45İstanbul'un fethinden sonra kentteki bazı bilginler İtalya'ya giderek oradaki bilim ve sanat hareketine katkıda bulunmuş; surları yıkan büyük toplar, Avrupa'daki derebeyi şatolarının artık güvenli olmadığını göstermiştir. Bu bilgilerden hareketle İstanbul'un fethiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A)Anadolu'da tımar sisteminin ilk kez kurulmasını sağladığı
- B)Osmanlı'da kapitülasyon uygulamasını başlattığı
- C)Avrupa'da ilk Haçlı seferinin düzenlenmesine yol açtığı
- D)Coğrafi keşiflerin tümüyle sona ermesine neden olduğu
- E)Avrupa'daki gelişmeleri de etkileyen bir olay olduğu
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Metinde bilginlerin İtalya'ya gitmesi ve topların şatoları savunmasız bırakması, fethin etkisinin Osmanlı sınırlarını aştığını göstermektedir. İlk Haçlı Seferi 1096'da düzenlendiği için fethin bir sonucu olamaz. Coğrafi keşifler ise fetihten sonraki yıllarda hız kazandığından sona erdiği de söylenemez.
Orta · Test 3
Soru 20Mısır Seferi'nden sonra Abbasi halifesinin yetkilerini devretmesiyle halifelik makamı Osmanlı hanedanına geçmiş, kutsal emanetler İstanbul'a getirilmiştir. Bu gelişmenin aşağıdakilerden hangisine katkı sağladığı söylenebilir?
- A)Padişahın İslam dünyasındaki manevi konumunun güçlenmesine
- B)Osmanlı'da divan teşkilatının ilk kez kurulmasına
- C)Anadolu'da tımar sisteminin kaldırılmasına
- D)Avrupa'da Rönesans hareketinin başlamasına
- E)Osmanlı'nın Balkanlardan çekilmesine
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Halifelik makamının ve kutsal emanetlerin Osmanlı'ya geçmesi, padişahın İslam dünyasındaki dinî ve manevi otoritesini pekiştirmiştir. Divan teşkilatı çok daha önce Orhan Bey Dönemi'nde kurulduğu için o seçenek yanlıştır. Tımar sistemi de bu dönemde kaldırılmamış, aksine yeni fethedilen bölgelerde uygulanmaya devam etmiştir.
Orta · Test 2
Soru 40Bizans İmparatorluğu'na son veren ve birçok tarihçi tarafından Orta Çağ'ın kapanışı sayılan İstanbul'un fethi hangi yılda gerçekleşmiştir?
- A)1444
- B)1453
- C)1473
- D)1514
- E)1517
Çözümü göster
Doğru cevap: B. İstanbul, Fatih Sultan Mehmed tarafından 1453 yılında fethedilmiştir. 1444 Varna Savaşı'nın, 1473 Otlukbeli Savaşı'nın yılıdır. 1514 Çaldıran, 1517 ise Ridaniye Savaşı'na aittir; bu nedenle diğer seçenekler doğru değildir.
Kolay · Test 3
5.Fatih Kanunnamesi ve merkezî otorite
Kanunname-i Âl-i Osman, devlet teşkilatını ve görevlilerin yetki-derecelerini yazılı hâle getiren ilk Osmanlı kanunnamesidir; şer'i hukuku kaldırmaz, tamamlar. Devletin düzeni gerekçesiyle padişaha kardeşlerini öldürme yetkisi veren madde (kardeş katli) bu kanunnamededir. Fatih'ten itibaren divana sadrazam başkanlık etti, padişah görüşmeleri perde arkasından izledi; köklü ailelerin yerine devşirme kökenli sadrazamlar atandı; ilk altın para basıldı; Enderun geliştirildi.
Sınav ipucu: Bu düzenlemelerin ortak amacı sorulur: padişahın otoritesini sınırlayabilecek güç odaklarını zayıflatmak ve yönetimi kurumsallaştırmak.
Soru 65Fatih Sultan Mehmed Dönemi'nde geliştirilen ve devlet adamı yetiştirmek amacıyla sarayda eğitim veren kurum aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Divan-ı Hümayun
- B)Defterdarlık
- C)Enderun
- D)Nişancılık
- E)Kazaskerlik
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Enderun, sarayda devşirme kökenli gençlerin eğitilerek üst düzey devlet görevlerine hazırlandığı okuldur ve Fatih Sultan Mehmed Dönemi'nde geliştirilmiştir. Divan-ı Hümayun devlet işlerinin görüşüldüğü kurul olduğu için bir eğitim kurumu değildir. Defterdarlık ve nişancılık ise divanda görev yapan makamlardır.
Kolay · Test 5
Soru 6Fatih Sultan Mehmed, hazırlattığı kanunnamede devlet işlerinin yürütülmesine, devlet görevlilerinin yetki ve derecelerine ilişkin kuralları yazılı hâle getirmiştir. Bu durumun aşağıdakilerden hangisine katkı sağladığı savunulabilir?
- A)Şer'i hukukun tümüyle yürürlükten kalkmasına
- B)Divan üyelerinin padişahça atanmasının sona ermesine
- C)Taşrada tımar sisteminin ilk kez uygulanmasına
- D)Ülkede vergi toplanmasının durdurulmasına
- E)Devlet yönetiminde kurumsallaşmanın güçlenmesine
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Yönetim kurallarının yazılı hâle getirilmesi keyfîliği azaltarak devlet teşkilatının kurumsallaşmasını güçlendirmiştir. Osmanlı'da şer'i hukuk yürürlükte kalmaya devam ettiği ve kanunnameler onu tamamladığı için o seçenek yanlıştır. Tımar sistemi de kanunnameden çok önce, I. Murad Dönemi'nden itibaren uygulanmaktaydı.
Orta · Test 1
Soru 7Fatih Kanunnamesi'nde yer alan bir maddeyle, devletin düzeninin korunması gerekçe gösterilerek tahta çıkan padişahın kardeşlerini ortadan kaldırabileceği hükme bağlanmıştır. Bu düzenlemenin aşağıdakilerden hangisini önlemeye yönelik olduğu söylenebilir?
- A)Divan üyelerinin görev sürelerinin uzamasını
- B)Taşrada tımar sisteminin bozulmasını
- C)Kapıkulu askerlerinin sayısının artmasını
- D)Gayrimüslimlere tanınan hakların genişlemesini
- E)Taht kavgalarının ülkeyi bölünmeye sürüklemesini
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Fetret Devri gibi deneyimler, şehzadeler arasındaki taht mücadelesinin devleti dağılma noktasına getirebildiğini göstermiş; bu madde de ülke bütünlüğünü koruma gerekçesine dayandırılmıştır. Düzenlemenin tımar sistemiyle ya da gayrimüslimlerin haklarıyla doğrudan bir ilgisi bulunmadığı için o seçenekler geçersizdir.
Zor · Test 1
6.İstanbul'un iskânı, Patrikhane ve Fatih'in kültür siyaseti
Fatih, boşalan kente Anadolu ve Rumeli'den Müslüman ve gayrimüslim aileler getirtip vergi kolaylığı tanıdı; amaç kenti canlandırıp başkent işlevi kazandırmaktı. Ortodoks Patrikhanesi'nin varlığını sürdürmesine izin verip patriğe cemaat işlerinde yetki tanıdı; Ermeni Patrikhanesi de bu dönemde kuruldu. Sahn-ı Seman medreselerini kurdurdu, Ali Kuşçu'yu İstanbul'a getirtti, İtalyan ressam Bellini'ye portresini yaptırdı, çok dilli bir saray kütüphanesi oluşturdu.
Sınav ipucu: Patrikhaneye tanınan haklar "gayrimüslim halkın devlete bağlılığını sağlama" amacıyla açıklanır; kültür soruları ise "bilim ve eğitime önem verildiği" ve "farklı kültürlere ilgi" yargısına götürür.
Soru 39Fatih Sultan Mehmed İstanbul'da Sahn-ı Seman medreselerini kurdurmuş, dönemin ünlü bilgini Ali Kuşçu'yu İstanbul'a davet etmiş ve saray kütüphanesini zenginleştirmiştir. Bu bilgilere göre Fatih Dönemi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A)Bilim ve eğitim çalışmalarına önem verildiği
- B)Mevcut medreselerin kapatıldığı
- C)Yalnızca askerî alana kaynak ayrıldığı
- D)Yabancı bilginlerin ülkeye alınmadığı
- E)Öğretimin tümüyle Enderun'a bırakıldığı
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Medrese kurulması, ünlü bir bilginin davet edilmesi ve kütüphanenin zenginleştirilmesi bilim ve eğitime verilen önemi gösterir. Semerkant'ta yetişen Ali Kuşçu'nun Akkoyunlu sarayından İstanbul'a davet edilmesi, dışarıdan bilgin getirilmediği iddiasını (D) da çürütür. Medreselerin çoğaltıldığı bir dönemde kapatıldıklarının söylenmesi metinle çelişir.
Orta · Test 3
Soru 79Fatih Sultan Mehmed, İtalya'dan ressam davet ederek portresini yaptırmış, sarayında farklı dillerde yazılmış eserlerden oluşan bir kütüphane oluşturmuştur. Bu bilgilere dayanarak Fatih Sultan Mehmed ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A)Bilim ve sanat çalışmalarını yasakladığı
- B)Yalnızca askerî konularla ilgilendiği
- C)Yabancı eserlerin ülkeye girişini engellediği
- D)Farklı kültürlerin birikimine ilgi duyduğu
- E)Saray dışındaki eğitim kurumlarını kapattığı
Çözümü göster
Doğru cevap: D. İtalyan bir ressama portre yaptırması ve çok dilli bir saray kütüphanesi oluşturması, Fatih'in farklı kültürlerin bilgi birikimine açık bir hükümdar olduğunu gösterir. Bilim ve sanatı yasakladığı iddiası, Sahn-ı Seman medreselerini kurdurmuş olmasıyla çelişir. Yabancı eserlerin girişini engellediği de kütüphanesinin içeriğiyle bağdaşmaz.
Orta · Test 6
Soru 25Fatih Sultan Mehmed, fetihten sonra nüfusu azalmış olan İstanbul'a Anadolu ve Rumeli'den Müslüman ve gayrimüslim aileler getirtmiş, gelenlere vergi kolaylıkları tanımıştır. Bu uygulamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Kentteki gayrimüslimleri şehirden uzaklaştırmak
- B)Başkenti yeniden Edirne'ye taşımak
- C)Kenti canlandırıp başkent işlevi kazandırmak
- D)Balkanlardaki yerleşim yerlerini boşaltmak
- E)Kapıkulu askerlerinin sayısını azaltmak
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Kuşatma sonrası boşalan kente nüfus getirilip vergi kolaylıkları tanınması, İstanbul'un ekonomik olarak canlandırılıp başkent işlevini üstlenmesini amaçlar. Getirilenler arasında gayrimüslimlerin de bulunması, onların uzaklaştırılmasının hedeflenmediğini gösterir. Kentin başkent yapılmış olması da merkezin Edirne'ye geri taşınma iddiasını çürütür.
Orta · Test 2
7.Karadeniz'in Türk gölü olması (1461–1475)
Amasra Cenevizlilerden, Sinop Candaroğulları'ndan alındı; 1461'de Trabzon Rum İmparatorluğu'na son verildi; 1475'te Gedik Ahmed Paşa Kefe'yi Cenevizlilerden alarak Kırım Hanlığı'nı Osmanlı'ya bağladı. Karadeniz çevresindeki son bağımsız güç de ortadan kalkınca deniz bir Türk gölü hâline geldi; Ceneviz kolonilerinin kaybı İtalyan şehir devletlerinin doğu ticaretindeki payını daralttı.
Sınav ipucu: Fatih Dönemi sıralaması: İstanbul (1453) – Trabzon (1461) – Otlukbeli (1473) – Kırım (1475). Karadeniz 1475'te, Akdeniz 1538'de Türk gölü olur.
Soru 36Fatih Sultan Mehmed Dönemi'nde Amasra Cenevizlilerden, Sinop Candaroğullarından alınmış, Trabzon Rum İmparatorluğu'na son verilmiş ve 1475'te Kırım Osmanlı'ya bağlanmıştır. Bu gelişmelerin ortak sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Ege adalarının tamamının ele geçirilmesi
- B)Karadeniz'in bir Türk gölü hâline gelmesi
- C)Baharat Yolu'nun denetim altına alınması
- D)Akdeniz'de Venedik üstünlüğünün kırılması
- E)Anadolu Türk siyasi birliğinin tamamlanması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Sayılan yerlerin tamamı Karadeniz kıyısında ya da çevresinde bulunduğundan bu fetihler Karadeniz'in bir Türk gölü hâline gelmesini sağlamıştır. Baharat Yolu'nun denetimi 1517'de Mısır'ın alınmasıyla ilgilidir. Akdeniz'de üstünlük ise 1538 Preveze Deniz Savaşı ile kazanılmıştır.
Orta · Test 3
Soru 221475'te Kırım'ın Osmanlı Devleti'ne bağlanmasının sonucu olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
- A)Baharat Yolu'nun Osmanlı denetimine girmesi
- B)Karadeniz'in bir Türk gölü hâline gelmesi
- C)Halifeliğin Osmanlı'ya geçmesi
- D)Mısır'ın Osmanlı topraklarına katılması
- E)Kapitülasyonların Fransa'ya verilmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Kırım'ın alınmasıyla Karadeniz çevresindeki son önemli bağımsız güç de Osmanlı'ya bağlanmış ve deniz bir Türk gölü hâline gelmiştir. Halifeliğin Osmanlı'ya geçmesi ve Mısır'ın alınması 1517'de Yavuz Sultan Selim Dönemi'nde gerçekleşmiştir. Kapitülasyonlar ise 1535'te Kanuni Dönemi'nde verilmiştir.
Kolay · Test 2
Soru 61Fatih Sultan Mehmed Dönemi'nde 1461'de kendisine son verilen ve Karadeniz kıyısında bulunan devlet aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Trabzon Rum İmparatorluğu
- B)Kırım Hanlığı
- C)Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu
- D)Akkoyunlu Devleti
- E)Memlük Devleti
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Trabzon Rum İmparatorluğu'na 1461'de Fatih Sultan Mehmed tarafından son verilmiş ve Karadeniz kıyısındaki bu yönetim ortadan kalkmıştır. Bizans İmparatorluğu 1453'te İstanbul'un fethiyle yıkıldığı için tarih bakımından uymaz. Memlük Devleti ise 1517'de Yavuz Sultan Selim tarafından ortadan kaldırılmıştır.
Kolay · Test 5
8.Anadolu'da Karamanoğulları ve Otlukbeli Savaşı (1473)
Kendini Anadolu Selçuklu mirasçısı sayan Karamanoğulları, Akkoyunlular ve Venedik'le ilişki kurarak Osmanlı'nın Anadolu hâkimiyetine karşı çıktı; Fatih beyliği büyük ölçüde ortadan kaldırdı. Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan, Venedik'ten ateşli silah bekleyerek Osmanlı'ya karşı ittifak kurdu; destek gecikince 1473 Otlukbeli'nde yenildi ve Osmanlı'nın Doğu Anadolu'daki etkinliği arttı. Dulkadiroğulları bu dönemde varlığını sürdürdü.
Sınav ipucu: Uzun Hasan–Venedik ittifakı sorusunun cevabı "Osmanlı'ya karşı doğuda ve batıda ortak arayış"tır; "Fatih Anadolu Türk birliğini tamamladı" ifadesi yanlıştır.
Soru 351473'te Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'ın yenilgiye uğratıldığı ve Osmanlı'nın Doğu Anadolu'daki etkinliğini artıran savaş aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Çaldıran Savaşı
- B)Mercidabık Savaşı
- C)Otlukbeli Savaşı
- D)Turnadağ Savaşı
- E)Ridaniye Savaşı
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Otlukbeli Savaşı 1473'te Fatih Sultan Mehmed ile Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan arasında yapılmış ve Osmanlı zaferiyle sonuçlanmıştır. Çaldıran 1514'te Safevilere, Mercidabık 1516 ve Ridaniye 1517 ise Memlüklere karşı Yavuz Sultan Selim Dönemi'nde yapıldığı için doğru değildir.
Orta · Test 3
Soru 18Karamanoğulları Beyliği, Anadolu Selçuklu Devleti'nin mirasçısı olduğunu ileri sürerek Osmanlı'nın Anadolu'daki hâkimiyetine karşı çıkmış; zaman zaman Akkoyunlular ve Venedik ile ilişki kurmuştur. Bu bilgilere göre Osmanlı'nın Karamanoğulları üzerine sefer düzenlemesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Baharat Yolu'nu denetlemek istemesi
- B)Halifelik iddiasında bulunması
- C)Karadeniz ticaretini geliştirerek gelirlerini artırmak istemesi
- D)Memlüklerle sınır sorunu yaşaması
- E)Anadolu'daki hâkimiyetine yönelik tehdidi ortadan kaldırmak istemesi
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Metinde Karamanoğullarının hem Osmanlı'nın Anadolu hâkimiyetine itiraz ettiği hem de dış güçlerle ilişki kurduğu belirtilmektedir; sefer bu tehdidi ortadan kaldırmaya yöneliktir. Baharat Yolu ve Karadeniz ticareti metinde geçmediği için gerekçe olarak gösterilemez. Halifelik meselesi de bu dönemde Osmanlı'nın gündeminde değildir.
Orta · Test 2
Soru 30Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan, Osmanlı'ya karşı Venedik ile ittifak kurmuş ve Venedik'ten ateşli silah desteği beklemiştir. Ancak bu destek zamanında ulaşmamış, Akkoyunlu ordusu 1473'te yenilgiye uğramıştır. Bu bilgilerden hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
- A)Osmanlı'ya karşı doğuda ve batıda ortak arayışlara girildiğine
- B)Venedik'in Osmanlı Devleti ile ittifak kurduğuna
- C)Akkoyunluların Anadolu'dan tümüyle çekilmek zorunda kaldığına
- D)Osmanlı'nın bu savaşta yenilgiye uğradığına
- E)Uzun Hasan'ın Memlüklerden yardım aldığına
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Doğuda Akkoyunlular ile batıda Venedik arasında kurulan ittifak, Osmanlı'nın yükselişine karşı farklı bölgelerdeki güçlerin ortak hareket etme arayışını gösterir. Venedik Osmanlı'ya karşı taraf olduğu için onunla ittifak kurduğu söylenemez. Savaş Osmanlı zaferiyle sonuçlandığından yenilgi seçeneği de metne aykırıdır.
Zor · Test 2
9.Balkan fetihleri: Sırbistan, Mora, Eflak, Bosna, Arnavutluk
Fatih Dönemi'nde Sırbistan, Mora, Bosna ve Arnavutluk Osmanlı topraklarına katıldı; vergiyi kesip saldırıya geçen Eflak voyvodası üzerine sefer düzenlendi; Boğdan vergiye bağlandı ve Karadeniz'in kuzeybatı kıyısında denetim kuruldu. Bu fetihler Balkanlardaki Osmanlı egemenliğini pekiştirdi. 1456 Belgrad kuşatması ise başarısız oldu; kent ancak 1521'de Kanuni tarafından alındı.
Sınav ipucu: Fatih'in alamadığı iki hedef sınavın sevdiği çelişkidir: Belgrad (1521, Kanuni) ve Rodos (1522, Kanuni); "bazı hedeflere sonraki dönemde ulaşıldı" yargısı buradan çıkar.
Soru 29Fatih Sultan Mehmed Dönemi'nde Sırbistan, Mora, Eflak, Bosna ve Arnavutluk Osmanlı topraklarına katılmıştır. Bu gelişmelerin aşağıdakilerden hangisine katkı sağladığı söylenebilir?
- A)Karadeniz ticaretinin denetlenmesine
- B)Anadolu Türk siyasi birliğinin tamamlanmasına
- C)Baharat Yolu'nun ele geçirilmesine
- D)Memlüklerle sınırın belirlenmesine
- E)Balkanlarda Osmanlı egemenliğinin pekişmesine
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Sayılan bölgelerin tamamı Balkanlarda yer aldığından bu fetihler Osmanlı'nın bölgedeki egemenliğini pekiştirmiştir. Anadolu Türk siyasi birliği ancak 1515'te tamamlandığı için o seçenek doğru değildir. Baharat Yolu ve Memlük sınırı ise Balkan fetihleriyle ilgisi bulunmayan konulardır.
Orta · Test 2
Soru 80Fatih Sultan Mehmed, 1456'da Belgrad'ı kuşatmış ancak kenti alamamıştır. Belgrad ancak 1521'de Kanuni Sultan Süleyman Dönemi'nde fethedilebilmiştir. Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A)Fatih Dönemi'nde Balkanlarda hiç fetih yapılmadığı
- B)Osmanlı'nın Balkanlardan tümüyle çekildiği
- C)Macaristan'ın Osmanlı'ya bağlandığı
- D)Bazı hedeflere ancak sonraki dönemde ulaşıldığı
- E)Belgrad'ın Venedik'e bırakıldığı
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Belgrad'ın Fatih Dönemi'nde alınamayıp Kanuni Dönemi'nde fethedilmesi, Orta Avrupa yolundaki bazı hedeflere ancak daha sonra ulaşılabildiğini gösterir. Fatih Dönemi'nde Sırbistan, Bosna ve Mora gibi bölgeler alındığı için Balkanlarda hiç fetih yapılmadığı söylenemez. Macaristan'ın Osmanlı'ya bağlanması ise 1526 Mohaç Savaşı'ndan sonraki sürecin konusudur.
Orta · Test 6
Soru 58Fatih Sultan Mehmed Dönemi'nde Boğdan üzerine sefer düzenlenmiş ve Boğdan Osmanlı Devleti'ne vergi vermeyi kabul etmiştir. Bu gelişmenin Osmanlı bakımından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Baharat Yolu'nun Osmanlı denetimine girmesi
- B)Akdeniz'de Venedik üstünlüğünün kırılması
- C)Anadolu'daki bütün Türk beyliklerinin ortadan kaldırılması
- D)Karadeniz'in kuzeybatı kıyılarında denetim kurulması
- E)Mısır'ın Osmanlı topraklarına katılması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Boğdan'ın vergiye bağlanması, Osmanlı'nın Karadeniz'in kuzeybatı kıyılarındaki etkisini artırmış ve bölgedeki ticaret yollarının güvenliğine katkı sağlamıştır. Baharat Yolu meselesi Mısır'ın alınmasıyla ilgili olduğundan Yavuz Sultan Selim Dönemi'ne aittir. Akdeniz'de Venedik üstünlüğünün kırılması ise 1538 Preveze Deniz Savaşı'yla gerçekleşmiştir.
Orta · Test 4
10.Ege adaları, Venedik Savaşı (1463–1479) ve Otranto (1480)
Taşoz, Limni, Midilli ve Eğriboz alındı; Venedik'le on altı yıl süren savaş 1479 antlaşmasıyla bitti ve Venedik'e Osmanlı limanlarında ticaret hakkı tanındı; amaç Venedik'i Haçlı ittifaklarından uzaklaştırmaktı. 1480'de Gedik Ahmed Paşa İtalya'da Otranto'yu aldı; Fatih'in 1481'de ölümü ve taht mücadelesi yüzünden kent kısa sürede elden çıktı. Aynı yıl kuşatılan Rodos alınamadı.
Sınav ipucu: Ege adaları ve Otranto "denizlerdeki etkinliğin arttığını" gösterir; Otranto'nun kaybının nedeni Fatih'in ölümüdür, Safevi baskısı gibi seçenekler dönem bakımından yanlıştır.
Soru 12Fatih Sultan Mehmed Dönemi'nde Taşoz, Limni, Midilli ve Eğriboz gibi Ege adaları ele geçirilmiş; Gedik Ahmed Paşa İtalya kıyısındaki Otranto'yu almıştır. Bu gelişmeler Osmanlı Devleti ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisini göstermektedir?
- A)Kara ordusunun tamamen kaldırıldığını
- B)Denizlerdeki etkinliğinin arttığını
- C)Karadeniz'e olan ilgisinin azaldığını
- D)Venedik'e kapitülasyon verildiğini
- E)Baharat Yolu'nu denetlediğini
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Ege adalarının alınması ve İtalya kıyısına çıkarma yapılabilmesi, Osmanlı donanmasının bu dönemde güçlendiğini ve denizlerdeki etkinliğinin arttığını gösterir. Aynı dönemde Karadeniz'de de fetihler sürdüğü için bu denize ilginin azaldığı söylenemez. Baharat Yolu ise ancak Mısır'ın alınmasından sonra Osmanlı denetimine girmiştir.
Orta · Test 1
Soru 59Gedik Ahmed Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetlerinin İtalya'da ele geçirdiği Otranto'nun kısa süre sonra elden çıkmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Osmanlı donanmasının Karadeniz'e çekilmesi
- B)Venedik ile kapsamlı bir ittifak antlaşması imzalanması
- C)Fatih'in ölümü üzerine taht mücadelesinin başlaması
- D)Memlüklerin Anadolu'ya saldırıya geçmesi
- E)Safevilerin doğu sınırında baskı kurması
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Otranto'nun alınmasından kısa süre sonra Fatih Sultan Mehmed'in vefat etmesi ve şehzadeler arasında taht mücadelesinin başlaması, İtalya'daki harekâtın sürdürülememesine ve kentin elden çıkmasına yol açmıştır. Safeviler bu tarihte henüz kurulmadığı için doğu sınırında böyle bir baskı yoktur. Venedik ile ittifak antlaşması da imzalanmamıştır.
Orta · Test 4
Soru 2Fatih Sultan Mehmed Dönemi'nde Rodos Adası kuşatılmış, ancak ada alınamamıştır. Rodos ancak 1522'de Kanuni Sultan Süleyman Dönemi'nde fethedilebilmiştir. Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A)Akdeniz'de tam üstünlüğün Fatih Dönemi'nde sağlanamadığı
- B)Osmanlı'nın hiçbir dönemde ada fethedemediği
- C)Rodos'un Venediklilerden alındığı
- D)Fatih Dönemi'nde donanmanın hiç kullanılmadığı
- E)Kanuni Dönemi'nde Ege'de fetih yapılmadığı
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Rodos'un Fatih Dönemi'nde alınamayıp yaklaşık yarım yüzyıl sonra fethedilebilmesi, bu dönemde Akdeniz'de tam üstünlüğün kurulamadığını gösterir. Aynı dönemde Ege adalarının önemli bölümü alındığı için Osmanlı'nın ada fethetmediği söylenemez. Rodos, Venediklilerin değil Sen Jan şövalyelerinin elindeydi.
Orta · Test 1
11.Cem Sultan Olayı (1481–1495)
Fatih'in ölümünden sonra II. Bayezid ile kardeşi Cem arasında taht mücadelesi çıktı. Yenilen Cem önce Memlüklere, sonra Rodos şövalyelerine sığındı ve Papa'nın denetimine geçti; Osmanlı, Cem'in serbest bırakılmaması için ödeme yapmak zorunda kaldı. Avrupa devletleri Cem'i koz olarak kullandığından Osmanlı batıya büyük sefer düzenleyemedi; bir iç sorun, dış siyaseti kısıtlayan uluslararası bir meseleye dönüştü.
Sınav ipucu: Yorum sorusunun cevabı hemen her zaman "iç sorunun dış politika sorununa dönüşmesi"dir; Memlüklerle ittifak ya da donanmanın güçlenmesi seçenekleri yanlıştır.
Soru 5II. Bayezid Dönemi'nde taht mücadelesini kaybeden Cem Sultan önce Memlüklere, ardından Rodos şövalyelerine sığınmış, daha sonra Papa'nın denetimine geçmiştir. Bu süreçte Osmanlı Devleti, Cem'in serbest bırakılmaması karşılığında ödemeler yapmak zorunda kalmıştır. Bu bilgilere göre Cem Sultan Olayı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A)Osmanlı'nın doğudaki sınırlarını genişlettiği
- B)Memlüklerle kalıcı bir ittifak sağladığı
- C)Osmanlı donanmasının güçlenmesine yol açtığı
- D)Bir iç sorunun dış siyaseti kısıtlayan meseleye dönüştüğü
- E)Anadolu'da beyliklerin yeniden kurulmasına neden olduğu
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Bir şehzadenin yabancı devletlerin elinde bulunması, Osmanlı'nın dış siyasetini kısıtlamış ve devleti ödeme yapmak zorunda bırakmıştır; yani iç sorun uluslararası bir mesele hâline gelmiştir. Cem'in Memlüklere sığınması iki devlet arasındaki gerginliği artırdığı için kalıcı ittifak sağladığı söylenemez. Anadolu beyliklerinin yeniden kurulması ise 1402 Ankara Savaşı ile ilgilidir.
Orta · Test 1
Soru 55Taht mücadelesini kaybeden Cem Sultan'ın Avrupa'ya geçmesi ve orada uzun yıllar tutulması, Osmanlı Devleti bakımından aşağıdakilerden hangisine yol açmıştır?
- A)Anadolu'da beyliklerin yeniden kurulmasına
- B)Balkanlardaki toprakların büyük ölçüde elden çıkmasına
- C)Donanmanın Akdeniz'den çekilmesine
- D)Bir iç meselenin dış politika sorununa dönüşmesine
- E)Başkentin yeniden Edirne'ye taşınmasına
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Cem Sultan'ın Avrupa'da bir koz olarak tutulması, hanedan içi bir çekişmeyi Osmanlı'nın dış siyasetini kısıtlayan uluslararası bir soruna dönüştürmüştür. Anadolu'da beyliklerin yeniden kurulması Ankara Savaşı'nın sonucu olduğu için bu olayla ilgisizdir. Balkanlardaki toprakların elden çıkması da bu dönemde yaşanmamıştır.
Orta · Test 4
Soru 63II. Bayezid Dönemi'nde Osmanlı Devleti'nin Avrupa'ya yönelik büyük çaplı fetihlere girişememesinde aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğu söylenemez?
- A)Cem Sultan'ın Avrupa'da bir koz olarak tutulması
- B)Anadolu'da Safevi kaynaklı ayaklanmaların çıkması
- C)Memlüklerle uzun süren savaşların sürdürülmesi
- D)Padişahın barışı önceleyen bir siyaset izlemesi
- E)Osmanlı ordusunun tamamen dağıtılmış olması
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Bu dönemde Osmanlı ordusu varlığını korumuş, hem Memlüklerle hem Venedik'le savaşabilmiştir; ordunun dağıtıldığı iddiası gerçeğe aykırıdır. Cem Sultan meselesi, Anadolu'daki ayaklanmalar, Memlüklerle süren savaşlar ve padişahın temkinli siyaseti ise Avrupa'ya yönelik büyük seferleri engelleyen etkenlerdir.
Zor · Test 5
12.II. Bayezid Dönemi'nin diğer gelişmeleri
1484 Boğdan Seferi'yle Kili ve Akkerman alındı, Karadeniz'in kuzeyinde ticaret güvenliği arttı. Memlüklerle 1485–1491 savaşları kesin sonuç vermedi ve anlaşmazlık Yavuz'a devredildi. 1492'de İspanya'dan çıkarılan Yahudiler Osmanlı gemileriyle taşınıp İstanbul ve Selanik gibi kentlere yerleştirildi. Kemal Reis gibi denizciler donanmaya alındı; Venedik'e karşı İnebahtı, Modon ve Koron alındı. Dönemin sonunda Safevi propagandasıyla Şahkulu Ayaklanması (1511) çıktı; Bayezid tahtı oğlu Selim'e bırakmak zorunda kaldı.
Sınav ipucu: Fetihlerin yavaşlamasının nedeni: Cem meselesi, Memlük savaşları ve Anadolu'daki ayaklanmalar; "ordunun dağıtılması" gibi seçenekler uydurmadır.
Soru 76II. Bayezid Dönemi'nde 1484'te düzenlenen Boğdan Seferi'yle Kili ve Akkirman kaleleri ele geçirilmiştir. Bu fethin en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Baharat Yolu'nun bütünüyle Osmanlı denetimine girmesi
- B)Ege adalarının tamamının fethedilmesi
- C)Karadeniz'in kuzeyinde ticaret güvenliğinin artması
- D)Macaristan'ın Osmanlı'ya bağlanması
- E)Mısır'ın Osmanlı topraklarına katılması
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Kili ve Akkirman'ın alınmasıyla Karadeniz'in kuzeyindeki kara ve deniz ticaret yollarının güvenliği sağlanmış, Osmanlı'nın bölgedeki denetimi güçlenmiştir. Baharat Yolu ve Mısır meselesi Yavuz Sultan Selim Dönemi'ne ait olduğundan bu seferle ilgisizdir. Macaristan'ın bağlanması ise 1526 sonrasının konusudur.
Orta · Test 6
Soru 88İspanya'da baskı gören Yahudilerin bir bölümünün Osmanlı gemileriyle taşınarak Osmanlı topraklarına yerleştirilmesi hangi padişah döneminde gerçekleşmiştir?
- A)I. Murad
- B)II. Bayezid
- C)Yavuz Sultan Selim
- D)Kanuni Sultan Süleyman
- E)II. Selim
Çözümü göster
Doğru cevap: B. İspanya'dan çıkarılan Yahudilerin Osmanlı topraklarına taşınması II. Bayezid Dönemi'nde gerçekleşmiş ve bu topluluklar Selanik, İstanbul gibi kentlere yerleştirilmiştir. Yavuz Sultan Selim Dönemi'nin gündemi doğu ve güney seferleri olduğu için bu olayla ilgisi yoktur. Kanuni Dönemi ise Avrupa'ya yönelik büyük seferlerle anılır.
Kolay · Test 6
Soru 90II. Bayezid Dönemi'nde İspanya'da baskı gören Yahudilerin bir bölümü Osmanlı gemileriyle Osmanlı topraklarına taşınmış ve çeşitli kentlere yerleştirilmiştir. Bu uygulama Osmanlı Devleti ile ilgili aşağıdakilerden hangisini göstermektedir?
- A)Avrupa'da toprak kazanma amacı taşıdığını
- B)Farklı din mensuplarına yaşam alanı tanıdığını
- C)Akdeniz'de kesin üstünlük kurduğunu
- D)Kapitülasyonları uygulamaya başladığını
- E)Denizcilik faaliyetlerini tümüyle bıraktığını
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Farklı bir dine mensup toplulukların ülkeye kabul edilip yerleştirilmesi, Osmanlı'nın çok dinli yapıya tanıdığı yaşam alanını gösterir. Kapitülasyonlar 1535'te Kanuni Dönemi'nde verildiği için o seçenek zaman bakımından uymaz. Bu taşıma işleminin Osmanlı donanmasıyla yapılması da denizciliğin bırakıldığı iddiasını çürütür.
Orta · Test 6
13.Çaldıran (1514) ve Turnadağ (1515)
Safevilerin Anadolu'daki propagandası ve desteklediği isyanlar merkezî otoriteyi sarsınca Yavuz doğuya yöneldi; 1514 Çaldıran'da Şah İsmail yenildi, Tebriz'e girildi, Doğu Anadolu Osmanlı egemenliğine girdi ve Safevi propagandası zayıfladı. 1515 Turnadağ Savaşı'yla Dulkadiroğulları'na son verildi; bu, Anadolu Türk siyasi birliğinin tamamlanmasıdır. Memlüklerin Safevilere yakınlaşması ve Dulkadir meselesi Osmanlı-Memlük savaşının nedenini oluşturdu.
Sınav ipucu: Çaldıran'ın nedeni "Anadolu'daki siyasi ve toplumsal birliği korumak"tır; Baharat Yolu ya da halifelik Çaldıran'ın değil Mısır Seferi'nin konusudur.
Soru 15Aşağıdakilerden hangisi Fatih Sultan Mehmed Dönemi'nde Anadolu'da gerçekleştirilen fetihler arasında yer alır?
- A)Trabzon Rum İmparatorluğu'na son verilmesi
- B)Dulkadiroğulları Beyliği'nin ortadan kaldırılması
- C)Memlük Devleti'nin yıkılması
- D)Karesi Beyliği'nin Osmanlı'ya katılması
- E)Safevilerin Çaldıran'da yenilgiye uğratılması
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Trabzon Rum İmparatorluğu 1461'de Fatih Sultan Mehmed tarafından ortadan kaldırılmıştır. Dulkadiroğulları 1515 Turnadağ Savaşı ile, Memlük Devleti 1517 Ridaniye ile, Safeviler ise 1514 Çaldıran'da Yavuz Sultan Selim Dönemi'nde etkisiz hâle getirilmiştir. Karesi Beyliği ise Orhan Bey Dönemi'nde alınmıştır.
Kolay · Test 1
Soru 8Kanuni Sultan Süleyman'ın 1526'da Macar ordusunu yenilgiye uğrattığı ve Macaristan'ın büyük bölümünün Osmanlı denetimine girmesini sağlayan savaş aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Preveze Deniz Savaşı
- B)Varna Savaşı
- C)Mohaç Savaşı
- D)Turnadağ Savaşı
- E)Çaldıran Savaşı
Çözümü göster
Doğru cevap: C. 1526 Mohaç Savaşı Kanuni Sultan Süleyman ile Macar Krallığı arasında yapılmış ve kısa sürede Osmanlı üstünlüğüyle sonuçlanmıştır. Varna Savaşı 1444'te II. Murad Dönemi'nde yapıldığı için tarih bakımından uymaz. Turnadağ 1515'te Dulkadiroğullarına, Çaldıran ise 1514'te Safevilere karşı yapılmıştır.
Kolay · Test 1
Soru 85Çaldıran Seferi sırasında Memlük Devleti Osmanlı'ya karşı Safevilerle yakınlaşmış; ayrıca Dulkadiroğulları meselesinde de iki devlet karşı karşıya gelmiştir. Bu bilgilere göre Osmanlı-Memlük savaşlarının nedeni olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
- A)Memlüklerin Balkanlarda toprak talep etmesi
- B)Osmanlı'nın Kırım üzerinde hak iddia etmesi
- C)Memlüklerin Osmanlı karşıtı bir siyaset izlemesi
- D)Venedik'in iki devleti savaşa zorlaması
- E)Memlüklerin halifeliği Safevilere devretmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Metinde Memlüklerin hem Safevilerle yakınlaştığı hem de Dulkadiroğulları konusunda Osmanlı'nın karşısında yer aldığı belirtilmekte olup bu, Osmanlı karşıtı bir siyasete işaret eder. Halifelik makamı Memlük himayesindeki Abbasi halifesinde bulunmuş ve 1517'de Osmanlı'ya geçmiştir; Safevilere devredilmemiştir. Kırım ise 1475'ten beri Osmanlı'ya bağlıdır.
Zor · Test 6
14.Mısır Seferi: Mercidabık (1516) ve Ridaniye (1517)
Yavuz, Mercidabık'ta Memlük Sultanı Kansu Gavri'yi yenerek Suriye ve çevresini aldı; ertesi yıl Ridaniye'de Tomanbay'ı yenerek Memlük Devleti'ne son verdi ve Mısır'ı Osmanlı topraklarına kattı. Hicaz Osmanlı'ya bağlandı, Mekke şerifi kutsal toprakların anahtarlarını gönderdi, Venedik Kıbrıs için Memlüklere ödediği vergiyi Osmanlı'ya ödemeye başladı; Memlüklerin siyasi mirası Osmanlı'ya geçti.
Sınav ipucu: Kronoloji sorusunun sabit cevabı: Çaldıran (1514) – Mercidabık (1516) – Ridaniye (1517). Mercidabık Memlükleri yıkmaz, Suriye'yi kazandırır; Memlük'ün sonu Ridaniye'dir.
Soru 26Memlük Devleti'ne son veren ve Mısır'ın Osmanlı topraklarına katılmasını sağlayan 1517 tarihli savaş aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Çaldıran Savaşı
- B)Mercidabık Savaşı
- C)Turnadağ Savaşı
- D)Ridaniye Savaşı
- E)Otlukbeli Savaşı
Çözümü göster
Doğru cevap: D. 1517 Ridaniye Savaşı ile Memlük Devleti sona ermiş ve Mısır Osmanlı topraklarına katılmıştır. Mercidabık Savaşı 1516'da yapılmış ve Suriye'nin alınmasını sağlamış olmakla birlikte Memlük Devleti'ni ortadan kaldırmamıştır. Çaldıran ve Otlukbeli ise Memlüklerle değil, Safeviler ve Akkoyunlularla yapılan savaşlardır.
Kolay · Test 2
Soru 211516 Mercidabık Savaşı'nın sonucu olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
- A)Mısır'ın Osmanlı topraklarına katılması
- B)Safevi Devleti'nin ortadan kaldırılması
- C)Rodos Adası'nın fethedilmesi
- D)Belgrad'ın Osmanlı'ya bağlanması
- E)Suriye ve çevresinin Osmanlı egemenliğine girmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Mercidabık Savaşı'ndan sonra Suriye ve çevresi Osmanlı egemenliğine girmiş, Memlüklerle mücadele Mısır'a doğru sürmüştür. Mısır'ın alınması 1517 Ridaniye Savaşı'nın sonucudur. Rodos'un fethi 1522'de, Belgrad'ın alınması ise 1521'de Kanuni Dönemi'nde gerçekleşmiştir.
Orta · Test 2
Soru 121Yavuz Sultan Selim Dönemi ile ilgili olarak aşağıdaki yargılar verilmiştir: I. Memlük Devleti'ne son verilerek Mısır Osmanlı topraklarına katılmıştır. II. Halifelik makamı Osmanlı hanedanına geçmiştir. III. Rodos Adası fethedilerek Doğu Akdeniz'deki deniz yolu güvence altına alınmıştır. Bu yargılardan hangileri doğrudur?
- A)Yalnız I
- B)I ve II
- C)I ve III
- D)II ve III
- E)I, II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Yavuz Sultan Selim, 1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye savaşlarıyla Memlük Devleti'ne son vermiş, Mısır ile Hicaz Osmanlı'ya katılmış ve halifelik Osmanlı hanedanına geçmiştir. III. yargı ise yanlıştır: Rodos, Saint Jean şövalyelerinden 1522'de Kanuni Sultan Süleyman tarafından alınmıştır; Fatih Sultan Mehmed Dönemi'nde kuşatılmış ama fethedilememişti. Bu nedenle III'ü içeren C, D ve E seçenekleri elenir; II de doğru olduğundan "yalnız I" diyen A geçersiz kalır. Cevap B.
Zor · Test 9
15.Halifeliğin Osmanlı'ya geçmesi ve Baharat Yolu
Mısır'ın alınmasıyla Abbasi halifesi yetkilerini devretti, kutsal emanetler İstanbul'a getirildi ve padişahın İslam dünyasındaki manevi konumu güçlendi; Yavuz, Mekke ve Medine'nin koruyucusu anlamında Hâdimü'l-Haremeyn unvanını kullandı. Baharat Yolu Osmanlı denetimine girdi, ancak Ümit Burnu yolu bulunduğu için beklenen gelir elde edilemedi. Kızıldeniz'e ulaşan Osmanlı burada Portekizlilerle karşı karşıya geldi; Mısır'dan getirilen âlimler İstanbul'un bilim hayatını zenginleştirdi.
Sınav ipucu: Halifelik ve kutsal emanetler Yavuz'a (1517) aittir; Fatih ya da Kanuni ile eşleştiren seçenek yanlıştır.
Soru 32XVI. yüzyılda Osmanlı Devleti Hint Okyanusu'na birkaç sefer düzenlemiş, ancak bu seferlerde Portekizlilerin bölgedeki üstünlüğüne son verilememiştir. Bu seferlerin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Kızıldeniz kıyılarında yeni tersaneler kurmak
- B)Baharat Yolu'nu canlandırıp Portekiz etkisini kırmak
- C)Safevilerle yaşanan sınır sorununu çözüme kavuşturmak
- D)Halifelik makamını Hindistan'a taşımak
- E)Akdeniz'de Venedik'in ilerleyişini durdurmak
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Hint Deniz Seferleri, coğrafi keşiflerden sonra Portekizlilerin denetimine giren Baharat Yolu'nu yeniden canlandırmak ve Müslüman tüccarları korumak amacıyla düzenlenmiştir. Safevilerle sınır sorunu kara seferleriyle ele alındığı için deniz seferlerinin amacı olamaz. Halifelik makamının taşınması ise hiçbir dönemde gündeme gelmemiştir.
Orta · Test 3
Soru 81İstanbul'un fethiyle Osmanlı Devleti, Türk-İslam dünyasında büyük bir saygınlık kazanmış ve bir imparatorluk hâline gelme yolunda önemli bir eşiği aşmıştır. Bu değerlendirmenin temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Osmanlı'nın halifelik makamını üstlenmiş olması
- B)Yüzyıllardır alınamayan bir merkezin fethedilmesi
- C)Kutsal emanetlerin başkent İstanbul'a getirilmiş olması
- D)Baharat Yolu'nun denetim altına alınmış olması
- E)Kuzey Afrika kıyılarının ele geçirilmiş olması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. İslam dünyasının uzun yüzyıllar boyunca alamadığı İstanbul'un fethedilmesi, Osmanlı'ya Türk-İslam dünyasında öncü bir konum kazandırmıştır. Halifeliğin üstlenilmesi ve kutsal emanetlerin getirilmesi 1517'de Yavuz Sultan Selim Dönemi'nde gerçekleştiği için fetihle açıklanamaz. Kuzey Afrika kıyılarının alınması da XVI. yüzyıla ait bir gelişmedir.
Orta · Test 6
Soru 13Kanuni Sultan Süleyman tahta çıktıktan sonra sırasıyla Belgrad'ı almış, Rodos Adası'nı fethetmiş ve Mohaç Ovası'nda Macar ordusunu yenmiştir. Bu seferlerin ortak sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Osmanlı'nın Orta Avrupa ve Doğu Akdeniz'deki gücünü artırması
- B)Anadolu'da Türk siyasi birliğinin tamamlanması
- C)Halifelik makamının Osmanlı'ya geçmesi
- D)Baharat Yolu'nun bütünüyle Osmanlı denetimine girmesi
- E)Karadeniz'in bir Türk gölü hâline gelmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Belgrad ve Mohaç Orta Avrupa'daki, Rodos ise Doğu Akdeniz'deki Osmanlı gücünü artıran fetihlerdir. Anadolu Türk siyasi birliği 1515'te, halifeliğin devri ise 1517'de Yavuz Sultan Selim Dönemi'nde gerçekleşmiştir. Karadeniz'in Türk gölü hâline gelmesi de 1475'e ait bir gelişmedir.
Orta · Test 1
16.Kanuni'nin ilk seferleri: Belgrad (1521) ve Rodos (1522)
Kanuni tahta çıkar çıkmaz Orta Avrupa'ya açılan kapı sayılan Belgrad'ı aldı ve kenti Macaristan seferlerinin üssü yaptı. 1522'de Saint Jean şövalyelerinin elindeki Rodos fethedildi; ada Mısır ile İstanbul arasındaki deniz yolunu tehdit ettiği için fethi Doğu Akdeniz'in güvenliği bakımından önemlidir. Fatih'in alamadığı iki hedef böylece yaklaşık yarım yüzyıl sonra ele geçirildi.
Sınav ipucu: Rodos Venedik'ten değil şövalyelerden alındı; Kıbrıs (1571) Venedik'ten. İki adayı ve iki padişahı karıştırma.
Soru 38Kanuni Sultan Süleyman'ın çıktığı son sefer olan ve sefer sırasında vefat ettiği kuşatma aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Rodos Kuşatması
- B)Belgrad Kuşatması
- C)I. Viyana Kuşatması
- D)Zigetvar Kuşatması
- E)Malta Kuşatması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Kanuni Sultan Süleyman 1566'daki Zigetvar Kuşatması sırasında vefat etmiştir. Rodos 1522'de, Belgrad ise 1521'de saltanatının ilk yıllarında alınmıştır. I. Viyana Kuşatması 1529'da yapılmış ve padişah sağ olarak geri dönmüştür.
Kolay · Test 3
Soru 66Kanuni Sultan Süleyman'ın 1522'de Rodos Adası'nı fethetmesinin Doğu Akdeniz bakımından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Karadeniz ticaretinin tümüyle Cenevizlilere bırakılması
- B)Hint Okyanusu'nda Portekiz'in etkisiz kalması
- C)Mısır ile İstanbul arasındaki deniz yolunun güvenliği
- D)Kızıldeniz'in tümüyle Venedik'e açılması
- E)Cebelitarık Boğazı'nın denetim altına alınması
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Saint Jean şövalyelerinin elindeki Rodos, Mısır ile İstanbul arasındaki deniz yolunu tehdit ediyordu; adanın alınmasıyla bu güzergâhın güvenliği sağlanmıştır. Hint Okyanusu'nda Portekiz'in etkisiz kalması gerçekleşmemiş, Portekiz üstünlüğü sürmüştür. Cebelitarık Boğazı ise hiçbir dönemde Osmanlı denetimine girmemiştir.
Orta · Test 5
Soru 96Fatih Sultan Mehmed Dönemi'nde Eflak üzerine sefer düzenlenmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Eflak voyvodasının vergiyi kesip saldırıya geçmesi
- B)Eflak'ın Memlüklerle askerî ittifak kurması
- C)Eflak'ın Safevilere sığınmacı göndermesi
- D)Eflak'ın Kırım Hanlığı'nın topraklarını işgal etmesi
- E)Eflak'ın Rodos şövalyelerine üs vermesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Eflak voyvodası ödemekle yükümlü olduğu vergiyi kesip Osmanlı topraklarına saldırınca Fatih Sultan Mehmed sefere çıkmış ve Eflak yeniden Osmanlı'ya bağlanmıştır. Safeviler ancak XVI. yüzyılın başında ortaya çıktığı için o seçenek dönem bakımından yanlıştır. Eflak'ın Kırım Hanlığı'nı işgali de tarihsel bir dayanaktan yoksundur.
Orta · Test 7
17.Mohaç Savaşı (1526) ve Macaristan siyaseti
Kanuni, 1526'da Mohaç Ovası'nda Macar ordusunu kısa sürede yendi; Macaristan'ın büyük bölümü Osmanlı denetimine girdi. Kanuni ülkeyi doğrudan ilhak etmek yerine yerli soylu Yanoş'u kral yaparak Avusturya'ya karşı bir tampon bölge oluşturdu; Yanoş'un ölümünden sonra 1541'de Budin merkezli beylerbeylik kuruldu. Macaristan üzerinde hak iddia eden Avusturya ile uzun mücadele böyle başladı.
Sınav ipucu: Belgrad, Rodos ve Mohaç'ın ortak sonucu "Orta Avrupa ve Doğu Akdeniz'de Osmanlı gücünün artması"dır; Mohaç Sokullu dönemine ait değildir.
Soru 112Mohaç Savaşı'ndan sonra Kanuni Sultan Süleyman, Macaristan'ı doğrudan Osmanlı toprağı yapmak yerine bir yerli soyluyu Macar kralı ilan ederek yönetimi ona bırakmıştır. Bu tercihin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Macaristan'da tımar sistemini uygulamaktan büsbütün kaçınmak
- B)Macar halkını topluca Anadolu'ya göç ettirmek
- C)Balkanlardaki bütün toprakları Venedik'e bırakmak
- D)Macaristan'ı Avusturya'ya karşı bir tampon bölge yapmak
- E)Osmanlı ordusunu Balkanlardan tümüyle çekmek
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Osmanlı'ya bağlı bir Macar krallığı oluşturmak, Avusturya ile Osmanlı arasında koruyucu bir tampon bölge kurmayı amaçlamıştır. Macar halkının Anadolu'ya göç ettirilmesi Osmanlı'nın uyguladığı bir yöntem değildir. Balkanlardaki toprakların Venedik'e bırakılması da bu dönemin fetih siyasetiyle açıkça çelişir.
Orta · Test 8
Soru 481529'daki I. Viyana Kuşatması'nın başarısızlıkla sonuçlanmasında ağır kuşatma toplarının uzak mesafe nedeniyle getirilememesi ve mevsimin ilerlemiş olması etkili olmuştur. Bu bilgilere göre kuşatmanın sonucuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A)Osmanlı ordusunun Mohaç'ta yenilgiye uğradığı
- B)Sefer mesafesi ve ikmal koşullarının belirleyici olduğu
- C)Avusturya'nın Osmanlı üstünlüğünü tanıdığı
- D)Osmanlı'nın Macaristan'dan tümüyle çekildiği
- E)Kanuni'nin bu seferden sonra tahttan indirildiği
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Metinde başarısızlığın gerekçeleri olarak ağır topların taşınamaması ve mevsim koşulları gösterildiğinden mesafe ve ikmal sorunlarının belirleyici olduğu anlaşılır. Mohaç Savaşı Osmanlı zaferiyle sonuçlandığı için o seçenek gerçeğe aykırıdır. Kuşatma sonrası Macaristan'daki Osmanlı varlığı da sürdüğünden çekilmeden söz edilemez.
Orta · Test 4
Soru 97Mohaç Savaşı'ndan sonra Macaristan üzerinde hak iddia eden Avusturya ile Osmanlı arasında 1533'te yapılan antlaşmayla Avusturya arşidükü, protokol bakımından Osmanlı sadrazamına denk sayılmıştır. Bu madde aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
- A)Avusturya'nın Osmanlı'dan üstün sayıldığının
- B)Osmanlı'nın siyasi üstünlüğünü kabul ettirdiğinin
- C)Macaristan'ın tümüyle Avusturya'ya bırakıldığının
- D)Osmanlı'nın Orta Avrupa'dan çekildiğinin
- E)Kapitülasyonların Avusturya'ya verildiğinin
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Bir devletin hükümdarının karşı tarafın sadrazamına denk sayılması, Osmanlı'nın protokol ve siyaset alanında üstünlüğünü kabul ettirdiğini gösterir. Macaristan'ın büyük bölümü Osmanlı denetiminde kaldığı için Avusturya'ya bırakıldığı söylenemez. Kapitülasyonlar ise 1535'te Fransa'ya verilmiştir.
Orta · Test 7
18.I. Viyana Kuşatması (1529) ve İstanbul Antlaşması (1533)
Avusturya'nın Macaristan'a müdahalesi üzerine Kanuni Viyana'yı kuşattı; ağır toplar uzak mesafe nedeniyle getirilemediği ve mevsim ilerlediği için kuşatma kaldırıldı; Avusturya etkisiz kılınamadı ve mücadele sürdü. 1532 Almanya Seferi'nin ardından imzalanan 1533 İstanbul Antlaşması'yla Avusturya arşidükü protokolde Osmanlı sadrazamına denk sayıldı ve elindeki Macar toprakları için vergi ödemeyi kabul etti; bu, Osmanlı'nın siyasi üstünlüğünün kabulüdür.
Sınav ipucu: Karşılaştırma tuzağı: 1533'te arşidük sadrazama denk (Osmanlı üstün), 1606 Zitvatorok'ta padişaha denk (üstünlük bitti). Viyana'nın alınamamasının nedeni mesafe ve ikmaldir.
Soru 1261533'te Avusturya ile imzalanan İstanbul Antlaşması'nda, Avusturya arşidükünün protokol bakımından Osmanlı sadrazamına denk sayılması kabul edilmiştir. Bu hüküm aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
- A)Avusturya'nın Macaristan üzerindeki bütün haklarından vazgeçtiğinin
- B)İki devlet arasında eşit koşullu bir barış kurulduğunun
- C)Osmanlı'nın Orta Avrupa'daki fetihlerini durdurduğunun
- D)Osmanlı'nın Avusturya'ya siyasi üstünlüğünün kabul edildiğinin
- E)Kutsal Roma İmparatorluğu'nun tümüyle Osmanlı himayesine girdiğinin
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Protokolde arşidükün padişaha değil sadrazama denk tutulması, Osmanlı Devleti'nin kendisini Avusturya'dan bir kademe üstün gördüğünün ve karşı tarafın bunu kabul ettiğinin açık bir ifadesidir; bu yüzden antlaşma eşit koşullu bir barış değildir ve B yanlıştır. Antlaşma Macaristan sorununu Osmanlı lehine çözmüş olmakla birlikte Avusturya'nın bölge üzerindeki iddiaları sürmüş, taraflar XVI. yüzyıl boyunca yeniden savaşmıştır; dolayısıyla A gerçeği yansıtmaz. Osmanlı'nın Orta Avrupa'daki seferleri de bu tarihten sonra devam ettiğinden C elenir. Cevap D.
Orta · Test 9
Soru 1041529'daki Viyana Kuşatması'nın sonuçsuz kalmasının Osmanlı'nın Orta Avrupa siyaseti bakımından doğurduğu en önemli sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Avusturya'nın etkisiz kılınamayıp mücadelenin sürmesi
- B)Macaristan'ın Osmanlı'dan tümüyle koparılması
- C)Osmanlı'nın Balkanlardan geri çekilmesi
- D)Belgrad'ın yeniden Macarlara bırakılması
- E)Osmanlı'nın Akdeniz'deki üstünlüğünü büsbütün yitirmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Viyana alınamayınca Avusturya'nın gücü kırılamamış, Orta Avrupa'daki mücadele uzun yıllar boyunca sürmüş ve Viyana Osmanlı için ulaşılamayan bir hedef olarak kalmıştır. Macaristan bu tarihten sonra da Osmanlı etkisinde kaldığı için tümüyle koparıldığı söylenemez. Belgrad da yeniden Macarlara bırakılmamıştır.
Zor · Test 7
Soru 481529'daki I. Viyana Kuşatması'nın başarısızlıkla sonuçlanmasında ağır kuşatma toplarının uzak mesafe nedeniyle getirilememesi ve mevsimin ilerlemiş olması etkili olmuştur. Bu bilgilere göre kuşatmanın sonucuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A)Osmanlı ordusunun Mohaç'ta yenilgiye uğradığı
- B)Sefer mesafesi ve ikmal koşullarının belirleyici olduğu
- C)Avusturya'nın Osmanlı üstünlüğünü tanıdığı
- D)Osmanlı'nın Macaristan'dan tümüyle çekildiği
- E)Kanuni'nin bu seferden sonra tahttan indirildiği
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Metinde başarısızlığın gerekçeleri olarak ağır topların taşınamaması ve mevsim koşulları gösterildiğinden mesafe ve ikmal sorunlarının belirleyici olduğu anlaşılır. Mohaç Savaşı Osmanlı zaferiyle sonuçlandığı için o seçenek gerçeğe aykırıdır. Kuşatma sonrası Macaristan'daki Osmanlı varlığı da sürdüğünden çekilmeden söz edilemez.
Orta · Test 4
19.Fransa'ya kapitülasyonlar (1535)
Alman İmparatoru Şarlken'in Avrupa'yı tek güç etrafında birleştirmesini önlemek isteyen Kanuni, onunla mücadele eden Fransa'ya Osmanlı limanlarında ticaret yapma, kendi bayrağıyla dolaşma ve hukuki ayrıcalıklar tanıdı. Ayrıcalıklar iki hükümdar hayatta olduğu sürece geçerli, yani süreliydi; asıl amaç gelir değil Hristiyan birliğini bölmekti. 1740'ta sürekli hâle getirilen ve genişleyen kapitülasyonlar zamanla nitelik değiştirip bağımlılık aracına dönüştü.
Sınav ipucu: 1535'teki amaç siyasidir (Fransa'yı yanına çekmek); "hazineye düzenli gelir" seçeneği çeldiricidir. Kapitülasyon = yabancı devlete tanınan ticari ve hukuki ayrıcalık.
Soru 24Kanuni Sultan Süleyman 1535'te Fransa'ya Osmanlı limanlarında ticaret yapma ve kendi bayrağıyla dolaşma gibi ayrıcalıklar tanımıştır. Bu yıllarda Fransa, Alman İmparatoru Şarlken ile mücadele hâlindeydi. Bu bilgilere göre söz konusu ayrıcalıkların verilmesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Osmanlı hazinesine düzenli gelir sağlamak
- B)Fransız donanmasını Osmanlı hizmetine almak
- C)Akdeniz ticaretini tümüyle Venedik'e bırakmak
- D)Fransa'dan toprak talebinde bulunmak
- E)Avrupa'daki Hristiyan birliğini bölmek
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Kapitülasyonlar, Şarlken'e karşı Fransa'yı yanına çekerek Avrupa'daki Hristiyan birliğini parçalamayı hedefleyen siyasi bir araç olarak kullanılmıştır. Amaç gelir elde etmek olsaydı ayrıcalık yerine ek vergi konulması beklenirdi. Osmanlı bu dönemde Akdeniz'de üstünlük kurma çabasında olduğundan ticareti Venedik'e bırakma amacı da taşımamıştır.
Orta · Test 2
Soru 1001535'te Fransa'ya tanınan ayrıcalıklar, iki hükümdar hayatta olduğu sürece geçerli sayılmıştır. Ancak sonraki yüzyıllarda bu ayrıcalıklar sürekli hâle getirilmiş ve kapsamı genişletilmiştir. Bu bilgilere göre kapitülasyonlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A)Verildiği anda Osmanlı ekonomisini çökerttiği
- B)Yalnızca Fransa'ya ait bir ayrıcalık olarak kaldığı
- C)Osmanlı'nın Akdeniz'deki askerî gücünü artırdığı
- D)Başlangıçta askerî bir ittifak antlaşması olduğu
- E)Zamanla ilk verildiği amaçtan uzaklaşıp nitelik değiştirdiği
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Süreli ve karşılıklı bir siyasi araç olarak verilen ayrıcalıkların sonradan sürekli hâle gelip genişlemesi, kapitülasyonların özgün amacından uzaklaşarak nitelik değiştirdiğini gösterir. Metinde kapsamın genişlediği belirtildiğinden yalnızca Fransa'ya ait kaldığı söylenemez. Ayrıcalıklar ticari nitelikte olduğundan askerî ittifak antlaşması sayılması da yanlıştır.
Zor · Test 7
Soru 78Osmanlı Devleti'nin bir yabancı devlete tanıdığı ticari ve hukuki ayrıcalıklara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Kapitülasyon
- B)Müsadere usulü
- C)İltizam
- D)Pençik
- E)Devşirme
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Osmanlı Devleti'nin yabancı devletlere tanıdığı ticari ve hukuki ayrıcalıklara kapitülasyon denir; bunların en bilineni 1535'te Fransa'ya verilenlerdir. Müsadere, devlet görevlilerinin mallarına el konulması uygulamasıdır. İltizam ise vergi toplama hakkının açık artırmayla verilmesi usulüdür.
Kolay · Test 6
20.Barbaros Hayreddin Paşa ve Preveze (1538)
Kanuni, Cezayir'i Osmanlı'ya bağlayan Barbaros Hayreddin Paşa'yı 1533'te kaptan-ı deryalığa getirdi. 1538'de Preveze'de Andrea Doria komutasındaki Haçlı donanması yenildi ve Akdeniz'de Osmanlı üstünlüğü kuruldu (Akdeniz Türk gölü). 1551'de Turgut Reis'in katkısıyla Trablusgarp alındı, 1560'ta Cerbe zaferi kazanıldı, 1565 Malta kuşatması başarısız kaldı. Kuzey Afrika kıyılarının alınması Batı Akdeniz'de İspanya'ya karşı denge sağladı.
Sınav ipucu: Barbaros'un kaptan-ı derya yapılması ve Cezayir'in katılması "Akdeniz üstünlüğüne zemin hazırladı" diye sorulur; Preveze 1538, Akdeniz Türk gölü.
Soru 41Kanuni Sultan Süleyman, Akdeniz'de deneyimli bir denizci olan Barbaros Hayreddin Paşa'yı 1533'te kaptan-ı deryalığa getirmiş, aynı süreçte Cezayir de Osmanlı topraklarına katılmıştır. Bu gelişmenin aşağıdakilerden hangisine zemin hazırladığı söylenebilir?
- A)Karadeniz'in bir Türk gölü hâline gelmesine
- B)Baharat Yolu'nun denetim altına alınmasına
- C)Anadolu Türk siyasi birliğinin tamamlanmasına
- D)Osmanlı'nın Akdeniz'de üstünlük kurmasına
- E)Balkanlarda Haçlı tehdidinin tümüyle sona ermesine
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Deneyimli bir denizcinin donanmanın başına getirilmesi ve Kuzey Afrika'da üs kazanılması, 1538 Preveze zaferiyle sonuçlanan Akdeniz üstünlüğünün zeminini hazırlamıştır. Karadeniz'in Türk gölü hâline gelmesi 1475'te gerçekleştiği için bu gelişmeyle açıklanamaz. Anadolu Türk siyasi birliği de 1515'te tamamlanmıştır.
Zor · Test 3
Soru 311538'de Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanmasının Haçlı donanmasını yendiği ve Akdeniz'de Osmanlı üstünlüğünü sağlayan deniz savaşı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)İnebahtı Deniz Savaşı
- B)Cerbe Deniz Savaşı
- C)Preveze Deniz Savaşı
- D)Çeşme Deniz Savaşı
- E)Sinop Deniz Savaşı
Çözümü göster
Doğru cevap: C. 1538 Preveze Deniz Savaşı'nda Barbaros Hayreddin Paşa Haçlı donanmasını yenmiş ve Akdeniz Türk gölü hâline gelmiştir. İnebahtı 1571'de Osmanlı donanmasının yenildiği savaştır. Çeşme ve Sinop ise çok daha geç dönemlere ait deniz olaylarıdır.
Kolay · Test 3
Soru 105XVI. yüzyılda Cezayir, Trablusgarp ve Tunus'un Osmanlı topraklarına katılmasının en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Hint Okyanusu'nda Portekiz'in yenilgiye uğratılması
- B)Karadeniz'in tümüyle Osmanlı denetimine girmesi
- C)Kızıldeniz ticaretinin Venedik'e bırakılması
- D)Batı Akdeniz'de İspanya'ya karşı denge kurulması
- E)Atlas Okyanusu'nda Osmanlı üslerinin kurulması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Kuzey Afrika kıyılarının Osmanlı'ya katılması, Batı Akdeniz'de İspanya'nın hareket alanını daraltmış ve bölgede güç dengesi kurulmasını sağlamıştır. Hint Okyanusu'nda Portekiz yenilgiye uğratılamadığı için o seçenek gerçeğe aykırıdır. Karadeniz'in Osmanlı denetimine girmesi ise XV. yüzyılda tamamlanmıştır.
Orta · Test 7
21.Hint Deniz Seferleri (1538–1553)
Coğrafi Keşifler'den sonra Hint Okyanusu'na yerleşen Portekizliler Baharat Yolu'nu baltalıyor ve Müslüman tüccarlara saldırıyordu. Hadım Süleyman Paşa, Piri Reis, Murat Reis ve Seydi Ali Reis'in seferleri Portekiz üstünlüğüne son veremedi; nedenleri donanmanın okyanus koşullarına uygun olmaması, bölgenin uzaklığı, yerel desteğin yetersizliği ve önceliğin Avrupa cephesine verilmesidir. Seydi Ali Reis gözlemlerini Mir'atü'l-Memalik'te topladı; Piri Reis, Kitab-ı Bahriye'nin ve dünya haritalarının sahibidir.
Sınav ipucu: Seferlerin amacı "Baharat Yolu'nu canlandırıp Portekiz etkisini kırmak"tır; "Kızıldeniz'e ulaşılamaması" başarısızlık nedeni olamaz, Osmanlı 1517'den beri Kızıldeniz'dedir.
Soru 94Hint Deniz Seferleri'nde Osmanlı donanması Portekizliler karşısında kesin bir başarı elde edememiş; seferlere katılan Seydi Ali Reis, gördüklerini ve edindiği coğrafya bilgilerini eserlerinde toplamıştır. Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A)Seferlerin askerî hedefine ulaşamasa da bilgi birikimi sağladığı
- B)Osmanlı'nın Hint Okyanusu'na hiç donanma göndermediği
- C)Portekizlilerin bölgeden tümüyle çekildiği
- D)Baharat Yolu'nun eski canlılığına kavuştuğu
- E)Osmanlı'nın Kızıldeniz'deki hâkimiyetini tümüyle yitirdiği
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Metne göre seferler askerî amacına ulaşamamış, ancak Seydi Ali Reis'in eserleri aracılığıyla coğrafi ve denizcilikle ilgili bilgi birikimi sağlanmıştır. Seferlerin yapılmış olması, donanma gönderilmediği iddiasını geçersiz kılar. Portekiz üstünlüğü kırılamadığından Baharat Yolu'nun canlandığı da söylenemez.
Orta · Test 7
Soru 37Kitab-ı Bahriye adlı eseri ve çizdiği dünya haritalarıyla tanınan Osmanlı denizcisi aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Turgut Reis
- B)Seydi Ali Reis
- C)Piri Reis
- D)Kemal Reis
- E)Salih Reis
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Kitab-ı Bahriye adlı denizcilik eserinin ve ünlü dünya haritalarının sahibi Piri Reis'tir. Seydi Ali Reis, Hint seferlerine katılmış ve Miratü'l-Memâlik ile Kitabü'l-Muhit'i yazmıştır. Turgut Reis ise Akdeniz'deki seferleriyle tanınan bir denizcidir.
Kolay · Test 3
Soru 123Osmanlı Devleti'nin XVI. yüzyılda Hint Deniz Seferleri'ni düzenlemesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Kuzey Afrika'da yeni eyaletler kurulmasını sağlamak
- B)Venedik'in Akdeniz'deki üstünlüğüne son vermek
- C)Portekiz'in Hint Okyanusu'ndaki etkinliğini kırmak
- D)Safevilerin güney sınırındaki baskısını hafifletmek
- E)Kıbrıs'ın fethi için gerekli hazırlığı tamamlamak
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Coğrafi Keşiflerden sonra Ümit Burnu yolunu kullanan Portekizliler Hint Okyanusu'nda üsler kurmuş, Kızıldeniz ve Basra Körfezi'ne yönelen ticareti baltalayarak bölgedeki Müslüman devletleri baskı altına almıştı; Osmanlı'nın seferleri bu etkinliği kırmaya ve Baharat Yolu'nun eski canlılığını korumaya yönelikti. Venedik ile mücadele Akdeniz'de yürütülmüştür ve Hint Okyanusu seferleriyle ilgisi yoktur, bu nedenle B elenir. Kıbrıs 1571'de, seferlerden yıllar sonra ve tamamen ayrı bir gerekçeyle, Doğu Akdeniz'in güvenliği için fethedilmiştir; dolayısıyla E de amaç değildir. Cevap C.
Orta · Test 9
22.Irakeyn Seferi (1533–1535) ve Amasya Antlaşması (1555)
Safevilerle mücadele Kanuni Dönemi'nde de sürdü. Irakeyn Seferi'nde Tebriz geçici olarak ele geçirildi, Bağdat kalıcı olarak Osmanlı topraklarına katıldı. 1555 Amasya Antlaşması, Osmanlı ile Safeviler arasındaki ilk resmî antlaşmadır; Bağdat Osmanlı'da kaldı. Mücadelenin uzamasında mezhep ayrılığı, Safevi propagandası, Avrupa cephesinin yükü ve Doğu Anadolu'nun zorlu coğrafyası etkili oldu.
Sınav ipucu: Amasya'nın önemi "ilk Osmanlı-İran antlaşması" olmasıdır; 1533 İstanbul Antlaşması ile tek ortak noktası Kanuni Dönemi'nde imzalanmasıdır, tarafları farklıdır.
Soru 471555'te Osmanlı Devleti ile Safeviler arasında imzalanan Amasya Antlaşması'nın önemi aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Osmanlı'nın Mısır'ı ele geçirmesini sağlaması
- B)Fransa'ya kapitülasyonların verilmesine yol açması
- C)Bağdat'ın Safevilere bırakılmasını hükme bağlaması
- D)Kırım'ın Osmanlı'ya bağlanmasını sağlaması
- E)İki devlet arasındaki ilk resmî antlaşma olması
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Amasya Antlaşması, Osmanlı Devleti ile Safeviler arasında imzalanan ilk resmî antlaşma olması bakımından önemlidir. Bağdat, Irakeyn Seferi ile Osmanlı'ya katılmış ve antlaşmayla Osmanlı'da kalmıştır; bu nedenle Safevilere bırakıldığı söylenemez. Kapitülasyonlar ise 1535'te, bu antlaşmadan önce verilmiştir.
Orta · Test 4
Soru 111Kanuni Sultan Süleyman Dönemi'nde düzenlenen Irakeyn Seferi sonunda Osmanlı topraklarına katılan kent aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Kahire
- B)Şam
- C)Belgrad
- D)Kudüs
- E)Bağdat
Çözümü göster
Doğru cevap: E. 1533-1535 yılları arasındaki Irakeyn Seferi'nde Tebriz geçici olarak ele geçirilmiş, Bağdat ise kalıcı olarak Osmanlı topraklarına katılmıştır. Kahire ve Şam, Yavuz Sultan Selim Dönemi'nde Memlüklerden alındığı için bu seferle ilgili değildir. Belgrad ise 1521'de, Irakeyn Seferi'nden önce fethedilmiştir.
Kolay · Test 8
Soru 1201533 İstanbul Antlaşması ile 1555 Amasya Antlaşması karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A)İkisinin de Avusturya ile imzalanmış olduğu
- B)İkisinin de Kanuni Sultan Süleyman Dönemi'nde imzalandığı
- C)İkisiyle de Osmanlı Devleti'nin toprak kaybetmiş olduğu
- D)İkisinin de Yavuz Sultan Selim Dönemi'nde imzalanmış olduğu
- E)İkisinin de Osmanlı-Safevi mücadelesini sona erdirmiş olduğu
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Adları ve tarihleri karıştırılan bu iki antlaşmanın ortak yanı, her ikisinin de Kanuni Sultan Süleyman Dönemi'nde imzalanmış olmasıdır. Ancak tarafları farklıdır: 1533 İstanbul Antlaşması Avusturya ile, 1555 Amasya Antlaşması ise Safevilerle yapılmıştır ve Amasya, Osmanlı ile İran arasındaki ilk resmî antlaşma sayılır; bu nedenle "ikisinin de Avusturya ile imzalandığı" diyen A ve "ikisinin de Safevi mücadelesini bitirdiği" diyen E yanlıştır. Her iki antlaşma da Osmanlı'nın üstün konumunu belgelediği ve toprak kaybı getirmediği için C de elenir. Cevap B.
Zor · Test 8
23.Kanuni unvanı, Zigetvar (1566) ve çok cepheli mücadele
Kanuni, ülkedeki kanunları düzenleyip derlettiği için bu unvanla anıldı; Şeyhülislam Ebussuud Efendi'nin fetvaları ve Mimar Sinan'ın Süleymaniye'si dönemin simgeleridir. Aynı yıllarda Macaristan'da Habsburglarla, doğuda Safevilerle, Akdeniz'de İspanya ve Venedik'le, Hint Okyanusu'nda Portekiz'le mücadele edilmesi, Osmanlı'nın farklı cephelerde eş zamanlı savaşabilecek güce ulaştığını gösterir. Kanuni, son seferi olan Zigetvar kuşatması sırasında 1566'da öldü.
Sınav ipucu: "Kanuni unvanının nedeni" kanunları derlemesidir; İstanbul'un fethi ya da ilk altın para Fatih'e, halifelik Yavuz'a aittir.
Soru 17Kanuni Sultan Süleyman Dönemi'nde Macaristan'da, Akdeniz'de, İran cephesinde ve Hint Okyanusu'nda birbirine yakın yıllarda askerî faaliyet yürütülmüştür. Bu duruma bakılarak Osmanlı Devleti ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A)Farklı cephelerde eş zamanlı mücadele edebilecek güce ulaştığı
- B)Kara ordusunu tümüyle donanmaya dönüştürmek zorunda kaldığı
- C)Balkanlardaki topraklarından vazgeçtiği
- D)Doğu sınırını Safevilere bıraktığı
- E)Denizlerde hiçbir başarı elde edemediği
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Birbirinden çok uzak dört ayrı bölgede aynı dönemde askerî faaliyet yürütülebilmesi, Osmanlı'nın askerî ve ekonomik kapasitesinin genişliğini gösterir. Macaristan seferleri Balkanlardan vazgeçilmediğini, Preveze zaferi ise denizlerde başarı elde edildiğini kanıtlar. Amasya Antlaşması'yla doğu sınırında kazanımlar korunduğundan bu sınırın Safevilere bırakıldığı da söylenemez.
Zor · Test 2
Soru 62Kanuni Sultan Süleyman'ın 1521'de fethettiği ve Orta Avrupa'ya açılan kapı sayılan kent aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Viyana
- B)Budin
- C)Zigetvar
- D)Belgrad
- E)Selanik
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Belgrad 1521'de Kanuni Sultan Süleyman tarafından fethedilmiş ve Orta Avrupa seferlerinin üssü hâline gelmiştir. Viyana kuşatılmış olmakla birlikte alınamamıştır. Selanik ise II. Murad Dönemi'nde Osmanlı topraklarına katıldığı için doğru seçenek değildir.
Kolay · Test 5
Soru 38Kanuni Sultan Süleyman'ın çıktığı son sefer olan ve sefer sırasında vefat ettiği kuşatma aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Rodos Kuşatması
- B)Belgrad Kuşatması
- C)I. Viyana Kuşatması
- D)Zigetvar Kuşatması
- E)Malta Kuşatması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Kanuni Sultan Süleyman 1566'daki Zigetvar Kuşatması sırasında vefat etmiştir. Rodos 1522'de, Belgrad ise 1521'de saltanatının ilk yıllarında alınmıştır. I. Viyana Kuşatması 1529'da yapılmış ve padişah sağ olarak geri dönmüştür.
Kolay · Test 3
24.Sokullu Dönemi: Kıbrıs ve İnebahtı (1571)
II. Selim Dönemi'nde Sokullu Mehmed Paşa'nın sadrazamlığında, Anadolu-Mısır deniz yolunu ve hac güzergâhını tehdit eden Kıbrıs 1571'de Venedik'ten alındı. Aynı yıl Haçlı donanması İnebahtı'da Osmanlı donanmasının büyük bölümünü yok etti; Avrupa için bu, Osmanlı'nın denizde de yenilebileceğinin görülmesiydi. Donanma kısa sürede yeniden kuruldu, Kıbrıs Osmanlı'da kaldı ve 1574'te Tunus kesin olarak alındı.
Sınav ipucu: İnebahtı bir Osmanlı YENİLGİSİDİR; "Haçlı donanması İnebahtı'da yenildi" ifadesi Preveze ile karıştırılmış tuzaktır. Kıbrıs'ın fethi ve Tunus Sokullu dönemine aittir.
Soru 102Aşağıdakilerden hangisi Sokullu Mehmed Paşa'nın sadrazamlığı döneminde gerçekleşen gelişmeler arasında yer almaz?
- A)Kıbrıs'ın Venedik'ten alınması
- B)İnebahtı Deniz Savaşı'nın yapılması
- C)Tunus'un Osmanlı'ya katılması
- D)Lehistan'ın Osmanlı himayesine girmesi
- E)Mohaç Savaşı'nın kazanılması
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Mohaç Savaşı 1526'da, Sokullu Mehmed Paşa'nın sadrazamlığından çok önce kazanıldığı için onun dönemine ait değildir. Kıbrıs'ın fethi, İnebahtı Deniz Savaşı, Tunus'un alınması ve Lehistan'ın himayeye girmesi ise Sokullu'nun sadrazamlığı sırasında yaşanmış gelişmelerdir.
Zor · Test 7
Soru 122Sokullu Mehmed Paşa'nın sadrazamlığı dönemiyle ilgili olarak aşağıdaki yargılar verilmiştir: I. İnebahtı'da Haçlı donanması yenilgiye uğratılmıştır. II. Kıbrıs fethedilerek Osmanlı topraklarına katılmıştır. III. Don ile Volga nehirlerini birleştirme girişiminde bulunulmuştur. Bu yargılardan hangileri doğrudur?
- A)Yalnız I
- B)I ve II
- C)I ve III
- D)II ve III
- E)I, II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Kıbrıs 1571'de Sokullu Mehmed Paşa'nın sadrazamlığı sırasında fethedilmiş, aynı dönemde Rusya'nın güneye inmesini önlemek ve Orta Asya'daki Türklerle bağ kurmak amacıyla Don-Volga Kanalı projesine girişilmiş ancak proje tamamlanamamıştır. I. yargı ise gerçeğin tersini söylemektedir: 1571 İnebahtı Deniz Savaşı'nda yenilen taraf Osmanlı donanmasıdır; donanma kısa süre içinde yeniden inşa edilmiş olsa da savaş bir Osmanlı yenilgisidir. Bu nedenle I'i içeren A, B, C ve E seçenekleri elenir. Cevap D.
Zor · Test 9
Soru 119Kıbrıs'ın 1571'de fethedildiği padişah dönemi aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Yavuz Sultan Selim
- B)II. Selim
- C)Kanuni Sultan Süleyman
- D)Fatih Sultan Mehmed
- E)III. Murad
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Kıbrıs 1571'de II. Selim Dönemi'nde, Sokullu Mehmed Paşa'nın sadrazamlığı sırasında Venedik'ten alınmıştır. Kanuni Sultan Süleyman Dönemi'nde Rodos alınmış, ancak Kıbrıs fethedilmemiştir. Fatih Sultan Mehmed Dönemi ise Ege adalarının alındığı, Kıbrıs'ın gündeme gelmediği bir dönemdir.
Kolay · Test 8
25.Sokullu'nun projeleri ve dönemin sonu (1579)
Sokullu, Rusya'nın güneye inmesini önlemek ve Orta Asya Türkleriyle bağ kurmak için Don-Volga, Hint Okyanusu'na hızlı ulaşmak için Süveyş kanal projelerini gündeme getirdi; ikisi de tamamlanamadı. 1575'te Lehistan kral seçimine etki edilerek bu ülke himayeye alındı. Kanuni'nin son yıllarından III. Murad'a kadar üç padişaha sadrazamlık yapan Sokullu'nun 1579'da öldürülmesi Yükselme Dönemi'nin sonu kabul edilir.
Sınav ipucu: Kanal projelerinin ortak amacı "askerî ve ticari hareket kabiliyetini artırmak"tır; Lehistan'ın himayesi Osmanlı'nın Avrupa siyasetinde belirleyici olduğunu gösterir.
Soru 114Sokullu Mehmed Paşa'nın sadrazamlığı sırasında Süveyş'te ve Don ile Volga nehirleri arasında kanal açma projeleri gündeme gelmiştir. Bu projelerin ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Anadolu'da tarım alanlarını genişletmek
- B)Balkanlarda iskânı hızlandırmak
- C)Avrupa'ya kapitülasyon vermek
- D)Askerî ve ticari hareket kabiliyetini artırmak
- E)Devşirme sistemini bütün ülkede yaygınlaştırmak
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Her iki kanal projesi de donanmanın ve ticaret gemilerinin uzak denizlere hızlı biçimde ulaşmasını, böylece Osmanlı'nın askerî ve ticari hareket kabiliyetinin artmasını amaçlamıştır. Balkanlarda iskânın hızlandırılması bu projelerle ilgili bir hedef değildir. Kapitülasyon verilmesi de kanal açma girişimlerinden bağımsız bir konudur.
Orta · Test 8
Soru 122Sokullu Mehmed Paşa'nın sadrazamlığı dönemiyle ilgili olarak aşağıdaki yargılar verilmiştir: I. İnebahtı'da Haçlı donanması yenilgiye uğratılmıştır. II. Kıbrıs fethedilerek Osmanlı topraklarına katılmıştır. III. Don ile Volga nehirlerini birleştirme girişiminde bulunulmuştur. Bu yargılardan hangileri doğrudur?
- A)Yalnız I
- B)I ve II
- C)I ve III
- D)II ve III
- E)I, II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Kıbrıs 1571'de Sokullu Mehmed Paşa'nın sadrazamlığı sırasında fethedilmiş, aynı dönemde Rusya'nın güneye inmesini önlemek ve Orta Asya'daki Türklerle bağ kurmak amacıyla Don-Volga Kanalı projesine girişilmiş ancak proje tamamlanamamıştır. I. yargı ise gerçeğin tersini söylemektedir: 1571 İnebahtı Deniz Savaşı'nda yenilen taraf Osmanlı donanmasıdır; donanma kısa süre içinde yeniden inşa edilmiş olsa da savaş bir Osmanlı yenilgisidir. Bu nedenle I'i içeren A, B, C ve E seçenekleri elenir. Cevap D.
Zor · Test 9
Soru 109Osmanlı Devleti'nin Kıbrıs'ı fethetmek istemesinin en önemli nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Adada tarımsal üretimi tümüyle durdurmak
- B)Venedik ile ticaret ilişkisini başlatmak
- C)Kızıldeniz'e ulaşacak bir kanal açmak
- D)Adanın yönetimini bütünüyle Fransa Krallığı'na bırakmak
- E)Doğu Akdeniz'de deniz yolu güvenliğini sağlamak
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Venedik'in elindeki Kıbrıs, Anadolu ile Mısır arasındaki deniz yolunu ve hac güzergâhını tehdit ettiği için adanın fethi Doğu Akdeniz güvenliği bakımından zorunlu görülmüştür. Adada üretimi durdurmak gibi bir amaç güdülmemiş, aksine ada iskân edilerek üretim sürdürülmüştür. Adanın Fransa'ya bırakılması da fetih amacıyla çelişir.
Orta · Test 8
Karıştırılan noktalar yan yana
| Olay | Yıl · padişah · sonuç |
|---|---|
| İstanbul'un fethi | 1453 · Fatih · Bizans'ın sonu, Orta Çağ'ın kapanışı |
| Otlukbeli Savaşı | 1473 · Fatih · Akkoyunlu (Uzun Hasan) yenildi |
| Kırım'ın bağlanması | 1475 · Fatih · Karadeniz Türk gölü |
| Çaldıran Savaşı | 1514 · Yavuz · Şah İsmail yenildi, Doğu Anadolu |
| Turnadağ Savaşı | 1515 · Yavuz · Dulkadiroğulları; Anadolu Türk birliği tamamlandı |
| Mercidabık – Ridaniye | 1516–1517 · Yavuz · Suriye, Mısır; Memlük'ün sonu; halifelik |
| Belgrad – Rodos | 1521–1522 · Kanuni · Orta Avrupa kapısı; Doğu Akdeniz güvenliği |
| Mohaç Savaşı | 1526 · Kanuni · Macaristan Osmanlı denetiminde |
| Kapitülasyonlar | 1535 · Kanuni · Fransa'ya süreli ayrıcalık |
| Preveze Deniz Savaşı | 1538 · Kanuni · Akdeniz Türk gölü |
| Amasya Antlaşması | 1555 · Kanuni · ilk Osmanlı-Safevi antlaşması |
| Kıbrıs – İnebahtı | 1571 · II. Selim (Sokullu) · Kıbrıs alındı, donanma yandı |
| Sokullu'nun ölümü | 1579 · III. Murad · Yükselme Dönemi'nin sonu |
Sık düşülen tuzaklar
- Belgrad'ı (1456) ve Rodos'u (1480) Fatih kuşattı ama alamadı; ikisini de Kanuni aldı (1521, 1522). "Fatih Dönemi'nde gerçekleşmemiştir" sorusunun sabit cevabı bunlardır.
- Karadeniz 1475'te Kırım'ın bağlanmasıyla (Fatih), Akdeniz 1538 Preveze ile (Kanuni) Türk gölü oldu; iki denizi ve iki padişahı yer değiştiren seçenek yanlıştır.
- Anadolu Türk siyasi birliği İstanbul'un fethiyle ya da Karamanoğulları'nın alınmasıyla değil, 1515 Turnadağ Savaşı'yla (Yavuz) tamamlandı.
- Halifelik, kutsal emanetler ve Baharat Yolu 1517 Mısır Seferi'nin (Yavuz) sonucudur; bunları Fatih'e ya da Çaldıran'a bağlayan seçenek yanlıştır.
- 1533 İstanbul Antlaşması Avusturya ile (arşidük = sadrazam), 1555 Amasya Antlaşması Safevilerle (ilk Osmanlı-İran antlaşması) yapıldı; ikisi de Kanuni Dönemi'ndedir ama tarafları farklıdır.
- 1535 kapitülasyonları süreliydi (iki hükümdar hayatta oldukça); sürekli hâle gelmesi 1740'tadır. Verildiği anda amaç ekonomik değil siyasidir.
- İnebahtı (1571) bir Osmanlı yenilgisidir, Preveze (1538) bir zaferdir; İnebahtı'dan sonra Kıbrıs Osmanlı'da kaldı, Kuzey Afrika kaybedilmedi.
- Sokullu'nun sadrazamlığı Kanuni'nin son yıllarında başlar; Mohaç, Preveze ya da Rodos Sokullu dönemine ait değildir, Kıbrıs, İnebahtı, Tunus ve Lehistan himayesi ise aittir.