KPSS Vatandaşlık · 6. konu · konu anlatımı
Anayasa Hukuku – Yargı
Sınavda sorulan 23 kavram · havuzdan 124 çözümlü soru · son güncelleme 19 Eylül 2026
Yargı, Vatandaşlık'ın en çok soru getiren başlıklarından biridir ve sınav bu konuyu kurum + sayı + merci üçlüsüyle sorar: AYM 15 üye (3'ü TBMM, 12'si Cumhurbaşkanı), üyelik 12 yıl, Genel Kurul en az 10 üye, iptal davası 60 gün, şekil denetimi 10 gün, itirazda 5 ay ve 10 yıl, bireysel başvuru 30 gün, HSK 13 üye ve 2 daire, YSK 7 asıl 4 yedek, hâkimlerde 65 yaş. Sayıların yanına "kim seçer?" eklenir: Yargıtay üyelerini HSK, Danıştay üyelerinin dörtte birini Cumhurbaşkanı, Sayıştay üyelerini TBMM seçer.
İkinci damar 2017 değişikliğinin yargıya etkisidir: askerî yargı kaldırıldı, AYM 17'den 15 üyeye indi, 22 üyeli HSYK 13 üyeli HSK oldu, TBMM Başkanı Yüce Divan listesine girdi, iptal davası hakkı "iktidar ve anamuhalefet" yerine "en fazla üyeye sahip iki parti grubu"na geçti, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri denetim kapsamına alındı. Eski hükümle yenisini yan yana koyan sorular en çok puan kaybettirir.
Üçüncü damar norm denetimi ve idari yargıdır: soyut-somut denetim ayrımı, iptal kararının geriye yürümemesi, yerindelik yasağı, yürütmenin durdurulmasının iki şartı, iptal davası - tam yargı davası farkı. Her kartın altında havuzdan o kavramı ölçen gerçek sorular vardır.
Sınavda sorulan kavramlar
Her kavramın altında havuzumuzdan o kavramı ölçen gerçek sorular var. Önce kavramı oku, sonra soruyu aç ve çöz.
1.Yargı yetkisi ve mahkemelerin bağımsızlığı (madde 9 ve 138)
Yargı yetkisi Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır; "tarafsız" 2017 eklemesidir. Hâkimler Anayasa'ya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verir. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi mahkemelere emir ve talimat veremez, genelge gönderemez, tavsiye ve telkinde bulunamaz; görülmekte olan dava hakkında Mecliste soru sorulamaz. Yasama, yürütme ve idare mahkeme kararlarına uymak zorundadır, kararı değiştiremez ve geciktiremez.
Sınav ipucu: "Kimin adına?" sorusunun cevabı Türk Milleti'dir; "devlet adına" seçeneği tuzaktır.
Soru 23Mahkemelerin bağımsızlığıyla ilgili olarak; I. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez. II. Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargı yetkisinin kullanılmasıyla ilgili soru sorulamaz ve görüşme yapılamaz. III. Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır. ifadelerinden hangileri doğrudur?
- A)Yalnız I
- B)Yalnız III
- C)I ve II
- D)II ve III
- E)I, II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Üç öncül de Anayasa m.138'in doğrudan ifadeleridir: hâkimlere emir ve talimat verme yasağı, görülmekte olan dava hakkında Mecliste görüşme yapma yasağı ve mahkeme kararlarına uyma zorunluluğu aynı maddede düzenlenmiştir. Bu nedenle yalnızca bir öncülü doğru sayan A ve B seçenekleri eksiktir; ikişer öncül içeren C ve D seçenekleri de maddenin bütününü yansıtmaz.
Orta · Test 2
Soru 11982 Anayasası'na göre yargı yetkisi, bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kimin adına kullanılır?
- A)Türk Milleti adına
- B)Adalet Bakanlığı adına
- C)Devletin adına
- D)Yasama organı adına
- E)Cumhurbaşkanı adına
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Anayasa'nın 9. maddesi uyarınca yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır; 2017 değişikliğiyle maddeye 'tarafsız' ibaresi eklenmiştir. Yargının Cumhurbaşkanı ya da yasama organı adına yetki kullandığını söylemek egemenliğin millete ait olması ilkesiyle bağdaşmaz. 'Devlet adına' ibaresi ise Anayasa metninde hiç yer almaz; Sayıştay'ın TBMM adına denetim yapması ile karıştırılmamalıdır.
Kolay · Test 1
Soru 60Anayasa'ya göre hâkimler; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak neye göre hüküm verirler?
- A)Bağlı bulundukları dairenin talimatına göre
- B)Hâkimler ve Savcılar Kurulunun görüşüne göre
- C)Vicdani kanaatlerine göre
- D)Kamuoyunun beklentilerine göre
- E)Adalet Bakanlığının genelgelerine göre
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Anayasa m.138'e göre hâkimler görevlerinde bağımsızdır ve Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler. Aynı madde hiçbir organ, makam, merci veya kişinin mahkemelere emir ve talimat veremeyeceğini, genelge gönderemeyeceğini belirtir; bu nedenle Bakanlık genelgesine veya daire talimatına göre karar verilmesi açıkça yasaktır. Kamuoyu beklentisi de hukuki bir ölçüt değildir.
Kolay · Test 4
2.Hâkimlik teminatı ve hâkim-savcı statüsü (madde 139-140)
Hâkimler ve savcılar azlolunamaz, istemedikçe Anayasa'daki yaştan önce emekliye ayrılamaz; mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa aylık, ödenek ve özlük haklarından yoksun kılınamaz. Kanundaki istisnalar: meslekten çıkarmayı gerektiren suçtan hüküm giyme, sağlık yetersizliği, meslekte kalmanın uygun görülmemesi. Hâkim-savcılar 65 yaşını bitirinceye kadar hizmet görür, kanunda belirtilenler dışında görev alamaz, idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığına bağlıdır.
Sınav ipucu: "Kadro kaldırıldı diye maaş kesilemez" doğrudan 139. maddedir; Bakanlık bağı yalnız idari görevler içindir.
Soru 80Anayasa'ya göre hâkim ve savcılar idari görevleri yönünden hangi makama bağlıdır?
- A)Yargıtay Birinci Başkanlığına
- B)Anayasa Mahkemesi Başkanlığına
- C)Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
- D)Adalet Bakanlığına
- E)Cumhurbaşkanlığına
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Anayasa m.140'a göre hâkim ve savcılar idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığına bağlıdır; ancak bu bağlılık yargı yetkisinin kullanımını kapsamaz, zira m.138 gereği hiçbir makam hâkimlere emir ve talimat veremez. Yargıtay Birinci Başkanlığı yalnızca kendi mahkemesinin iç işleyişinden sorumludur. Cumhurbaşkanlığına idari bağlılık ise Anayasa'da öngörülmemiştir.
Orta · Test 6
Soru 30Anayasa'nın 139. maddesinde düzenlenen hâkimlik ve savcılık teminatının doğrudan sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Hâkim ve savcıların azlolunamaması ilkesinin geçerliliği
- B)Hâkim ve savcıların siyasi partilere üye olabilmesi
- C)Hâkim ve savcıların yalnızca Meclise karşı sorumlu olması
- D)Hâkim ve savcıların hiçbir denetime tabi tutulmaması
- E)Hâkim ve savcıların kararlarının gerekçesiz yazılabilmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Anayasa m.139'a göre hâkimler ve savcılar azlolunamaz, kendileri istemedikçe Anayasada gösterilen yaştan önce emekliye ayrılamaz ve bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle özlük haklarından yoksun bırakılamaz. Teminat, hâkimin hiçbir denetime tabi olmaması anlamına gelmez; disiplin denetimi Hâkimler ve Savcılar Kurulunca yürütülür. Kararların gerekçeli yazılması ise m.141'in emredici kuralıdır, teminatla ortadan kalkmaz.
Kolay · Test 2
Soru 92Bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle hâkim ve savcıların aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun kılınamaması hangi ilkenin sonucudur?
- A)Duruşmaların açıklığı ilkesinin
- B)Hâkimlik ve savcılık teminatının
- C)Kanun önünde eşitlik ilkesinin
- D)Yargı birliği (tek yargı düzeni) ilkesinin
- E)Kuvvetler ayrılığı ilkesinin
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Anayasa m.139'da düzenlenen hâkimlik ve savcılık teminatı; azledilememe, istekleri dışında erken emekliye ayrılamama ve mahkemenin ya da kadronun kaldırılması hâlinde özlük haklarından yoksun bırakılamama güvencelerini kapsar. Duruşmaların açıklığı m.141'de yer alan ayrı bir yargılama ilkesidir. Yargı birliği ise adli ve idari yargının tek çatı altında toplanmasını ifade eden, Türkiye'de benimsenmemiş bir sistemdir.
Kolay · Test 7
3.Yargılamanın anayasal ilkeleri: açıklık, gerekçe, hak arama, kanuni hâkim (madde 36-37, 141)
Duruşmalar herkese açıktır; yalnız genel ahlak veya kamu güvenliği kesin olarak gerektirirse kapalı yapılabilir. Bütün mahkemelerin kararları gerekçeli yazılır; davaların en az giderle ve süratle bitirilmesi yargının görevidir; mahkemelerin kuruluşu ve usulü kanunla düzenlenir. Herkes davacı veya davalı olarak iddia, savunma ve adil yargılanma hakkına sahiptir; hiçbir mahkeme görevi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz. Kanuni (doğal) hâkim güvencesi gereği kimse tabi olduğu mahkemeden başka merci önüne çıkarılamaz.
Sınav ipucu: Kapalı duruşmanın iki sebebi genel ahlak ve kamu güvenliğidir; iş yükünü gerekçe gösterip davaya bakmamak 36. maddeyi ihlal eder.
Soru 122Bir mahkeme, görev ve yetki alanına giren bir davada iş yükünün ağırlığını gerekçe göstererek davaya bakmaktan kaçınmıştır. 1982 Anayasası'nın hak arama hürriyetini düzenleyen hükmü karşısında bu tutumla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A)Mahkeme, iş yükü ağır olduğunda davayı reddedip dosyayı başka mahkemeye gönderebilir.
- B)Mahkemenin davaya bakıp bakmamayı serbestçe takdir etme yetkisi bulunmaktadır.
- C)Kaçınma yalnızca idari yargı mercileri bakımından Anayasa'ya aykırılık oluşturur.
- D)Hiçbir mahkeme görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz; tutum aykırıdır.
- E)Anayasa bu konuda hüküm içermez; sonuç ilgili usul kanunlarındaki düzenlemeye bağlıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Anayasa m.36/2 açık biçimde 'Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz.' hükmünü içerir; bu kural hak arama hürriyetinin ve m.141'deki davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması görevinin tamamlayıcısıdır. Bu nedenle mahkemeye takdir yetkisi tanıyan B ve kuralı yalnızca idari yargıya özgüleyen C yanlıştır; hüküm bütün mahkemeler için geçerlidir. A yanlıştır; görev ve yetki kuralları kanunla belirlenir, iş yükü dosyayı başka mahkemeye gönderme sebebi değildir. E de yanlıştır; kural doğrudan Anayasa'da yer almaktadır. Cevap D.
Kolay · Test 9
Soru 32"Hiç kimse, kanunen tâbi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz." kuralı aşağıdaki ilkelerden hangisini ifade eder?
- A)Masumiyet karinesi ilkesi
- B)Suçta ve cezada kanunilik ilkesi
- C)Kararların gerekçeli olması ilkesi
- D)Duruşmaların açıklığı ilkesi
- E)Tabii hâkim (kanuni hâkim) ilkesi
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Anayasa m.37'de düzenlenen tabii hâkim (kanuni hâkim güvencesi) ilkesi, kimsenin kanunen tâbi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamayacağını ve bu sonucu doğuran olağanüstü mercilerin kurulamayacağını öngörür. Masumiyet karinesi m.38'de, suçta ve cezada kanunilik de yine m.38'de yer alır; bunlar yargılamanın hangi mahkemede yapılacağıyla değil, ceza sorumluluğunun esaslarıyla ilgilidir.
Kolay · Test 3
Soru 31Anayasa'ya göre bütün mahkemelerin her türlü kararlarıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi zorunludur?
- A)Kararların Adalet Bakanlığınca onaylanması
- B)Kararların oy birliğiyle alınmış olması
- C)Kararların Yargıtayca incelenmiş olması
- D)Kararların gerekçeli olarak yazılması
- E)Kararların Resmî Gazete'de yayımlanması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Anayasa m.141'e göre bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır; ayrıca davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması yargının görevidir. Kararların Adalet Bakanlığınca onaylanması m.138'deki bağımsızlık ilkesine aykırı olurdu. Resmî Gazete'de yayım zorunluluğu ise mahkeme kararlarının tümü için değil, Anayasa Mahkemesi kararları bakımından m.153'te öngörülmüştür.
Kolay · Test 3
4.Yargı düzenleri, derece mahkemeleri ve yüksek mahkemeler
Adli yargıda ilk derece hukuk ve ceza mahkemeleri, istinaf mercii bölge adliye mahkemeleri, temyiz mercii Yargıtay'dır. İdari yargıda ilk derecede genel görevli idare mahkemeleri ile özel görevli vergi mahkemeleri, istinafta bölge idare mahkemeleri, temyizde Danıştay bulunur; istinaf yapan bölge adliye mahkemeleri 2016'da fiilen göreve başladı. Anayasa yargısı, uyuşmazlık yargısı, hesap yargısı (Sayıştay) ve seçim yargısı (YSK) ayrı düzenlerdir. Anayasa'daki yüksek mahkemeler 2017 sonrası dörttür: AYM, Yargıtay, Danıştay, Uyuşmazlık Mahkemesi.
Sınav ipucu: "Yüksek mahkeme değildir" sorusunun cevabı çoğunlukla Sayıştay ya da YSK'dır; bölge adliye mahkemesi de yüksek mahkeme değildir.
Soru 65İdari yargı düzeninde genel görevli ilk derece mahkemesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Asliye hukuk mahkemesi
- B)Sulh ceza hâkimliği
- C)Bölge adliye mahkemesi
- D)Uyuşmazlık Mahkemesi
- E)İdare mahkemesi
Çözümü göster
Doğru cevap: E. İdari yargıda genel görevli ilk derece mahkemesi idare mahkemesidir; vergi uyuşmazlıkları vergi mahkemelerinde görülür, bu kararların istinaf mercii bölge idare mahkemeleridir. Asliye hukuk mahkemesi ve sulh ceza hâkimliği adli yargı içinde yer alır. Uyuşmazlık Mahkemesi ise dava görmez; yalnızca yargı düzenleri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını çözer.
Kolay · Test 5
Soru 94Aşağıdaki mahkemelerden hangisi adli yargı düzeni içinde yer alır?
- A)Vergi mahkemesi
- B)Asliye ceza mahkemesi
- C)İdare mahkemesi
- D)Bölge idare mahkemesi
- E)Uyuşmazlık Mahkemesi
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Asliye ceza mahkemesi, adli yargı düzeninde ceza yargılaması yapan bir ilk derece mahkemesidir ve kararlarının temyiz mercii Yargıtay'dır. Vergi mahkemesi, idare mahkemesi ve bölge idare mahkemesi ise idari yargı düzeninde yer alır. Uyuşmazlık Mahkemesi ise bir yargı koluna dâhil olmayıp yargı düzenleri arasındaki uyuşmazlıkları çözen bağımsız bir yüksek mahkemedir.
Kolay · Test 7
Soru 21Aşağıdaki yargı mercilerinden hangisi 2017 Anayasa değişikliğiyle kaldırılmıştır?
- A)Sayıştay
- B)Danıştay
- C)Bölge adliye mahkemeleri (istinaf mercileri)
- D)Uyuşmazlık Mahkemesi
- E)Askerî Yüksek İdare Mahkemesi
Çözümü göster
Doğru cevap: E. 2017'de kabul edilen Anayasa değişikliğiyle askerî yargı tasfiye edilmiş; Askerî Yargıtay'ı düzenleyen m.156 ile Askerî Yüksek İdare Mahkemesini düzenleyen m.157 yürürlükten kaldırılmış, m.142'ye disiplin mahkemeleri dışında askerî mahkeme kurulamayacağı hükmü eklenmiştir. Uyuşmazlık Mahkemesi bugün de yüksek mahkemeler arasındadır. Bölge adliye mahkemeleri ise 2016'da faaliyete geçmiş istinaf mercileridir ve varlığını sürdürmektedir.
Orta · Test 2
5.Askerî yargının kaldırılması (2017)
2017 değişikliğiyle Askerî Yargıtay, Askerî Yüksek İdare Mahkemesi ve askerî mahkemeler kaldırıldı. Disiplin mahkemeleri dışında askerî mahkeme kurulamaz; yalnız savaş hâlinde asker kişilerin görevleriyle ilgili suçlarına bakmak üzere kurulabilir. Asker kişilerin suçları artık adli yargıda görülür. İki askerî yüksek mahkemenin kalkmasıyla AYM'deki birer üyelikleri düştü, üye sayısı 17'den 15'e indi; Uyuşmazlık Mahkemesi'nin görev tanımından "askerî" ibaresi çıkarıldı.
Sınav ipucu: "Askerî mahkeme hiçbir hâlde kurulamaz" yanlıştır; savaş hâli ve disiplin mahkemeleri istisnadır.
Soru 1082017 Anayasa değişikliğinden sonra asker kişilerin görevleriyle ilgili suçlarının yargılanmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A)Bu suçlar kural olarak adli yargı mercilerinde görülür
- B)Bu suçlar Askerî Yargıtayda karara bağlanmaya devam eder
- C)Bu suçlar Askerî Yüksek İdare Mahkemesince incelenir
- D)Bu suçlar her hâlde Yüce Divanda yargılanır
- E)Bu suçlar Hâkimler ve Savcılar Kurulunca karara bağlanır
Çözümü göster
Doğru cevap: A. 2017 değişikliğiyle askerî mahkemeler, Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi kaldırıldığından asker kişilerin görev suçları kural olarak adli yargıda görülür; Anayasa m.142 yalnızca disiplin mahkemelerini ve savaş hâlinde kurulacak askerî mahkemeleri istisna tutar. Bu nedenle Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesini işaret eden B ve C seçenekleri yürürlükten kalkmış düzene aittir. Yüce Divan ise yalnızca m.148'de sayılan üst düzey görevliler için işletilir.
Orta · Test 8
Soru 522017 Anayasa değişikliğinden sonra askerî mahkemelerin kurulmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A)Disiplin mahkemeleri dışında askerî mahkemeler kurulamaz
- B)Barış döneminde de her tür askerî mahkeme kurulabilir
- C)Askerî mahkemeler yalnızca sıkıyönetim ilanıyla kurulabilir
- D)Askerî yargının tüm kurumları eskisi gibi korunmuştur
- E)Askerî mahkemelerin kararları Danıştayda temyiz edilir
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Anayasa m.142'ye 2017'de eklenen fıkraya göre disiplin mahkemeleri dışında askerî mahkemeler kurulamaz; ancak savaş hâlinde, asker kişilerin görevleriyle ilgili suçlarına bakmakla görevli askerî mahkemeler kurulabilir. Aynı değişiklikle Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi kaldırılmıştır, bu yüzden D yanlıştır. Sıkıyönetim kurumu da 2017'de Anayasa'dan çıkarıldığından C seçeneği güncel hukuka aykırıdır.
Orta · Test 4
Soru 21Aşağıdaki yargı mercilerinden hangisi 2017 Anayasa değişikliğiyle kaldırılmıştır?
- A)Sayıştay
- B)Danıştay
- C)Bölge adliye mahkemeleri (istinaf mercileri)
- D)Uyuşmazlık Mahkemesi
- E)Askerî Yüksek İdare Mahkemesi
Çözümü göster
Doğru cevap: E. 2017'de kabul edilen Anayasa değişikliğiyle askerî yargı tasfiye edilmiş; Askerî Yargıtay'ı düzenleyen m.156 ile Askerî Yüksek İdare Mahkemesini düzenleyen m.157 yürürlükten kaldırılmış, m.142'ye disiplin mahkemeleri dışında askerî mahkeme kurulamayacağı hükmü eklenmiştir. Uyuşmazlık Mahkemesi bugün de yüksek mahkemeler arasındadır. Bölge adliye mahkemeleri ise 2016'da faaliyete geçmiş istinaf mercileridir ve varlığını sürdürmektedir.
Orta · Test 2
6.Anayasa Mahkemesi'nin kuruluşu: 15 üye (madde 146)
1961 Anayasası'yla kurulan AYM bugün 15 üyelidir. TBMM 3 üye seçer: ikisini Sayıştay Genel Kurulu'nun göstereceği üçer aday içinden, birini baro başkanlarının serbest avukatlar arasından göstereceği üç aday içinden. Cumhurbaşkanı 12 üye seçer: üçünü Yargıtay, ikisini Danıştay genel kurullarının üçer adayı içinden; en az ikisi hukukçu olmak üzere üçünü YÖK'ün öğretim üyesi adayları içinden; dördünü doğrudan üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar, birinci sınıf hâkim-savcılar ve en az beş yıl çalışmış AYM raportörleri arasından.
Sınav ipucu: TBMM 3 (2 Sayıştay + 1 baro), Cumhurbaşkanı 12 (3 Yargıtay + 2 Danıştay + 3 YÖK + 4 doğrudan); 2010–2017 arasında 17 üye vardı.
Soru 2Anayasa'nın 146. maddesindeki güncel düzenlemeye göre Anayasa Mahkemesi kaç üyeden kurulur?
- A)11
- B)13
- C)15
- D)17
- E)19
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Anayasa m.146'ya göre Anayasa Mahkemesi on beş üyeden kurulur. 2017 değişikliğiyle askerî yargı kaldırıldığı için Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi kontenjanlarına ayrılan iki üyelik son bulmuş, üye sayısı 17'den 15'e inmiştir. Bu nedenle 17 seçeneği 2017 öncesi duruma aittir. 13 ise Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun üye sayısıdır, Anayasa Mahkemesi ile ilgisi yoktur.
Kolay · Test 1
Soru 10Danıştay Genel Kurulunun göstereceği adaylar arasından Cumhurbaşkanınca Anayasa Mahkemesine seçilen üye sayısı kaçtır?
- A)1
- B)2
- C)3
- D)4
- E)5
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Anayasa m.146'ya göre Cumhurbaşkanı üç üyeyi Yargıtay, iki üyeyi Danıştay genel kurullarının göstereceği adaylar içinden; üç üyeyi Yükseköğretim Kurulunun göstereceği adaylar içinden; dört üyeyi ise üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar, birinci sınıf hâkim ve savcılar ile Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından seçer. Üç seçeneği Yargıtay ve YÖK kontenjanına, dört seçeneği ise son gruba aittir.
Orta · Test 1
Soru 83Anayasa Mahkemesinin üye sayısının 2017 değişikliğiyle azalmasının doğrudan sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Askerî yüksek mahkemelere ayrılan üye kontenjanlarının kaldırılması
- B)Sayıştay kontenjanının tümüyle sona erdirilmesi
- C)Baro başkanlarının aday gösterme yetkisinin kaldırılması
- D)Yükseköğretim Kurulu kontenjanının iki üye azaltılması
- E)Meclisin Anayasa Mahkemesine üye seçme yetkisinin tümüyle sona ermesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A. 2017 değişikliğiyle Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi kaldırıldığından bu mahkemelere ayrılan birer üyelik son bulmuş ve Anayasa Mahkemesinin üye sayısı on yediden on beşe inmiştir. Sayıştay ve baro kontenjanları korunduğundan B ve C yanlıştır; TBMM bu iki kontenjandan toplam üç üye seçmeye devam eder. Yükseköğretim Kurulu kontenjanı da üç üye olarak aynen sürmektedir.
Orta · Test 6
7.AYM üyeliği: seçim turları, yaş, süre, Başkan (madde 146-147)
TBMM'nin seçeceği üyeler için gizli oylamada ilk turda üye tamsayısının üçte ikisi, ikinci turda salt çoğunluğu aranır; sağlanamazsa en çok oy alan iki aday arasında üçüncü tur yapılır, fazla oy alan seçilir. Üyelik için 45 yaş doldurulmuş olmalı; öğretim üyeleri profesör veya doçent, avukatlar ve birinci sınıf hâkim-savcılar en az 20 yıl çalışmış olmalıdır. Üyeler 12 yıl için seçilir, iki defa seçilemez, 65 yaşında emekli olur. Başkan ve iki başkanvekili üyeler arasından gizli oyla, üye tamsayısının salt çoğunluğuyla 4 yıl için seçilir.
Sınav ipucu: AYM'de üçüncü tur "en çok oy alan", HSK seçiminde "ad çekme"dir. AYM Başkanı'nı Cumhurbaşkanı atamaz, Mahkeme kendi seçer.
Soru 39Anayasa Mahkemesi Başkanı ve başkanvekillerinin seçimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A)Başkan ve iki başkanvekili üyelerce dört yıl için seçilir
- B)Başkan Cumhurbaşkanınca üyeler arasından altı yıl için atanır
- C)Başkan Türkiye Büyük Millet Meclisince beş yıl için seçilir
- D)Başkanlık görevini en kıdemli üye süresiz olarak yürütür
- E)Başkan Hâkimler ve Savcılar Kurulunca dört yıl için seçilir
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Anayasa m.146'nın son fıkrasına göre Anayasa Mahkemesi, üyeleri arasından gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğu ile dört yıl için bir Başkan ve iki başkanvekili seçer; süresi bitenler yeniden seçilebilir. Başkanın Cumhurbaşkanınca atanması ya da Meclisçe seçilmesi söz konusu değildir. Kıdem esasına dayalı süresiz başkanlık da Anayasa'da öngörülmemiştir.
Orta · Test 3
Soru 35Yargıtay Birinci Başkanı, birinci başkanvekilleri ve daire başkanları kim tarafından seçilir?
- A)Yargıtay Genel Kurulu tarafından
- B)Cumhurbaşkanı tarafından
- C)Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından
- D)Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından
- E)Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu tarafından
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Anayasa m.154'e göre Yargıtay Birinci Başkanı, birinci başkanvekilleri ve daire başkanları, kendi üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçilir. Hâkimler ve Savcılar Kurulu ise Yargıtay'ın başkanlarını değil, üyelerini seçmekle görevlidir. Cumhurbaşkanının Yargıtay'daki yetkisi yalnızca Cumhuriyet Başsavcısı ve Başsavcıvekilinin seçimiyle sınırlıdır.
Kolay · Test 3
Soru 38Hâkimler ve Savcılar Kurulu üyeleri kaç yıl için seçilir?
- A)2 yıl
- B)3 yıl
- C)4 yıl
- D)6 yıl
- E)12 yıl
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Anayasa m.159'a göre Hâkimler ve Savcılar Kurulu üyeleri dört yıl için seçilir ve süresi biten üyeler bir kez daha seçilebilir. On iki yıl seçeneği Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresidir ve o üyeler yeniden seçilemez. Altı yıl ise Kurul bakımından Anayasa'da öngörülmemiş bir süredir; Kurul üyeliği seçimi görev süresinin dolmasından önceki otuz gün içinde yapılır.
Kolay · Test 3
8.AYM'nin görev alanı ve denetim dışı normlar (madde 148)
AYM kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya şekil ve esas bakımından uygunluğunu denetler, bireysel başvuruları karara bağlar; Anayasa değişikliklerini yalnız şekil bakımından inceler. Denetlenemeyenler: OHAL ve savaş hâlinde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, usulüne göre yürürlüğe konmuş milletlerarası andlaşmalar (madde 90), inkılap kanunlarının halkoyu tarihinde yürürlükteki hükümleri (madde 174), kural olarak parlamento kararları; dokunulmazlığın kaldırılması ve üyeliğin düşmesi kararları ise denetlenir.
Sınav ipucu: Bugün olağan Cumhurbaşkanlığı kararnamesi denetlenir, OHAL kararnamesi denetlenmez; andlaşma "kanun hükmünde"dir ama AYM'ye götürülemez.
Soru 114Anayasa Mahkemesinin denetim yetkisi bakımından; I. Olağanüstü hâllerde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri denetlenemez. II. Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar denetlenemez. III. Anayasa'nın 174. maddesinde sayılan inkılap kanunları Anayasaya aykırı sayılamaz. ifadelerinden hangileri doğrudur?
- A)Yalnız I
- B)Yalnız II
- C)I ve III
- D)II ve III
- E)I, II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Anayasa m.148/1 olağanüstü hâl ve savaş hâli Cumhurbaşkanlığı kararnameleri için dava yolunu kapatır; m.90/5 milletlerarası andlaşmalar hakkında Anayasaya aykırılık iddiasıyla başvurulamayacağını belirtir; m.174 ise inkılap kanunlarının Anayasaya aykırı sayılamayacağını hükme bağlar. Üç öncül de doğru olduğundan tek öncüle indirgeyen A ve B seçenekleri eksiktir. İkili gruplar da denetim bağışıklığı hâllerinin tamamını kapsamaz.
Zor · Test 8
Soru 11Aşağıdakilerden hangisi Anayasa Mahkemesinin Anayasaya uygunluk denetimine tabi değildir?
- A)Yürürlükteki kanunlar ve kanun hükümleri
- B)Olağanüstü hâl Cumhurbaşkanlığı kararnameleri
- C)Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü hükümleri
- D)Olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnameleri
- E)Anayasa değişiklikleri (şekil bakımından)
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Anayasa m.148/1'e göre olağanüstü hâllerde ve savaş hâllerinde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesinde dava açılamaz. Olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ise 2017 sonrası denetim konusudur. Anayasa değişiklikleri de denetim dışı değildir; yalnızca şekil bakımından incelenir, bu nedenle E yanlıştır.
Orta · Test 1
Soru 25Aşağıdakilerden hangisinde Anayasa Mahkemesinin karar verebilmesi için toplantıya katılan üyelerin üçte iki oy çokluğu şarttır?
- A)Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin iptaline karar verilmesi
- B)Anayasa değişikliğinin iptaline karar verilmesi
- C)TBMM İçtüzüğü hükmünün iptaline karar verilmesi
- D)Bireysel başvuruda ihlal kararı verilmesi
- E)Kanunun şekil bakımından iptaline karar verilmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Anayasa m.149/3'e göre Anayasa değişikliğinde iptale, siyasi parti davalarında kapatılmaya ya da Devlet yardımından yoksun bırakılmaya karar verilebilmesi için toplantıya katılan üyelerin üçte iki oy çokluğu şarttır. Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve İçtüzüğün iptali ile bireysel başvurularda ihlal kararı ise salt çoğunlukla alınır. Bu nedenle A ve D seçeneklerinde nitelikli çoğunluk aranmaz.
Zor · Test 2
9.İptal davası – soyut norm denetimi: esasta 60 gün, şekilde 10 gün (madde 148, 150-151)
Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve İçtüzük'e karşı doğrudan iptal davası açma hakkı Cumhurbaşkanı'na, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna (eski metin: iktidar ve anamuhalefet) ve üye tamsayısının en az beşte biri (120) milletvekiline aittir; süre Resmî Gazete'de yayımdan itibaren 60 gündür. Şekil denetimi kanunlarda son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığıyla, Anayasa değişikliklerinde teklif ve oylama çoğunluğu ile ivedilikle görüşülememe şartıyla sınırlıdır; yalnız Cumhurbaşkanı veya üyelerin beşte biri isteyebilir, süre 10 gündür, def'i yoluyla ileri sürülemez.
Sınav ipucu: Esas: 60 gün, parti grupları dâhil. Şekil: 10 gün, parti grupları hariç. Tek milletvekili, TBMM Başkanı ve bakanlar dava açamaz.
Soru 27Kanunların şekil bakımından Anayasaya uygunluk denetimiyle ilgili; I. Denetim, son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı hususuyla sınırlıdır. II. Şekil bakımından denetleme, Cumhurbaşkanınca veya TBMM üyelerinin beşte biri tarafından istenebilir. III. Kanunun yayımlandığı tarihten itibaren on gün geçtikten sonra şekil bozukluğuna dayalı iptal davası açılamaz. ifadelerinden hangileri doğrudur?
- A)Yalnız I
- B)Yalnız II
- C)I ve III
- D)II ve III
- E)I, II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Anayasa m.148/2'ye göre kanunların şekil denetimi yalnızca son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığıyla sınırlıdır; şekil denetimi Cumhurbaşkanınca veya TBMM üyelerinin beşte biri tarafından istenebilir ve yayımdan itibaren on gün geçtikten sonra bu yola başvurulamaz, def'i yoluyla da ileri sürülemez. Üç öncül de doğru olduğundan tek öncüle indirgeyen A ve B seçenekleri ile ikili gruplar eksik kalır.
Zor · Test 2
Soru 12Aşağıdakilerden hangisi Anayasa Mahkemesinde doğrudan doğruya iptal davası açma hakkına sahip değildir?
- A)Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı
- B)TBMM üye tamsayısının en az beşte biri tutarındaki üyeler
- C)TBMM'de en fazla üyeye sahip birinci siyasi parti grubu
- D)TBMM'de en fazla üyeye sahip ikinci siyasi parti grubu
- E)Cumhurbaşkanı
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Anayasa m.150'ye göre doğrudan iptal davası açma hakkı Cumhurbaşkanına, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna ve üye tamsayısının en az beşte biri tutarındaki üyelere aittir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının Anayasa Mahkemesindeki yetkisi iptal davası açmak değil, m.69 uyarınca siyasi parti kapatma davası açmaktır. TBMM'deki iki büyük grubun her ikisi de dava açabildiğinden C ve D doğru öznelerdir.
Orta · Test 1
Soru 84Kanunların şekil bozukluğuna dayalı denetimiyle ilgili; I. Yayımdan itibaren on gün geçtikten sonra iptal davası açılamaz. II. Şekil bozukluğu def'i yoluyla da ileri sürülemez. III. Şekil bozukluğuna dayalı iptal davaları öncelikle incelenerek karara bağlanır. ifadelerinden hangileri doğrudur?
- A)Yalnız I
- B)Yalnız II
- C)I ve III
- D)II ve III
- E)I, II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Anayasa m.148/2 kanunun yayımlandığı tarihten itibaren on gün geçtikten sonra şekil bozukluğuna dayalı iptal davası açılamayacağını ve bu bozukluğun def'i yoluyla da ileri sürülemeyeceğini belirtir; m.149 ise bu davaların öncelikle incelenerek karara bağlanacağını düzenler. Üç öncül de doğru olduğundan tek öncüle indirgeyen A ve B seçenekleri eksiktir. İkili gruplar da düzenlemenin tamamını karşılamaz.
Zor · Test 6
10.İtiraz yolu – somut norm denetimi (madde 152)
Davaya bakan mahkeme, uygulanacak kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünü Anayasa'ya aykırı görür ya da tarafın iddiasını ciddi bulursa AYM kararına kadar davayı geri bırakır; ciddi görmezse iddia temyiz merciince esas hükümle birlikte karara bağlanır. AYM 5 ay içinde karar verir; süre geçerse mahkeme davayı yürürlükteki kanuna göre sonuçlandırır, ancak esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar AYM kararı gelirse uymak zorundadır. Esasa girilerek verilen ret kararından sonra 10 yıl geçmedikçe aynı hüküm için yeniden itiraz edilemez.
Sınav ipucu: İtiraz yolunda TBMM İçtüzüğü yoktur; "5 ay" AYM'nin karar süresi, "10 yıl" tekrar başvuru yasağıdır.
Soru 46Görülmekte olan bir davada taraflardan biri, uygulanacak kanun hükmünün Anayasaya aykırı olduğunu ileri sürmüş ve mahkeme bu iddiayı ciddi bulmuştur. Bu durumda izlenecek yol aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Mahkemenin ilgili kanun hükmünü kendisi iptal ederek davayı sonuçlandırması
- B)Mahkeme dosyayı Anayasa Mahkemesine gönderip davayı geri bırakır
- C)Taraf doğrudan Anayasa Mahkemesinde iptal davası açar
- D)Dosya görev yönünden Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilir
- E)Mahkeme konuyu Adalet Bakanlığının görüşüne sunar
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Anayasa m.152'ye göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünü Anayasaya aykırı görürse ya da taraflardan birinin iddiasını ciddi bulursa, Anayasa Mahkemesinin kararına kadar davayı geri bırakır. Hiçbir derece mahkemesi bir kanun hükmünü kendisi iptal edemeyeceğinden A yanlıştır. Bireyler doğrudan iptal davası açamaz; m.150'de sayılan sınırlı öznelerin dışında kalan taraf için tek yol itiraz (somut norm denetimi) yoludur.
Orta · Test 4
Soru 15Somut norm denetiminde Anayasa Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere ne kadar süre içinde kararını verir ve açıklar?
- A)30 gün
- B)60 gün
- C)3 ay
- D)5 ay
- E)1 yıl
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Anayasa m.152/3'e göre Anayasa Mahkemesi, itiraz yoluyla önüne gelen işin kendisine gelişinden başlamak üzere beş ay içinde kararını verir ve açıklar; bu süre içinde karar verilmezse mahkeme davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır. Altmış gün seçeneği iptal davası açma süresidir. Bir yıl ise iptal hükmünün yürürlüğünün ertelenebileceği azami süredir.
Orta · Test 1
Soru 85İtiraz yoluna başvuran mahkeme, Anayasa Mahkemesinin beş aylık süre içinde karar vermemesi hâlinde nasıl hareket eder?
- A)Davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır
- B)Dosyayı süresiz olarak bekletmeye devam eder
- C)Söz konusu kanun hükmünü kendisi uygulamayarak iptal etmiş sayar
- D)Dosyayı görevsizlik kararıyla Danıştaya gönderir
- E)Yargıtaydan istişari görüş isteyerek karar verir
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Anayasa m.152/3'e göre Anayasa Mahkemesi beş ay içinde karar vermezse mahkeme davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır; ancak Anayasa Mahkemesinin kararı esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse mahkeme buna uymak zorundadır. Derece mahkemesinin bir kanunu uygulamayarak iptal etmiş sayması mümkün olmadığından C yanlıştır. Dosyanın süresiz bekletilmesi de makul sürede yargılanma hakkına aykırı olurdu.
Zor · Test 6
11.AYM kararlarının niteliği ve sonuçları (madde 153)
AYM kararları kesindir; iptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz. Mahkeme iptal ederken kanun koyucu gibi hareketle yeni bir uygulamaya yol açacak hüküm tesis edemez. İptal edilen norm, kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar; erteleme bir yılı geçemez ve TBMM boşluğu dolduracak kanun teklifini öncelikle görüşür. İptal kararları geriye yürümez. Kararlar Resmî Gazete'de hemen yayımlanır; yasama, yürütme, yargı organlarını, idareyi, gerçek ve tüzel kişileri bağlar.
Sınav ipucu: "Kararın verildiği tarihte yürürlükten kalkar" yanlıştır, ölçüt Resmî Gazete'de yayımdır; erteleme üst sınırı 1 yıldır.
Soru 120Anayasa Mahkemesi kararlarının niteliği ve sonuçları bakımından aşağıdaki öncüllerden hangisi ya da hangileri doğrudur? I. Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir; yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar. II. İptal kararları geriye yürümez; iptal edilen hüküm, kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. III. Anayasa Mahkemesi, bir hükmü iptal ederken doğacak boşluğu gidermek amacıyla kanun koyucu gibi hareket ederek yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm kurabilir.
- A)I ve II
- B)Yalnız I
- C)Yalnız II
- D)I ve III
- E)I, II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: A. I ve II, Anayasa m.153'ün açık hükümleridir: Anayasa Mahkemesi kararları kesindir ve herkesi bağlar; iptal kararları geriye yürümez, iptal edilen kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya İçtüzük hükmü kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar, Mahkeme gerekli gördüğünde yürürlük tarihini bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabilir. III ise aynı maddenin ikinci fıkrasına açıkça aykırıdır; Anayasa Mahkemesi bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin tamamını ya da bir hükmünü iptal ederken kanun koyucu gibi hareketle yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemez, bu yasak kuvvetler ayrılığının gereğidir. Bu nedenle III'ü içeren D ve E elenir; yalnız birini doğru sayan B ve C ise eksik kalır. Cevap A.
Zor · Test 8
Soru 53Anayasa Mahkemesi kararlarının niteliğiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
- A)Kararlar kesin olup Resmî Gazete'de hemen yayımlanır
- B)Kararlar yasama, yürütme ve yargı organlarını bağlar
- C)İptal kararları kural olarak geriye yürümez
- D)İptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz
- E)Kararlara karşı Danıştayda temyiz yoluna gidilebilir
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Anayasa m.153'e göre Anayasa Mahkemesi kararları kesindir, Resmî Gazete'de hemen yayımlanır ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar; iptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz ve geriye yürümez. Kesin olan bu kararlara karşı Danıştay ya da başka bir mercide temyiz yolu bulunmaz. Yalnızca Yüce Divan kararları bakımından Genel Kurula yeniden inceleme başvurusu yapılabilir.
Orta · Test 4
Soru 16Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırdığında bu tarih, kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı günden başlayarak en çok ne kadar olabilir?
- A)3 ay
- B)6 ay
- C)9 ay
- D)1 yıl
- E)2 yıl
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Anayasa m.153'e göre iptal edilen hükümler kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar; gereken hâllerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir ve bu tarih yayım gününden başlayarak bir yılı geçemez. İki yıl seçeneği bu üst sınırı aştığı için yanlıştır. Altı ay ise Anayasa'da yer almayan, uydurma bir süredir.
Orta · Test 2
12.AYM'nin çalışma usulü: Genel Kurul, bölümler, komisyonlar (madde 149)
AYM iki bölüm ve Genel Kurul hâlinde çalışır. Bölüm, bir başkanvekili başkanlığında dört üyeyle; Genel Kurul en az 10 üyeyle toplanır (2017 öncesi 12). Kararlar salt çoğunlukla alınır; Anayasa değişikliğini iptal, parti kapatma ve Devlet yardımından yoksun bırakma için katılanların üçte ikisi şarttır. Parti davaları, iptal ve itiraz davaları ile Yüce Divan Genel Kurul'da; bireysel başvurular bölümlerde görülür, kabul edilebilirlik için komisyonlar kurulabilir. Yüce Divan dışındaki işler dosya üzerinden incelenir; bireysel başvuruda duruşma yapılabilir.
Sınav ipucu: Bölüm 4 üye + başkanvekili, Genel Kurul en az 10 üye, karar salt çoğunluk; üçte iki yalnız üç hâlde.
Soru 54Anayasa Mahkemesinin bölümleri kaç üyenin katılımıyla toplanır?
- A)Başkanvekili başkanlığında iki üyenin katılımıyla
- B)Başkanvekili başkanlığında üç üyenin katılımıyla
- C)Başkanvekili başkanlığında dört üyenin katılımıyla
- D)Başkanvekili başkanlığında altı üyenin katılımıyla
- E)Başkanvekili başkanlığında yedi üyenin katılımıyla
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Anayasa m.149'a göre Anayasa Mahkemesi iki bölüm ve Genel Kurul hâlinde çalışır; bölümler, başkanvekili başkanlığında dört üyenin katılımıyla toplanır ve kararlarını salt çoğunlukla alır. Genel Kurulun en az on üye ile toplanması kuralı bölümler için geçerli değildir, bu yüzden altı ve yedi üyeli seçenekler yanlıştır. Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik incelemesi ise bölümler bünyesinde kurulan komisyonlarca yapılır.
Zor · Test 4
Soru 86Anayasa Mahkemesinde bireysel başvuruların kabul edilebilirlik incelemesi hangi birim tarafından yapılır?
- A)Genel Kurul tarafından
- B)Bölümler bünyesinde oluşturulan komisyonlarca
- C)Mahkeme Başkanı tarafından tek başına
- D)Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca
- E)Hâkimler ve Savcılar Kurulu birinci dairesince
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Anayasa m.149'a göre bireysel başvuruların kabul edilebilirlik incelemesi için komisyonlar oluşturulur; bu komisyonlar bölümler bünyesinde çalışır ve esas incelemesini bölümler yapar. Genel Kurul ise iptal ve itiraz davaları, siyasi parti davaları ve Yüce Divan yargılamalarıyla görevlidir. Başkanın tek başına kabul edilebilirlik kararı vermesi ya da başsavcılığın inceleme yapması Anayasa'da öngörülmemiştir.
Zor · Test 6
Soru 24Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, Mahkeme Başkanının veya Başkanın belirleyeceği başkanvekilinin başkanlığında en az kaç üye ile toplanır?
- A)7
- B)8
- C)9
- D)10
- E)12
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Anayasa m.149'a göre Anayasa Mahkemesi iki bölüm ve Genel Kurul hâlinde çalışır; Genel Kurul en az on üye ile toplanır ve kararlarını salt çoğunlukla alır. Bölümler ise başkanvekili başkanlığında dört üyenin katılımıyla toplanır. On iki seçeneği Cumhurbaşkanının seçtiği üye sayısıyla karıştırılmaktadır; yedi ise Anayasa'da böyle bir yeter sayı olarak hiç geçmez.
Zor · Test 2
13.Bireysel başvuru (2010 değişikliği, 2012'den itibaren)
Herkes, Anayasa'daki temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla AYM'ye başvurabilir; olağan kanun yollarının tüketilmesi şarttır, süre tüketme tarihinden itibaren 30 gündür. Kanun yolunda gözetilecek hususlar incelenmez; yasama işlemleri ve düzenleyici idari işlemlere karşı doğrudan başvurulamaz; kamu tüzel kişileri başvuramaz. 2012'de işlemeye başlayan yol, AİHM'e gitmeden önce tüketilmesi gereken iç hukuk yoludur; ihlal mahkeme kararından kaynaklanıyorsa dosya yeniden yargılama için mahkemeye gönderilir.
Sınav ipucu: Türkiye AİHM'e bireysel başvuru hakkını 1987'de, zorunlu yargı yetkisini 1990'da tanıdı; bireysel başvuru bölümlerde karara bağlanır.
Soru 17Aşağıdakilerden hangisi Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmenin koşullarından biri değildir?
- A)İhlalin kamu gücü tarafından gerçekleştirilmiş olması
- B)Önceden Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurulmuş olması
- C)İhlal edilen hakkın Anayasada güvence altına alınmış olması
- D)İhlal edilen hakkın Sözleşme kapsamında bulunması
- E)Olağan kanun yollarının tüketilmiş olması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Anayasa m.148/3'e göre herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir ve bunun için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine önceden başvurmak bir koşul değildir; aksine bireysel başvuru, Strazburg'a gitmeden önce tüketilmesi gereken bir iç hukuk yoludur.
Orta · Test 2
Soru 123Anayasa Mahkemesi, bir bireysel başvuruda başvurucunun adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar vermiş ve ihlalin bir mahkeme kararından kaynaklandığını tespit etmiştir. Bu durumda izlenecek yol bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A)Anayasa Mahkemesi ihlale konu kararı kaldırarak uyuşmazlığı esastan kendisi çözer.
- B)İhlali gidermek üzere dosya, yeniden yargılama için ilgili mahkemeye gönderilir.
- C)Anayasa Mahkemesi yalnızca ihlali tespit eder; giderim konusunda hiçbir karar veremez.
- D)Dosya, gereğinin yapılması için doğrudan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine gönderilir.
- E)İhlal kararının doğabilecek tek sonucu, başvurucuya tazminat ödenmesi olabilir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Anayasa m.148 ile 6216 sayılı Kanun m.50 uyarınca esas inceleme sonunda ihlal kararı verilirse ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir; ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa dosya, yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir. A yanlıştır; Anayasa Mahkemesi bireysel başvuruda bir kanun yolu (temyiz) mercii gibi çalışmaz, uyuşmazlığın esasını yeniden karara bağlamaz. C yanlıştır; Mahkeme yalnızca tespit değil, giderim yönünde de karar verir. E yanlıştır; tazminat ancak yeniden yargılamada hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurulan bir giderim yoludur, tek sonuç değildir. D de yanlıştır; iç hukuk yolu olan bireysel başvuru sonucunda dosya uluslararası bir mahkemeye gönderilmez. Cevap B.
Orta · Test 9
Soru 75Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin zorunlu yargı yetkisini hangi yılda tanımıştır?
- A)1954
- B)1961
- C)1987
- D)1990
- E)2012
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni 1954'te onaylamış, bireysel başvuru hakkını 1987'de tanımış, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin zorunlu yargı yetkisini ise 1990'da kabul etmiştir. Bu nedenle 1987 seçeneği bireysel başvuru hakkının tanınmasına, 1954 seçeneği ise Sözleşme'nin onaylanmasına aittir. 2012 ise Anayasa Mahkemesine bireysel başvurunun fiilen başladığı yıldır.
Orta · Test 5
14.Yüce Divan (madde 148)
AYM; Cumhurbaşkanı'nı, TBMM Başkanı'nı, Cumhurbaşkanı yardımcılarını, bakanları, AYM, Yargıtay ve Danıştay başkan ve üyelerini, başsavcılarını, Cumhuriyet Başsavcıvekilini, HSK ve Sayıştay başkan ve üyelerini, Genelkurmay Başkanı ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri komutanlarını görevleriyle ilgili suçlardan Yüce Divan sıfatıyla yargılar. Savcılık görevini Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı veya Başsavcıvekili yapar. Kararlara karşı yeniden inceleme istenebilir; bu karar kesindir. Cumhurbaşkanı 301-360-400 zinciriyle sevk edilir; seçilmeye engel suçtan mahkûm olursa görevi sona erer.
Sınav ipucu: 2017'de TBMM Başkanı listeye girdi, Jandarma Genel Komutanı çıktı; milletvekilleri, YSK üyeleri ve valiler Yüce Divan'da yargılanmaz.
Soru 18Aşağıdakilerden hangisi görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan'da yargılanamaz?
- A)Cumhurbaşkanı yardımcıları
- B)Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı
- C)Sayıştay Başkan ve üyeleri
- D)Genelkurmay Başkanı
- E)İl valileri
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Anayasa m.148'e göre Anayasa Mahkemesi; Cumhurbaşkanını, TBMM Başkanını, Cumhurbaşkanı yardımcılarını, bakanları, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay başkan ve üyelerini, başsavcılarını, Hâkimler ve Savcılar Kurulu ile Sayıştay başkan ve üyelerini Yüce Divan sıfatıyla yargılar. Genelkurmay Başkanı ile kuvvet komutanları da aynı maddede açıkça sayılmıştır. Valiler ise bu listede yer almaz; onlar genel hükümlere göre adli yargıda yargılanır.
Orta · Test 2
Soru 89Yüce Divan'da yargılanacak kişilerle ilgili olarak; I. Cumhurbaşkanı yardımcıları Yüce Divan'da yargılanır. II. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Yüce Divan'da yargılanır. III. Kuvvet komutanları görevleriyle ilgili suçlardan Yüce Divan'da yargılanır. ifadelerinden hangileri doğrudur?
- A)Yalnız I
- B)Yalnız II
- C)I ve III
- D)II ve III
- E)I, II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Anayasa m.148'de Yüce Divan'da yargılanacaklar arasında Cumhurbaşkanı, TBMM Başkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar sayılmış; ayrıca Genelkurmay Başkanı ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri komutanlarının da görevleriyle ilgili suçlardan Yüce Divan'da yargılanacağı belirtilmiştir. Cumhurbaşkanı yardımcılığı ve TBMM Başkanının bu listeye alınması 2017 değişikliğinin sonucudur. Üç öncül de doğru olduğundan kısmi seçenekler eksik kalır.
Zor · Test 6
Soru 19Yüce Divan'da savcılık görevini aşağıdakilerden hangisi yerine getirir?
- A)Anayasa Mahkemesi Genel Sekreteri
- B)Ankara Cumhuriyet Başsavcısı
- C)Danıştay Başsavcısı
- D)Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı
- E)Adalet Bakanlığı müfettişi
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Anayasa m.148'e göre Yüce Divan'da savcılık görevini Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı veya Cumhuriyet Başsavcıvekili yapar. Danıştay Başsavcısı idari yargıda görev yapar ve ceza yargılamasında iddia makamı değildir. Adalet Bakanlığı müfettişi ise idari inceleme ve soruşturma yürüten bir görevlidir; yargılamada savcılık sıfatı bulunmaz.
Orta · Test 2
15.Siyasi parti kapatma davası ve mali denetim (madde 69)
Kapatma davasını Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı açar; AYM Genel Kurulu kesin karar verir, kapatma için katılanların üçte ikisi gerekir. Mahkeme, temelli kapatma yerine fiillerin ağırlığına göre partiyi Devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakabilir. Kapatılmaya beyan ve eylemleriyle sebep olan üyeler beş yıl başka partinin kurucusu, üyesi, yöneticisi ve deneticisi olamaz. Partilerin gelir-gider denetimini de AYM yapar; bu denetimde Sayıştay'dan yardım sağlar.
Sınav ipucu: Davayı Adalet Bakanı değil Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı açar; siyasi yasak 5 yıldır; mali denetim AYM'nindir.
Soru 62Bir siyasi partinin kapatılması istemiyle Anayasa Mahkemesinde dava açma yetkisi kime aittir?
- A)Adalet Bakanına
- B)Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısına
- C)Danıştay Başsavcısına
- D)Cumhurbaşkanına
- E)Hâkimler ve Savcılar Kurulu Genel Kuruluna
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Anayasa m.69'a göre siyasi partilerin kapatılması, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının açacağı dava üzerine Anayasa Mahkemesince kesin olarak karara bağlanır. Cumhurbaşkanının Anayasa Mahkemesindeki yetkisi m.150 uyarınca iptal davası açmakla sınırlıdır, parti kapatma davası açamaz. Adalet Bakanı ise siyasi parti davalarında taraf sıfatına sahip değildir.
Kolay · Test 5
Soru 71Anayasa Mahkemesi, bir siyasi parti hakkında temelli kapatma yerine hangi yaptırıma karar verebilir?
- A)Parti genel başkanının milletvekilliğinin düşürülmesine
- B)Partinin tüzüğünün resen değiştirilerek yenilenmesine
- C)Parti yöneticilerine ve kurucularına idari para cezası uygulanmasına
- D)Partinin bir yıl süreyle faaliyetten alıkonulmasına
- E)Partinin Devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakılmasına
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Anayasa m.69'a göre Anayasa Mahkemesi, temelli kapatma yerine dava konusu fiillerin ağırlığına göre ilgili siyasi partinin Devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakılmasına karar verebilir; bu karar da m.149 uyarınca toplantıya katılan üyelerin üçte iki çoğunluğunu gerektirir. Mahkemenin parti tüzüğünü değiştirmesi ya da idari para cezası vermesi gibi bir yetkisi yoktur. Milletvekilliğinin düşmesi ise m.84'te düzenlenen ayrı bir kurumdur.
Orta · Test 5
Soru 111Siyasi partilerin kapatılmasına ilişkin davalarda Anayasa Mahkemesi, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından sonra kimin savunmasını dinler?
- A)Yüksek Seçim Kurulu başkanının
- B)İçişleri Bakanlığı temsilcisinin
- C)Kapatılması istenen partinin genel başkanlığının
- D)Adalet Bakanlığı hukuk müşavirinin veya vekilinin
- E)Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı temsilcisinin
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Anayasa m.149'a göre siyasi partilerin kapatılmasına ilişkin davalarda Mahkeme, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından sonra kapatılması istenen siyasi partinin genel başkanlığının veya tayin edeceği bir vekilin savunmasını dinler. Adalet Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı bu davada taraf olmadığından savunma hakkına sahip değildir. Yüksek Seçim Kurulu ise seçim işleriyle görevli olup parti davalarında rol almaz.
Orta · Test 8
16.Yargıtay (madde 154)
Yargıtay, adliye mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir; belli davalara ilk ve son derece mahkemesi olarak da bakar. Üyelerini, birinci sınıfa ayrılmış adli yargı hâkim ve savcıları arasından HSK salt çoğunlukla ve gizli oyla seçer. Birinci Başkan, birinci başkanvekilleri ve daire başkanlarını Yargıtay Genel Kurulu dört yıl için seçer. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Başsavcıvekilini, Genel Kurul'un belirleyeceği beşer aday arasından Cumhurbaşkanı dört yıl için seçer.
Sınav ipucu: Üyeleri HSK, Birinci Başkan'ı Genel Kurul, Başsavcı'yı Cumhurbaşkanı seçer: üç farklı merci.
Soru 51Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcıvekilinin seçimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A)Hâkimler ve Savcılar Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğuyla altı yıl için seçilir
- B)Türkiye Büyük Millet Meclisince gizli oyla belirlenir
- C)Adalet Bakanının teklifiyle Meclis Başkanınca atanır
- D)Yargıtay Birinci Başkanı tarafından görevlendirilir
- E)Yargıtay Genel Kurulunun gösterdiği beşer aday içinden Cumhurbaşkanınca seçilir
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Anayasa m.154'e göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcıvekili, Yargıtay Genel Kurulunun kendi üyeleri arasından gizli oyla belirleyeceği beşer aday arasından Cumhurbaşkanı tarafından dört yıl için seçilir ve süresi bitenler yeniden seçilebilir. Hâkimler ve Savcılar Kurulu bu makamlara seçim yapmaz; onun yetkisi Yargıtay üyeliği seçimidir. Meclisin ya da Adalet Bakanının atama yetkisi de bulunmamaktadır.
Orta · Test 4
Soru 5Adliye mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme mercii aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Yargıtay
- B)Anayasa Mahkemesi
- C)Danıştay
- D)Uyuşmazlık Mahkemesi
- E)Sayıştay
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Anayasa m.154 uyarınca Yargıtay, adliye mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir; kanunla gösterilen belli davalara ilk ve son derece mahkemesi olarak da bakar. Danıştay ise idari yargının en yüksek mercii olduğundan yanlıştır. Uyuşmazlık Mahkemesi ise temyiz mercii değildir; yalnızca görev ve hüküm uyuşmazlıklarını çözer.
Kolay · Test 1
Soru 35Yargıtay Birinci Başkanı, birinci başkanvekilleri ve daire başkanları kim tarafından seçilir?
- A)Yargıtay Genel Kurulu tarafından
- B)Cumhurbaşkanı tarafından
- C)Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından
- D)Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından
- E)Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu tarafından
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Anayasa m.154'e göre Yargıtay Birinci Başkanı, birinci başkanvekilleri ve daire başkanları, kendi üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçilir. Hâkimler ve Savcılar Kurulu ise Yargıtay'ın başkanlarını değil, üyelerini seçmekle görevlidir. Cumhurbaşkanının Yargıtay'daki yetkisi yalnızca Cumhuriyet Başsavcısı ve Başsavcıvekilinin seçimiyle sınırlıdır.
Kolay · Test 3
17.Danıştay (madde 155)
Danıştay, idare mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir; belli davalara ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar. İdari görevleri de vardır: kamu hizmeti imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında iki ay içinde düşünce bildirir, idari uyuşmazlıkları çözer; kanun ve tüzük tasarılarını inceleme görevi 2017'de kalktı. Üyelerinin dörtte üçünü birinci sınıf idari yargı hâkim-savcıları arasından HSK, dörtte birini Cumhurbaşkanı seçer. Başkan, Başsavcı, başkanvekilleri ve daire başkanlarını Danıştay Genel Kurulu dört yıl için seçer.
Sınav ipucu: Yargıtay'da Başsavcı'yı Cumhurbaşkanı, Danıştay'da Genel Kurul seçer; Danıştay üyelerinde 3/4 HSK – 1/4 Cumhurbaşkanı payı vardır.
Soru 48Anayasa'ya göre Danıştay'ın idari görevleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer alır?
- A)Bakanlıkların bütçe tasarılarını onaylamak
- B)Kamu görevlilerinin disiplin cezalarını doğrudan vermek
- C)Belediye meclisi kararlarını yerindelik yönünden onamak
- D)Kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz sözleşmeleri hakkında düşünce bildirmek
- E)Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan kanun tekliflerini önceden incelemek
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Anayasa m.155'e göre Danıştay; davaları görmek, kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında iki ay içinde düşüncesini bildirmek, idari uyuşmazlıkları çözmek ve kanunla gösterilen diğer işleri yapmakla görevlidir. 2017 değişikliğiyle tüzük kaldırıldığı için Danıştay'ın tüzük tasarılarını inceleme görevi son bulmuştur. Kanun tekliflerini inceleme ya da bütçe onaylama gibi görevler ise hiçbir dönemde Danıştay'a ait olmamıştır.
Orta · Test 4
Soru 29Anayasa'ya göre Danıştay üyelerinin dörtte biri aşağıdakilerden hangisi tarafından seçilir?
- A)Türkiye Büyük Millet Meclisi
- B)Cumhurbaşkanı
- C)Hâkimler ve Savcılar Kurulu
- D)Danıştay Genel Kurulu
- E)Anayasa Mahkemesi
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Anayasa m.155'e göre Danıştay üyelerinin dörtte üçü, birinci sınıf idari yargı hâkim ve savcıları ile bu meslekten sayılanlar arasından Hâkimler ve Savcılar Kurulu; dörtte biri ise nitelikleri kanunda belirtilen görevliler arasından Cumhurbaşkanı tarafından seçilir. Bu nedenle Hâkimler ve Savcılar Kurulu dörtte üçlük kısmı seçtiğinden C yanlıştır. Danıştay Genel Kurulu ise üye değil, Başkan, Başsavcı, başkanvekilleri ve daire başkanlarını seçer.
Zor · Test 2
Soru 6İdare mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı kararların son inceleme mercii aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Danıştay
- B)Sayıştay
- C)Yargıtay
- D)Uyuşmazlık Mahkemesi
- E)Bölge adliye mahkemesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Anayasa m.155'e göre Danıştay, idari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Yargıtay adli yargının en yüksek mercii olduğu için yanlıştır. Bölge adliye mahkemeleri de adli yargı içinde yer alan istinaf mercileridir; idari yargıdaki istinaf mercii bölge idare mahkemeleridir.
Kolay · Test 1
18.İdarenin yargısal denetimi: yargı yolu, yerindelik yasağı, yürütmenin durdurulması (madde 125)
İdarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır; imtiyaz sözleşmesi uyuşmazlıkları için millî veya milletlerarası tahkim öngörülebilir. Yargı yetkisi hukuka uygunluk denetimiyle sınırlıdır, yerindelik denetimi yapılamaz; idari işlem niteliğinde veya takdir yetkisini kaldıran karar verilemez. Dava süresi yazılı bildirim tarihinden başlar. Yürütmenin durdurulması için telafisi güç veya imkânsız zarar ile açıkça hukuka aykırılık şartları birlikte gerçekleşmeli ve gerekçe gösterilmelidir; kanun bu kararı OHAL, seferberlik, savaş, millî güvenlik, kamu düzeni ve genel sağlık nedeniyle sınırlayabilir. İdare, eylem ve işlemlerinden doğan zararı öder.
Sınav ipucu: Yargı denetimi dışında kalanlar: YAŞ'ın terfi ve kadrosuzluktan emeklilik işlemleri, YSK kararları, Sayıştay kesin hükümleri, HSK'nın meslekten çıkarma dışındaki kararları; Cumhurbaşkanı'nın tek başına işlemleri 2017'den, uyarma-kınama 2010'dan beri denetime açıktır.
Soru 37Anayasa'nın 125. maddesinin ilk cümlesi aşağıdakilerden hangisini düzenler?
- A)Duruşmaların herkese açık olarak yapılacağını
- B)Yargı yetkisinin Türk Milleti adına kullanılacağını
- C)Mahkemelerin kuruluşunun, görev ve yetkilerinin kanunla düzenlenmesi gerektiğini
- D)İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğunu
- E)Hâkimlerin görevlerinde bağımsız olduklarını
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Anayasa m.125 "İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır." cümlesiyle başlar ve idari yargı denetiminin genel kuralını koyar. Mahkemelerin kuruluşunun kanunla düzenlenmesi m.142'de, hâkimlerin bağımsızlığı m.138'de yer alır. Duruşmaların açıklığı ise m.141'in konusudur; bu maddelerin hiçbiri idari işlemlere karşı dava yolunu düzenlemez.
Kolay · Test 3
Soru 58Anayasa'nın 125. maddesine göre, yargı denetimi dışında tutulan kararlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A)Yüksek Askerî Şûranın terfi işlemlerine karşı da her hâlde dava yolu açık tutulmuştur
- B)Yüksek Askerî Şûranın ilişik kesme kararları denetim dışıdır
- C)Yüksek Askerî Şûranın kararları kural olarak yargı denetimi dışındadır
- D)Yüksek Askerî Şûranın hiçbir kararına karşı dava yolu bulunmaz
- E)Yüksek Askerî Şûranın kararları yalnızca Meclisçe denetlenir
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Anayasa m.125'e göre Yüksek Askerî Şûranın kararları kural olarak yargı denetimi dışındadır; ancak terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma hariç her türlü ilişik kesme kararlarına karşı yargı yolu açıktır. Bu istisna nedeniyle terfi işlemlerine dava açılabileceğini söyleyen A ile hiçbir karara dava açılamayacağını söyleyen D yanlıştır. İlişik kesme kararlarının tümünü denetim dışı sayan B de istisnayı tersine çevirdiği için hatalıdır.
Zor · Test 4
Soru 42Anayasa'ya göre bir idari işlem hakkında yürütmenin durdurulmasına karar verilebilmesi için aşağıdakilerden hangisi gereklidir?
- A)Yalnızca telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ihtimalinin bulunması
- B)Yalnızca işlemin açıkça hukuka aykırı olduğunun anlaşılması
- C)Telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılığın birlikte gerçekleşmesi
- D)Davacının teminat yatırdığını belgelendirmiş olması
- E)İdarenin savunmasında talebi kabul ettiğini bildirmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Anayasa m.125'e göre idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, gerekçe gösterilerek yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir. Şartlardan yalnızca birinin bulunması yeterli olmadığı için A ve B seçenekleri eksiktir. Teminat ya da idarenin kabulü ise anayasal bir koşul olarak öngörülmemiştir.
Orta · Test 3
19.İdari dava türleri, süreler ve idarenin sorumluluğu
İptal davası, idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarından biri yönünden hukuka aykırılığı iddiasıyla menfaati ihlal edilenlerce açılır ve işlemi ortadan kaldırır (örnek: imar planı değişikliği). Tam yargı davası, idari eylem ve işlemlerden kişisel hakkı zarar görenlerin tazminat için açtığı davadır (örnek: bozuk yolun araca verdiği hasar). Süre Danıştay ve idare mahkemelerinde 60, vergi mahkemelerinde 30 gündür. Resmî görevlilerin haksız işlemlerinden doğan zarar Devletçe tazmin edilir ve görevliye rücu edilir; haksız yakalanan veya tutuklananların zararı da Devletçe ödenir.
Sınav ipucu: İptal davası "menfaat", tam yargı davası "hak" ihlali ister; para talebi varsa tam yargı davasıdır.
Soru 44Bir belediyenin kabul ettiği imar planı değişikliğinin hukuka aykırı olduğunu ileri süren ve menfaati ihlal edilen bir kişi, bu işlemin ortadan kaldırılması için hangi yola başvurmalıdır?
- A)Asliye hukuk mahkemesinde tespit davası açmalıdır
- B)Uyuşmazlık Mahkemesine doğrudan başvurmalıdır
- C)Anayasa Mahkemesinde iptal davası açmalıdır
- D)İdare mahkemesinde iptal davası açmalıdır
- E)Sayıştay'a hesap denetimi talebiyle başvurmalıdır
Çözümü göster
Doğru cevap: D. İmar planı bir idari işlem olduğundan, menfaati ihlal edilenler tarafından yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden hukuka aykırılığı iddiasıyla idare mahkemesinde iptal davası açılır; dayanak Anayasa m.125 ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'dur. Anayasa Mahkemesinde iptal davası ancak kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve İçtüzük için açılabildiğinden C yanlıştır. Uyuşmazlık Mahkemesi ise ilk derece mercii olmadığından doğrudan başvurulamaz.
Orta · Test 3
Soru 77İptal davasında bir idari işlemin hukuka aykırılığı hangi unsurlar yönünden incelenir?
- A)Konu, maksat, bütçe ve kadro
- B)Şekil, süre, harç ve tebligat
- C)Yetki, şekil, sebep, konu ve maksat
- D)Yetki, şekil, gerekçe ve ilan
- E)Sebep, sonuç, gerekçe, süre ve tebligat
Çözümü göster
Doğru cevap: C. 2577 sayılı Kanun m.2'ye göre iptal davası, idari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılır; bu beş unsur idari işlemin hukuka uygunluk denetiminin çerçevesini oluşturur. Gerekçe, ilan, harç ve tebligat gibi kavramlar işlemin unsurları arasında sayılmaz. Bütçe ve kadro ise idari işlemin geçerlilik ölçütü değildir.
Orta · Test 6
Soru 103Kişinin, resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zararla ilgili Anayasa'da öngörülen çözüm aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Zararı yalnızca ilgili görevli kendi malvarlığından karşılamak zorundadır
- B)Zarar hiçbir koşulda tazmin edilmez ve talep edilemez
- C)Zararın tazmini için ayrıca Meclis kararı alınması gerekir
- D)Zarar ancak ceza mahkemesinin mahkûmiyet kararıyla ödenir
- E)Zarar Devletçe ödenir, Devletin görevliye rücu hakkı saklıdır
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Anayasa m.40'ın son fıkrasına göre kişinin resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar Devletçe ödenir ve Devletin sorumlu personele rücu hakkı saklıdır; aynı yaklaşım m.129'da da benimsenmiştir. Zararın doğrudan görevliden istenmesini öngören A bu düzenlemeye aykırıdır. Tazminat için Meclis kararı ya da ayrıca ceza mahkûmiyeti şartı da aranmaz.
Orta · Test 7
20.Uyuşmazlık Mahkemesi (madde 158)
Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözer; 2017 öncesi metindeki "askerî" ibaresi kaldırıldı. Görev uyuşmazlığı iki düzenin de kendini görevli (olumlu) ya da görevsiz (olumsuz) saymasıyla, hüküm uyuşmazlığı aynı konuda çelişen kesin hükümlerle doğar. Kuruluşu ve üyelerinin seçimi kanunla düzenlenir; Başkanlığını AYM'nin kendi üyeleri arasından görevlendirdiği üye yapar. AYM ile diğer mahkemeler arasındaki görev uyuşmazlığında AYM'nin kararı esas alınır. Anayasa'da yüksek mahkemeler arasında sayılır.
Sınav ipucu: Başkanı AYM'den gelir ama AYM'nin dairesi değildir; iki yargı düzeni de görevsizlik kararı verirse başvurulacak merci budur.
Soru 79Bir uyuşmazlıkta hem adli yargı hem de idari yargı mercii kendisini görevsiz sayarak davayı reddetmiş ve kararlar kesinleşmiştir. Bu durumda başvurulacak merci aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Anayasa Mahkemesi
- B)Uyuşmazlık Mahkemesi
- C)Hâkimler ve Savcılar Kurulu
- D)Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
- E)Danıştay İdari İşler Kurulu
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Anayasa m.158'e göre adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye Uyuşmazlık Mahkemesi yetkilidir; tarif edilen tablo klasik bir olumsuz görev uyuşmazlığıdır. Anayasa Mahkemesinin bu konudaki rolü yalnızca kendisiyle diğer mahkemeler arasındaki görev uyuşmazlıklarıyla sınırlıdır. Hâkimler ve Savcılar Kurulu ise yargılama yapan bir merci olmadığından görev uyuşmazlığı çözemez.
Orta · Test 6
Soru 20Uyuşmazlık Mahkemesinin başkanlığını aşağıdakilerden hangisi yapar?
- A)Yargıtay Genel Kurulunca seçilen bir Yargıtay üyesi
- B)Danıştay Genel Kurulunca seçilen bir Danıştay üyesi
- C)Anayasa Mahkemesince görevlendirilen bir Anayasa Mahkemesi üyesi
- D)Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen bir Yargıtay daire başkanı
- E)Adalet Bakanı tarafından atanan bir adalet müfettişi
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Anayasa m.158'e göre Uyuşmazlık Mahkemesinin başkanlığını Anayasa Mahkemesince kendi üyeleri arasından görevlendirilen üye yapar. Mahkeme, adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözer; 2017'de askerî yargı kaldırıldığı için maddeden askerî yargı ibaresi çıkarılmıştır. Yargıtay veya Danıştay üyesinin başkanlık yapması söz konusu değildir; Adalet Bakanının atama yetkisi ise yargı bağımsızlığına aykırı olurdu.
Orta · Test 2
Soru 36Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkili merci aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Uyuşmazlık Mahkemesi
- B)Anayasa Mahkemesi
- C)Yargıtay Büyük Genel Kurulu
- D)Danıştay İdari İşler Kurulu
- E)Hâkimler ve Savcılar Kurulu
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Anayasa'nın 158. maddesine göre Uyuşmazlık Mahkemesi, adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkilidir. Anayasa Mahkemesi ile diğer mahkemeler arasındaki görev uyuşmazlıklarında ise Anayasa Mahkemesinin kararı esas alınır; bu nedenle B seçeneği genel yetkiyi karşılamaz. Hâkimler ve Savcılar Kurulu bir mahkeme olmayıp meslek mensuplarının özlük işlerine bakan idari nitelikte bir kuruldur.
Kolay · Test 3
21.Hâkimler ve Savcılar Kurulu: 13 üye, iki daire, seçim usulü (madde 159)
2017'de "Yüksek" sıfatı kaldırılan HSK 13 üyeden oluşur ve iki daire hâlinde çalışır. Başkanı Adalet Bakanı'dır; Adalet Bakanlığı Müsteşarı tabii üyedir (müsteşarlık kaldırıldığından bu görevi bakan yardımcısı yürütür). Cumhurbaşkanı dört üyeyi seçer: üçü birinci sınıf adli, biri birinci sınıf idari yargı hâkim-savcılarından. TBMM yedi üyeyi seçer: üçü Yargıtay, biri Danıştay üyelerinden, üçü hukuk öğretim üyeleri ile avukatlardan; ilk turda üçte iki, ikinci turda beşte üç çoğunluk aranır, sağlanamazsa en çok oy alan iki aday arasında ad çekilir. Üyeler dört yıl için seçilir, bir kez daha seçilebilir; Başkan dairelerin çalışmalarına katılamaz.
Sınav ipucu: 13 = 2 doğal üye + 4 Cumhurbaşkanı + 7 TBMM. Meslekten çıkarma dışındaki kararlarına karşı yargı yolu kapalıdır; 2010–2017'deki 22 üyeli, hâkimlerin de üye seçtiği yapı kaldırıldı.
Soru 57Hâkimler ve Savcılar Kurulu'na Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda yapılacak üye seçiminde, ikinci oylamada da gerekli çoğunluk sağlanamazsa nasıl bir yol izlenir?
- A)Seçim iptal edilerek boş üyelik Cumhurbaşkanınca doldurulur
- B)En çok oyu alan iki aday arasında ad çekme usulüne gidilir
- C)Seçim bir sonraki yasama yılına ertelenir
- D)Aday listesi yenilenerek üçüncü tur oylama yapılır
- E)Üyeyi Adalet Bakanı doğrudan görevlendirir
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Anayasa m.159'a göre Genel Kurulda üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu aranır; birinci oylamada bu sağlanamazsa ikinci oylamada beşte üç çoğunluk yeterlidir. İkinci oylamada da seçim sonuçlandırılamazsa en çok oyu alan iki aday için ad çekme usulüyle üye seçimi tamamlanır. Boş üyeliğin Cumhurbaşkanınca doldurulması ya da Adalet Bakanınca görevlendirme yapılması Anayasa'da öngörülmemiştir.
Zor · Test 4
Soru 88Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun iç işleyişiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A)Daire başkanları Cumhurbaşkanınca doğrudan görevlendirilir
- B)Kurul tek daire hâlinde çalışır; bu nedenle bünyesinde daire başkanı bulunmaz
- C)Başkanvekilliği görevini Adalet Bakanı bizzat yürütür
- D)Daire başkanları Türkiye Büyük Millet Meclisince seçilir
- E)Kurul kendi üyeleri arasından daire başkanlarını ve bir başkanvekili seçer
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Anayasa m.159'a göre Hâkimler ve Savcılar Kurulu iki daire hâlinde çalışır; Kurul kendi üyeleri arasından daire başkanlarını ve daire başkanlarından birini de Başkanvekili olarak seçer, Başkan yetkilerinin bir kısmını Başkanvekiline devredebilir. Kurulun tek daire hâlinde çalıştığını söyleyen B, 2017 düzenlemesine aykırıdır. Başkanvekilliğini Adalet Bakanının yürütmesi de mümkün değildir; Bakan zaten Kurulun başkanıdır.
Zor · Test 6
Soru 4Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun başkanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Adalet Bakanı
- B)Anayasa Mahkemesi Başkanı
- C)Cumhurbaşkanı
- D)Yargıtay Birinci Başkanı
- E)Adalet Bakan Yardımcısı
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Anayasa'nın 159. maddesine göre Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun Başkanı Adalet Bakanı'dır. Anayasa metninde Kurulun tabii üyesi Adalet Bakanlığı Müsteşarı'dır; 2018'de 703 sayılı KHK ile müsteşarlıklar kaldırıldığından bu üyelik fiilen Adalet Bakan Yardımcısı tarafından yürütülmektedir. Ancak tabii üye olmak başkanlık anlamına gelmez. Yargıtay Birinci Başkanı ise Yargıtay Genel Kurulunca seçilir ve Kurulun üyesi bile değildir.
Kolay · Test 1
22.Sayıştay (madde 160)
Merkezî yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetler, sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlar; mahallî idarelerin denetimi de Sayıştay'a aittir. Kesin hükümlerine karşı ilgililer 15 gün içinde bir kereye mahsus karar düzeltilmesi isteyebilir; idari yargı yoluna gidilemez. Vergi ve benzeri mali yükümlülüklerde Danıştay ile Sayıştay kararları çelişirse Danıştay kararı esas alınır. Başkan ve üyelerini TBMM seçer; AYM'ye iki üyelik için aday gösterir. Yargı bölümünde düzenlense de yüksek mahkeme değildir.
Sınav ipucu: "TBMM adına" denetler ama TBMM'ye bağlı değildir; karar düzeltme 15 gün ve tek seferdir.
Soru 109Mahallî idarelerin hesap ve işlemlerinin denetimi ve kesin hükme bağlanması Anayasa'ya göre hangi kuruma aittir?
- A)Danıştaya
- B)İçişleri Bakanlığına
- C)Devlet Denetleme Kuruluna
- D)Hazine ve Maliye Bakanlığına
- E)Sayıştaya
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Anayasa m.160'a göre mahallî idarelerin hesap ve işlemlerinin denetimi ve kesin hükme bağlanması Sayıştay tarafından yapılır; Sayıştay denetimini Türkiye Büyük Millet Meclisi adına yürütür. Danıştay bir idari yargı mercii olduğundan hesapları kesin hükme bağlamaz. İçişleri Bakanlığının mahallî idareler üzerindeki yetkisi ise m.127'deki idari vesayet denetimiyle sınırlıdır.
Orta · Test 8
Soru 8Sayıştay, merkezî yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idarelerinin bütün gelir ve giderleri ile mallarını hangi organ adına denetler?
- A)Devlet Denetleme Kurulu
- B)Cumhurbaşkanlığı
- C)Türkiye Büyük Millet Meclisi
- D)Danıştay
- E)Hazine ve Maliye Bakanlığı
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Anayasa m.160 uyarınca Sayıştay, merkezî yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının gelir ve giderleri ile mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetler ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlar. Devlet Denetleme Kurulu Cumhurbaşkanlığına bağlı bir denetim organıdır, TBMM adına denetim yapmaz. Hazine ve Maliye Bakanlığı ise denetlenen taraftır.
Kolay · Test 1
Soru 41Sayıştay'ın kesin hükümleri hakkında ilgililerin sahip olduğu hukuki imkân aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Yazılı bildirimden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açmak
- B)Altmış gün içinde Danıştay'da temyiz yoluna başvurmak
- C)On gün içinde Yargıtay'a itiraz başvurusunda bulunmak
- D)Süre sınırı olmaksızın Adalet Bakanlığına şikâyette bulunmak
- E)Yazılı bildirim tarihinden itibaren on beş gün içinde karar düzeltilmesi istemek
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Anayasa m.160'a göre Sayıştay'ın kesin hükümleri hakkında ilgililer yazılı bildirim tarihinden itibaren on beş gün içinde bir kereye mahsus olmak üzere karar düzeltilmesi isteminde bulunabilir ve bu kararlar dolayısıyla idari yargı yoluna başvurulamaz. Bu nedenle idare mahkemesinde iptal davası açma ya da Danıştay'da temyiz yoluna gitme imkânı bulunmaz. Sayıştay bir hesap yargısı mercii olduğundan Yargıtay'a itiraz da söz konusu değildir.
Orta · Test 3
23.Yüksek Seçim Kurulu (madde 79)
Seçimler yargı organlarının genel yönetim ve denetimi altında yapılır. YSK seçimlerin düzen içinde yürütülmesiyle ilgili bütün işlemleri yapar, seçim konularındaki yolsuzluk, şikâyet ve itirazları kesin karara bağlar, seçim tutanaklarını kabul eder, halkoylamasını yönetir; kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamaz. Yedi asıl ve dört yedek üyeden oluşur; altısı Yargıtay, beşi Danıştay genel kurullarınca kendi üyeleri arasından salt çoğunluk ve gizli oyla seçilir; üyeler aralarından başkan ve başkanvekili seçer, ad çekmeyle ikişer yedek ayrılır, Başkan ve Başkanvekili ad çekmeye girmez. Yüksek mahkeme değildir.
Sınav ipucu: 6 + 5 = 11 kişi seçilir, 7 asıl + 4 yedek olarak ayrılır; YSK kararları yargı denetimi dışındadır, bireysel başvuru konusu da olamaz.
Soru 106Yüksek Seçim Kurulu'nun seçim konularıyla ilgili kararlarına karşı Anayasa'da öngörülen durum aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Kararlar aleyhine başka bir mercie başvurulamaz
- B)Kararlar Danıştayda iptal davasına konu edilebilir
- C)Kararlara karşı Yargıtayda temyiz yoluna gidilebilir
- D)Kararlar Anayasa Mahkemesince iptal edilebilir
- E)Kararlar Meclis Genel Kurulunca kaldırılabilir
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Anayasa m.79'a göre seçimlerin yönetim ve denetimi Yüksek Seçim Kurulu'na aittir ve Kurulun kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamaz. Bu nedenle Danıştayda iptal davası ya da Yargıtayda temyiz yolunu öngören B ve C seçenekleri Anayasa'ya aykırıdır. Meclisin bir yargısal nitelikteki kararı kaldırması da kuvvetler ayrılığıyla bağdaşmaz.
Orta · Test 8
Soru 119Aşağıdaki kararlardan hangisine karşı Anayasa'ya göre yargı yoluna başvurulabilir?
- A)Hâkimler ve Savcılar Kurulunun meslekten çıkarma kararlarına
- B)Sayıştayın kesin hükümlerine karşı idari yargıda
- C)Yüksek Seçim Kurulunun seçime ilişkin kararlarına
- D)Yüksek Askerî Şûranın terfi işlemlerine ilişkin kararlarına karşı
- E)Hâkimler ve Savcılar Kurulunun atama kararlarına
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Anayasa m.159'a göre Hâkimler ve Savcılar Kurulunun meslekten çıkarma cezasına ilişkin kararlarına karşı yargı yolu açıktır; Kurulun diğer kararları ise denetim dışıdır, bu yüzden atama kararlarını gösteren E yanlıştır. Sayıştayın kesin hükümleri hakkında m.160 uyarınca idari yargıya başvurulamaz. Yüksek Seçim Kurulu kararları m.79'a, Yüksek Askerî Şûranın terfi işlemleri ise m.125'e göre yargı denetimi dışındadır.
Zor · Test 8
Soru 111Siyasi partilerin kapatılmasına ilişkin davalarda Anayasa Mahkemesi, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından sonra kimin savunmasını dinler?
- A)Yüksek Seçim Kurulu başkanının
- B)İçişleri Bakanlığı temsilcisinin
- C)Kapatılması istenen partinin genel başkanlığının
- D)Adalet Bakanlığı hukuk müşavirinin veya vekilinin
- E)Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı temsilcisinin
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Anayasa m.149'a göre siyasi partilerin kapatılmasına ilişkin davalarda Mahkeme, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından sonra kapatılması istenen siyasi partinin genel başkanlığının veya tayin edeceği bir vekilin savunmasını dinler. Adalet Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı bu davada taraf olmadığından savunma hakkına sahip değildir. Yüksek Seçim Kurulu ise seçim işleriyle görevli olup parti davalarında rol almaz.
Orta · Test 8
Karıştırılan noktalar yan yana
| Kurum | Üyeleri seçen merci · ayırt edici nokta |
|---|---|
| Anayasa Mahkemesi (15 üye) | 3'ü TBMM, 12'si Cumhurbaşkanı; üyelik 12 yıl, tek dönem; Başkan'ı üyeler 4 yıl için seçer |
| Yargıtay | Üyeleri HSK; Birinci Başkan'ı Genel Kurul; Cumhuriyet Başsavcısı'nı beş aday içinden Cumhurbaşkanı (4 yıl) |
| Danıştay | Üyelerin 3/4'ü HSK, 1/4'ü Cumhurbaşkanı; Başkan ve Başsavcı'yı Danıştay Genel Kurulu (4 yıl) |
| Uyuşmazlık Mahkemesi | Kuruluşu kanunla; Başkanı AYM'nin görevlendirdiği AYM üyesi; adli-idari görev ve hüküm uyuşmazlıkları |
| Sayıştay | Başkan ve üyeleri TBMM; TBMM adına denetim; yüksek mahkeme değil; kesin hükümlerine idari yargı yolu kapalı |
| HSK (13 üye, 2 daire) | Adalet Bakanı (Başkan) + Müsteşar + 4 Cumhurbaşkanı + 7 TBMM; 4 yıl, bir kez daha seçilebilir |
| YSK (7 asıl + 4 yedek) | 6'sı Yargıtay, 5'i Danıştay genel kurulları; kararlarına karşı başka mercie başvurulamaz; yüksek mahkeme değil |
| Askerî Yargıtay ve AYİM (eski) | 2017'de kaldırıldı; AYM'deki birer üyelikleri düştü (17 → 15) |
Sık düşülen tuzaklar
- AYM'nin TBMM'ce seçilen üyelerinde üçüncü turda en çok oy alan aday seçilir; HSK seçiminde ikinci turdan sonra ad çekmeye gidilir, iki usul yer değiştirilerek sorulur.
- Esas denetiminde süre 60 gündür ve iki parti grubu da dava açabilir; şekil denetiminde süre 10 gündür, yalnız Cumhurbaşkanı ile 120 milletvekili isteyebilir.
- İtiraz (somut norm denetimi) yolu yalnız kanun ve Cumhurbaşkanlığı kararnamesi için işler; TBMM İçtüzüğü iptal davasına konu olur ama itiraz yoluyla AYM önüne gelemez.
- Sayıştay ve YSK yüksek mahkeme değildir; 2017 sonrası yüksek mahkemeler AYM, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi'dir.
- AYM ile diğer mahkemeler arasındaki görev uyuşmazlığında Uyuşmazlık Mahkemesi değil AYM'nin kararı esas alınır; Uyuşmazlık Mahkemesi yalnız adli-idari uyuşmazlığa bakar.
- Milletvekilleri, YSK üyeleri ve valiler Yüce Divan'da yargılanmaz; 2017'de TBMM Başkanı listeye eklenmiş, Jandarma Genel Komutanı çıkarılmıştır.
- HSK kararlarına karşı yargı yolu kural olarak kapalıdır, tek istisna meslekten çıkarma cezasıdır; "hiçbir kararı denetlenemez" ifadesi yanlıştır.
- AYM'nin iptal kararı geriye yürümez, norm Resmî Gazete'de yayım tarihinde yürürlükten kalkar; "iptal edilen kanun baştan hükümsüzdür" ifadesi tuzaktır.