KPSS Tarih · 3. konu · konu anlatımı
Osmanlı Kuruluş Dönemi
Sınavda sorulan 22 kavram · havuzdan 125 çözümlü soru · son güncelleme 19 Eylül 2026
Osmanlı Kuruluş Dönemi (1299–1453), KPSS Tarih'te Osmanlı sorularının giriş kapısıdır ve soru kalıpları bellidir: "ilk kez" soruları (ilk vezir, ilk medrese, ilk akçe, ilk kazasker, İstanbul'u ilk kuşatan padişah), padişah–olay eşleştirmesi ve kronolojik sıralama (Sırpsındığı–I. Kosova–Niğbolu; Çimpe–Bursa–Karesi gibi). Dördüncü tip Balkan politikasının (iskân, istimâlet, tımar) "neden kalıcı olundu" yorumunu ister; beşincisi Ankara Savaşı'nın nedenlerini ve sonuçlarını "yer almaz / gösterilemez" kalıbıyla sorar.
En çok puan iki yerde kaybedilir: Orhan Bey ile I. Murad'ın teşkilat yenilikleri karıştırılır (yaya-müsellem, divan ve ilk vezir Orhan Bey'e; Yeniçeri, Pençik ve kazaskerlik I. Murad'a aittir) ve dört Haçlı savaşı (Sırpsındığı 1364, Niğbolu 1396, Varna 1444, II. Kosova 1448) birbirine karışır. Fetret Devri'nde Anadolu'nun elden çıkıp Rumeli'nin korunması en çok yorum sorusu üreten noktadır; cevabı her seferinde iskân ve hoşgörü politikasıdır.
Sınavda sorulan kavramlar
Her kavramın altında havuzumuzdan o kavramı ölçen gerçek sorular var. Önce kavramı oku, sonra soruyu aç ve çöz.
1.Kuruluş ortamı: Kösedağ (1243) sonrası Anadolu ve uç konumu
1243 Kösedağ Savaşı'nda Moğollara yenilen Anadolu Selçuklu Devleti İlhanlıların denetimine girdi; beylikler İlhanlılara vergi ödedi. Bizans taht kavgalarıyla zayıftı, Balkanlarda siyasi birlik yoktu. Uç konumu Osmanlı'ya sürekli gaza imkânı verdi ve Moğol baskısından kaçan Türkmen göçünü çekti; Osmanlı, beyliklerle çatışmak yerine fetihleri Bizans yönüne çevirdi. Bizans'ın kale ve şehir yöneticilerine tekfur denirdi.
Sınav ipucu: "Gösterilemez" sorusunda dış etkenle (Bizans'ın zayıflığı, Balkanlarda birlik olmaması) iç etkeni (gaza anlayışı, hoşgörü, merkeziyetçilik) ayır.
Soru 19Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Beyliği'nin kuruluş yıllarında öteki Anadolu beyliklerine göre avantajlı olmasının nedenleri arasında gösterilemez?
- A)Bizans sınırındaki uç bölgede kurulmuş olması
- B)Türkmen göçlerinin yöneldiği bir bölgede bulunması
- C)Diğer beyliklerin mücadele alanının dışında kalması
- D)Akdeniz'de güçlü bir donanmaya sahip olması
- E)Balkanlardaki siyasi bölünmüşlükten yararlanabilmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Osmanlı Beyliği kuruluş yıllarında denize kıyısı olmayan bir iç bölgede doğduğu için güçlü bir donanmadan söz edilemez; denizcilik ancak Karesi'nin alınmasından sonra başlamıştır. Uç bölgede kurulması, Türkmen göçlerini çekmesi ve rakip beyliklerin mücadele hattının dışında kalması ise beyliğin bilinen avantajlarıdır.
Orta · Test 2
Soru 42Osmanlı Beyliği kuruluş yıllarında Anadolu'daki Türk beylikleriyle mücadeleye girmek yerine Bizans yönünde fetihlere ağırlık vermiştir. Bu tercihin Osmanlı'ya sağladığı en önemli kazanım aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Anadolu'daki bütün beylikleri kısa sürede egemenliği altına alması
- B)Bizans ile kalıcı bir barış antlaşması imzalayabilmesi
- C)İlhanlı Devleti'nin siyasi himayesine girebilmesi
- D)Akdeniz ticaretinde söz sahibi bir güç durumuna gelmesi
- E)Beyliklerin tepkisini çekmeden savaşçı nüfusu kendine çekmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Bizans yönüne dönmek, Osmanlı'yı Müslüman beyliklerin hedefi olmaktan çıkarmış, aynı zamanda gaza amacıyla gelen savaşçı nüfusun beyliğe akmasını sağlamıştır. Anadolu'daki bütün beyliklerin kısa sürede egemenlik altına alınması gerçekleşmemiştir; bu süreç yüzyıllara yayılmıştır. Bizans ile kalıcı barış da sağlanmamış, mücadele fetihle sonuçlanmıştır.
Zor · Test 3
Soru 12Anadolu Selçuklu Devleti'nin 1243'te ağır bir yenilgi alarak Moğol egemenliğine girmesine ve Anadolu'da beyliklerin ortaya çıktığı bir sürecin başlamasına yol açan savaş aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Malazgirt Savaşı
- B)Pasinler Savaşı
- C)Miryokefalon Savaşı
- D)Kösedağ Savaşı
- E)Yassıçemen Savaşı
Çözümü göster
Doğru cevap: D. 1243 Kösedağ Savaşı'nda Anadolu Selçuklu ordusu Moğollara yenilmiş, Anadolu İlhanlı egemenliğine girmiş ve merkezî otoritenin çözülmesiyle Türkmen beylikleri güçlenmiştir. Malazgirt 1071'de Bizans'a karşı kazanılan zafer olduğu için Moğol egemenliğiyle ilgisi yoktur. Yassıçemen ise 1230'da Harzemşahlara karşı kazanılmış bir Selçuklu zaferidir.
Kolay · Test 1
2.Ahilik teşkilatı ve Şeyh Edebali
Ahilik, esnaf ve zanaatkârları bir araya getiren, malın kalitesini ve fiyatını denetleyen, mesleğe girişi eğitim şartına bağlayan bir teşkilattır; kurucusu Ahi Evran kabul edilir. Osman Bey'in kayınpederi sayılan Şeyh Edebali ahi çevrelerinin önde gelen adıdır; ahilerin desteği beyliğe ekonomik ve manevi dayanak oldu.
Sınav ipucu: Ahilik sorusunda aranan sonuç "mesleki dayanışma ve üretimde kalite standardı"dır; askerî bir ocak değildir.
Soru 10Osman Bey'in kayınpederi olduğu kabul edilen ve ahi çevrelerinin önde gelen adlarından biri sayılan kişi aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Şeyh Edebali
- B)Davud-ı Kayseri
- C)Molla Fenari
- D)Süleyman Paşa
- E)Alaeddin Paşa
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Şeyh Edebali, ahi çevrelerinin saygın adlarından biridir ve kızıyla evlenen Osman Bey'e manevi destek sağlayarak beyliğin kuruluşunda etkili olmuştur. Davud-ı Kayseri, İznik'te açılan ilk Osmanlı medresesinin başına getirilen bilgindir. Süleyman Paşa ise Orhan Bey'in Rumeli'ye geçişi yürüten oğludur.
Orta · Test 1
Soru 23Anadolu'da esnaf ve zanaatkârları bir araya getiren, üretimde kaliteyi ve mesleki dayanışmayı gözeten, Osmanlı Beyliği'nin kuruluşunda da etkili olan teşkilat aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Tımar teşkilatı
- B)Ahilik
- C)Devşirme sistemi
- D)Müsadere usulü
- E)İkta sistemi
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Ahilik, Anadolu'da esnaf ve zanaatkârları örgütleyen, mesleki ahlakı ve dayanışmayı esas alan bir teşkilattır ve Osmanlı'nın kuruluş yıllarında ekonomik hayata olduğu kadar siyasi desteğe de kaynaklık etmiştir. Tımar ve ikta toprak gelirlerinin askerî hizmet karşılığı dağıtılmasına dayandığı için esnaf örgütlenmesiyle ilgili değildir. Müsadere ise mal varlığına el koyma uygulamasıdır.
Kolay · Test 2
Soru 57Ahi teşkilatı, üyesi olan esnafın ürettiği malın kalitesini ve fiyatını denetlemiş, mesleğe girişi belirli bir eğitim şartına bağlamıştır. Bu uygulamaların aşağıdakilerden hangisini amaçladığı söylenebilir?
- A)Devlete asker kaynağı sağlanmasını
- B)Üretimde kalitenin ve mesleki düzenin korunmasını
- C)Fethedilen yerlere nüfus yerleştirilmesini
- D)Toprak gelirlerinin askerî görevlilere dağıtılmasını
- E)Gayrimüslimlerin vergiden muaf tutulmasını
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Kalite ve fiyat denetimi ile mesleğe giriş şartları, üretimde standardı ve esnaf arasındaki düzeni korumaya yöneliktir. Toprak gelirlerinin askerlere dağıtılması tımar sisteminin konusudur. Fethedilen yerlere nüfus yerleştirilmesi ise iskân politikasıyla ilgilidir.
Orta · Test 4
3.Osman Bey dönemi: Karacahisar, Koyunhisar (1302), Yenişehir
Söğüt'ü kışlak, Domaniç'i yaylak olarak kullanan Osman Bey Karacahisar'ı fethetti; buraya ilk kadı (Dursun Fakih) ile subaşıyı atadı, kendi adına ilk hutbe burada okundu. 1302 Koyunhisar (Bafeus) Savaşı'nda tekfurların birleşik kuvvetlerini yenerek İznik yolunu açtı; Yenişehir'i merkez yaptı, Bursa'yı kuşattı. Adına basılmış bir sikke bulunduğu kabul edilir.
Sınav ipucu: Kadı atama, hutbe ve sikke bağımsızlık kanıtı olarak sorulur; Bursa'nın fethi Osman Bey'in değil Orhan Bey'in gelişmesidir.
Soru 5Osman Bey Dönemi'nde ele geçirilen ve Osmanlı tarihinde ilk kez bir kadı ile subaşının görevlendirildiği, ilk cuma hutbesinin okunduğu kabul edilen yer aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Karacahisar
- B)Yenişehir
- C)Bursa
- D)Aydos Kalesi
- E)Gelibolu
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Karacahisar'ın alınmasının ardından buraya kadı ve subaşı atanması, Osman Bey'in yargı ve yönetim alanında bağımsız davrandığını gösteren ilk uygulamalardandır. Bursa 1326'da Orhan Bey Dönemi'nde fethedildiği için Osman Bey'e ait bir gelişme sayılamaz. Gelibolu ise Rumeli'ye geçişten sonra, yine Orhan Bey Dönemi'nde elde edilmiştir.
Orta · Test 1
Soru 39Osman Bey'in beyliğini kurduğu dönemde yazlık ve kışlık olarak kullandığı, Osmanlı'nın ilk yerleşim çekirdeğini oluşturan yöreler aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Bursa ve İznik
- B)Kütahya ve Denizli
- C)Manisa ve Balıkesir
- D)Sinop ve Kastamonu
- E)Söğüt ve Domaniç
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Osmanlı Beyliği'nin ilk çekirdeği, kışlak olarak Söğüt ve yaylak olarak Domaniç yöresinde oluşmuştur. Bursa ve İznik ancak Orhan Bey Dönemi'nde fethedildiği için beyliğin kuruluş çekirdeği olamaz. Sinop ve Kastamonu ise Candaroğullarının merkezleridir.
Kolay · Test 3
Soru 41Osman Bey ile ilgili olarak aşağıdaki bilgiler verilmiştir: I. Fethedilen Karacahisar'a kadı atamıştır. II. Bizans tekfurlarıyla zaman zaman mücadele etmiştir. III. Kendi adına hutbe okutmuştur. Buna göre numaralanmış bilgilerden hangileri Osman Bey'in bağımsız hareket ettiğinin göstergesi sayılabilir?
- A)Yalnız I
- B)Yalnız II
- C)I ve III
- D)I ve II
- E)II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Hutbe okutmak ve kadı atamak egemenlik hakkının kullanıldığını gösteren uygulamalardır; bu nedenle I ve III bağımsızlık göstergesidir. Tekfurlarla mücadele etmek ise uç bölgesindeki her beyliğin yaptığı olağan bir askerî faaliyet olduğundan tek başına bağımsızlık kanıtı değildir; bu yüzden II'yi içeren seçenekler elenir.
Orta · Test 3
4.Orhan Bey'in fetihleri: Bursa (1326), Maltepe (1329), İznik, İzmit
1326'da alınan Bursa devlet merkezi yapıldı; cami, medrese ve imaretlerle Türk-İslam şehrine dönüştü. 1329 Maltepe (Palekanon) Savaşı'nda İmparator III. Andronikos yenildi; ardından 1331'de İznik, 1337'de İzmit alındı. Osmanlı Marmara'nın doğu kıyısına hâkim oldu, Bizans'ın Anadolu'daki varlığı büyük ölçüde bitti.
Sınav ipucu: Maltepe, Osmanlı'nın bir Bizans imparatoruyla ilk savaşıdır; Koyunhisar (1302) ise tekfurlarla yapılan ilk savaştır.
Soru 27Orhan Bey'in 1329'da İmparator III. Andronikos komutasındaki Bizans ordusunu yenilgiye uğrattığı ve ardından İznik ile İzmit'in fethini kolaylaştıran, Palekanon adıyla da anılan savaş aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Maltepe Savaşı
- B)Sazlıdere Savaşı
- C)Çirmen Savaşı
- D)Niğbolu Savaşı
- E)Koyunhisar Savaşı
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Palekanon (Maltepe) Savaşı 1329'da Orhan Bey ile Bizans imparatoru III. Andronikos arasında yapılmış ve Osmanlı zaferiyle sonuçlanarak İznik ile İzmit'in yolunu açmıştır. Koyunhisar Savaşı 1302'de Osman Bey Dönemi'nde yapıldığı için hükümdar bakımından uymaz. Çirmen Savaşı ise 1371'de Balkanlarda Sırplara karşı kazanılmıştır.
Orta · Test 2
Soru 78Osman Bey Dönemi'nde 1302 yılında Bizans tekfurlarının birleşik kuvvetlerine karşı kazanılan ve beyliğin İznik yönünde ilerlemesini kolaylaştıran savaş aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Koyunhisar Savaşı
- B)Sırpsındığı Savaşı
- C)Palekanon (Maltepe) Savaşı
- D)Çirmen Savaşı
- E)Niğbolu Savaşı
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Koyunhisar Savaşı 1302'de Osman Bey Dönemi'nde Bizans kuvvetlerine karşı kazanılmış ve Osmanlıların İznik çevresindeki ilerleyişini hızlandırmıştır. Palekanon (Maltepe) Savaşı ise 1329'da Orhan Bey Dönemi'nde yapıldığı için doğru değildir. Sırpsındığı ve Niğbolu Balkanlarda Haçlılara karşı kazanılan sonraki dönem savaşlarıdır.
Kolay · Test 6
Soru 106Orhan Bey Dönemi'nde 1326'da Bizans'tan alınarak devlet merkezi hâline getirilen kent aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Bursa
- B)Edirne
- C)İznik
- D)İzmit
- E)Selanik
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Bursa 1326'da fethedilmiş ve Orhan Bey tarafından devletin merkezi yapılmıştır. Edirne I. Murad Dönemi'nde başkent olduğu için doğru seçenek değildir. İznik (1331) ve İzmit (1337) de Orhan Bey Dönemi'nde alınmıştır; ancak devletin merkezi Bursa'dır.
Kolay · Test 8
5.Orhan Bey'in teşkilat yenilikleri: ilk vezir, divan, yaya-müsellem, akçe
Orhan Bey döneminde ilk vezir (Alaeddin Paşa) atandı, divan kuruldu, ülke sancak birimlerine ayrıldı ve şehzadeler lala eşliğinde sancağa gönderilmeye başlandı. Aşiret kuvvetleri yetmeyince Türklerden düzenli piyade (yaya) ve süvari (müsellem) birlikleri kuruldu; ilk gümüş para akçe bastırıldı; İznik'te ilk medrese açılıp başına Davud-ı Kayseri getirildi.
Sınav ipucu: "Beylikten devlete geçiş" kalıbı Orhan Bey'i işaret eder; lala sorusunda aranan amaç şehzadeye yönetim tecrübesi kazandırmaktır.
Soru 91Aşağıdakilerden hangisi Orhan Bey Dönemi'nde yapılan düzenlemeler arasında yer almaz?
- A)İlk düzenli ordu birlikleri olan yaya ve müsellemlerin oluşturulması
- B)Yeniçeri Ocağı'nın kurulması
- C)İznik'te ilk Osmanlı medresesinin açılması
- D)İlk kez divan teşkilatının oluşturulması
- E)İlk kez vezir atanması ve beylikten devlete geçiş adımlarının atılması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Yeniçeri Ocağı'nın da içinde yer aldığı Kapıkulu Ocakları I. Murad Dönemi'nde kurulmuştur; bu nedenle Orhan Bey'e ait bir düzenleme değildir. Yaya ve müsellemler, İznik'teki ilk medrese, divan teşkilatı ve ilk vezir ataması ise Orhan Bey Dönemi'nin bilinen yeniliklerindendir.
Kolay · Test 7
Soru 3Orhan Bey Dönemi'nde ilk kez vezir atanmış, devlet işlerinin görüşüldüğü divan oluşturulmuş ve ülke yönetim birimlerine ayrılmıştır. Bu gelişmeler aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
- A)Beylikten devlete geçiş sürecinin başladığının
- B)Anadolu'daki Türk siyasi birliğinin tamamlandığının
- C)Denizlerde üstünlük kurulduğunun
- D)Halifelik makamının üstlenildiğinin
- E)Haçlı tehlikesinin ortadan kalktığının
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Vezirlik, divan ve yönetim birimleri gibi kurumların ortaya çıkması, Osmanlı'nın aşiret düzeninden çıkıp devlet teşkilatına geçtiğini gösterir. Anadolu Türk siyasi birliği ancak Yavuz Sultan Selim Dönemi'nde tamamlandığı için o seçenek dönemle bağdaşmaz. Halifeliğin Osmanlı'ya geçişi de 1517'de gerçekleşmiştir.
Orta · Test 1
Soru 8Osmanlı Beyliği'nde savaş zamanı toplanan aşiret kuvvetlerinin yetersiz kalması üzerine Orhan Bey Dönemi'nde Türklerden oluşan düzenli piyade ve süvari birlikleri kurulmuştur. Bu birliklere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Akıncılar
- B)Yeniçeriler
- C)Kapıkulu süvarileri
- D)Cebeciler
- E)Yaya ve müsellemler
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Osmanlı'nın ilk düzenli ordu birlikleri olan yaya ve müsellemler Orhan Bey Dönemi'nde oluşturulmuştur. Yeniçeriler ve kapıkulu süvarileri I. Murad Dönemi'nde kurulan Kapıkulu Ocaklarına bağlı olduğu için Orhan Bey'e ait değildir. Akıncılar ise uçlarda görev yapan, düzenli maaş almayan hafif süvari kuvvetleridir.
Orta · Test 1
6.Karesi Beyliği'nin katılması
Balıkesir yöresindeki Karesi, taht kavgasından yararlanılarak Orhan Bey döneminde Osmanlı'ya katılan ilk Anadolu beyliği oldu. Donanması ve gemicileri Osmanlı denizciliğinin çekirdeğini oluşturdu; Hacı İlbey, Evrenos Bey ve Ece Halil gibi tecrübeli komutanlar Rumeli fetihlerinde görev aldı. Osmanlı Çanakkale Boğazı kıyılarına ulaştı, Rumeli'ye geçiş kolaylaştı.
Sınav ipucu: Karesi'nin sonuçları arasında "Anadolu Türk birliğinin sağlanması" gösterilemez. Sıra: Bursa (1326) → Karesi → Çimpe (1353).
Soru 16Hacı İlbey, Evrenos Bey ve Ece Halil gibi deneyimli komutanların Osmanlı hizmetine girmesi ve bu komutanların Rumeli fetihlerinde önemli rol oynaması, hangi beyliğin Osmanlı topraklarına katılmasının sonucudur?
- A)Germiyanoğulları
- B)Aydınoğulları
- C)Karesioğulları
- D)Menteşeoğulları
- E)Candaroğulları
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Karesi Beyliği'nin Orhan Bey Dönemi'nde Osmanlı'ya katılmasıyla beyliğin denizcilik bilgisi ve deneyimli komutanları Osmanlı hizmetine geçmiş, bu kadro Rumeli fetihlerinde öne çıkmıştır. Germiyanoğullarından topraklar çeyiz yoluyla I. Murad Dönemi'nde alındığı için komutan geçişiyle ilgili değildir. Candaroğulları ise ancak Fatih Dönemi'nde Osmanlı'ya bağlanmıştır.
Orta · Test 2
Soru 125Aşağıdakilerden hangisi, Karesioğulları Beyliği'nin Osmanlı topraklarına katılmasının sonuçları arasında gösterilemez?
- A)Osmanlı'nın Çanakkale Boğazı kıyılarına ulaşması
- B)Rumeli'ye geçiş için elverişli bir zemin oluşması
- C)Balkanlarda ilk Haçlı ordusunun yenilgiye uğratılması
- D)Beyliğin deneyimli komutanlarının Osmanlı hizmetine girmesi
- E)Anadolu Türk birliğine yönelik ilk adımın atılmış olması
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Karesioğulları, Orhan Bey Dönemi'nde Osmanlı'ya katılan ilk beyliktir; bu katılımla Osmanlı Çanakkale Boğazı kıyılarına ulaşmış, Hacı İlbey ve Evrenos Bey gibi deneyimli komutanlar Osmanlı hizmetine girmiş ve Rumeli'ye geçişin yolu açılmıştır. Bir Türk beyliğinin barışçı yolla katılması aynı zamanda Anadolu Türk birliği yolundaki ilk adım sayılır. Balkanlarda Osmanlı'nın karşılaştığı ilk Haçlı ordusu ise 1364'te Sırpsındığı'nda I. Murad Dönemi'nde dağıtılmıştır; bu, Karesi'nin alınmasının bir sonucu değil, yıllar sonra gerçekleşen ayrı bir gelişmedir. Cevap C.
Orta · Test 9
Soru 100Karesi Beyliği'nin Osmanlı topraklarına katılmasıyla Osmanlılar Çanakkale Boğazı kıyılarına ulaşmış, ayrıca beyliğin deneyimli komutanları ve gemicileri Osmanlı hizmetine girmiştir. Bu gelişmenin aşağıdakilerden hangisini kolaylaştırdığı söylenebilir?
- A)Halifelik makamının İstanbul'a taşınmasını
- B)Osmanlıların Rumeli'ye geçişini
- C)Anadolu Selçuklu Devleti'nin yıkılmasını
- D)Karadeniz'in bir Türk gölü hâline gelmesini
- E)Fransa'ya kapitülasyonların verilmesini
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Karesi'nin alınması Osmanlılara Çanakkale Boğazı kıyılarını ve denizci bir insan kaynağını kazandırarak Rumeli'ye geçiş sürecini hazırlamıştır. Anadolu Selçuklu Devleti Karesi'nin alınmasından çok önce yıkıldığı için o seçenek bir sonuç olarak gösterilemez. Karadeniz'in Türk gölü hâline gelmesi ise 1475'te Kırım'ın Osmanlı'ya bağlanmasıyla ilgilidir.
Orta · Test 7
7.Rumeli'ye geçiş: Çimpe (1353), Gelibolu ve kolaylaştıran etkenler
Bizans'taki taht mücadelesinde Kantakuzenos kızını Orhan Bey ile evlendirip askerî destek istedi; karşılığında Çimpe Kalesi Osmanlılara verildi (1353). Ertesi yıl depremle surları yıkılan Gelibolu alınıp Balkan fetihlerinin üssü yapıldı; geçişi Süleyman Paşa yönetti. Sırp, Bulgar ve Macarlar arasında birlik olmaması, mezhep çatışması, feodal beylerin ağır vergileri ve Karesi'den devralınan denizcilik ilerlemeyi kolaylaştırdı.
Sınav ipucu: Çimpe "verildi", Gelibolu "fethedildi": ilk toprak Çimpe, ilk üs Gelibolu'dur. "Yer almaz" sorusunda çeldirici Balkan devletlerinin birlik içinde olmasıdır.
Soru 20Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nin Rumeli'ye geçişini kolaylaştıran etkenler arasında yer almaz?
- A)Karesi Beyliği'nin gemilerinin ve denizcilerinin devralınması
- B)Bizans'ta taht kavgalarının sürüyor olması
- C)Anadolu Türk siyasi birliğinin tamamlanmış olması
- D)Çimpe Kalesi'nin bir üs olarak elde edilmesi
- E)Balkanlarda siyasi birliğin bulunmaması
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Anadolu'da Türk siyasi birliği ancak 1515 Turnadağ Savaşı'yla tamamlandığı için Rumeli'ye geçişin yaşandığı XIV. yüzyıl ortasında böyle bir birlikten söz edilemez; dolayısıyla geçişi kolaylaştıran bir etken sayılamaz. Karesi'den devralınan denizci kadro, Bizans'taki taht kavgası, Çimpe Kalesi ve Balkanlardaki dağınıklık ise geçişi kolaylaştıran gerçek etkenlerdir.
Zor · Test 2
Soru 98Bizans'ta taht mücadelesi sürerken Kantakuzenos, Orhan Bey'den askerî yardım istemiş; bu yardımın karşılığında Osmanlılara Gelibolu Yarımadası'ndaki Çimpe Kalesi verilmiştir. Bu duruma bakılarak Osmanlıların Rumeli'ye yerleşmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A)Bir Haçlı ordusunun yenilgiye uğratılmasıyla gerçekleştiği
- B)Papalıkla imzalanan bir antlaşmaya dayandığı
- C)Venedik donanmasının desteğiyle sağlandığı
- D)Bizans'ın iç sorunlarından yararlanılarak gerçekleştiği
- E)Memlüklerle kurulan ittifakın bir sonucu olduğu
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Çimpe Kalesi, Bizans'taki taht kavgasında bir tarafa verilen destek karşılığında elde edilmiştir; yani Rumeli'ye ilk yerleşme Bizans'ın iç zaafından yararlanılarak gerçekleşmiştir. Osmanlıların Balkanlarda ilk kez bir Haçlı ordusuyla karşılaşması 1364 Sırpsındığı'nda olduğu için o seçenek zaman bakımından uygun değildir. Memlüklerle ilişkiler ise bu dönemde Rumeli siyasetini belirleyen bir etken değildir.
Orta · Test 7
Soru 121Osmanlı Devleti'nin Rumeli yakasında elde ettiği ve Balkanlardaki ilerleyişin üssü hâline gelen ilk toprak parçası aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Gelibolu
- B)Çimpe
- C)Edirne
- D)Filibe
- E)Sofya
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Orhan Bey Dönemi'nde, Bizans'taki taht mücadelesinde Kantakuzenos'a verilen askerî destek karşılığında 1353'te Çimpe Kalesi alınmış ve burası Osmanlı'nın Rumeli'deki ilk toprağı olmuştur. Gelibolu, Çimpe'den sonra ele geçirilip güçlendirilmiş bir üstür; ilk toprak değildir, bu yüzden A yanlıştır. Edirne ise I. Murad Dönemi'nde alınmış ve daha sonra devlet merkezi yapılmıştır, dolayısıyla C de ilk toprak olamaz. Cevap B.
Kolay · Test 9
8.I. Murad'ın Balkan fetihleri: Edirne (1362), Sırpsındığı (1364), Çirmen (1371)
Sazlıdere Savaşı'yla Edirne alındı ve devlet merkezi Bursa'dan Edirne'ye taşındı; Bizans'ın Balkanlarla kara bağlantısı kesildi. Edirne'yi geri almak isteyen ilk Haçlı ordusu 1364 Sırpsındığı'nda Hacı İlbey'in gece baskınıyla dağıtıldı. 1371 Çirmen'de Sırplar yenildi; Makedonya yolu açıldı, bazı Sırp beyleri Osmanlı'ya bağlandı. Balkanlarda uç beylikleri kuruldu, akıncılar bölgeyi fethe hazırladı.
Sınav ipucu: Balkanlardaki ilk Haçlı ordusu Sırpsındığı'dır (Niğbolu değil); Sırpsındığı'nda düşman Haçlı ittifakı, Çirmen'de yalnız Sırplardır.
Soru 92Osmanlıların Balkanlarda karşılaştığı ilk Haçlı ordusunun 1364'te bir gece baskınıyla dağıtıldığı ve Edirne'nin elde tutulmasını sağlayan savaş aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Çirmen Savaşı
- B)I. Kosova Savaşı
- C)Varna Savaşı
- D)Niğbolu Savaşı
- E)Sırpsındığı Savaşı
Çözümü göster
Doğru cevap: E. 1364'te Sırp, Macar, Bosna ve Eflak kuvvetlerinden oluşan Haçlı ordusu Sırpsındığı'nda gece baskınıyla dağıtılmıştır ve bu, Osmanlı'nın Haçlılarla ilk büyük karşılaşmasıdır. I. Kosova 1389'da, Niğbolu ise 1396'da yapıldığı için tarih bakımından uymaz. Varna Savaşı 1444'te II. Murad Dönemi'nde gerçekleşmiştir.
Orta · Test 7
Soru 13I. Murad'ın şehit edildiği ve Balkanlarda Osmanlı üstünlüğünü pekiştiren 1389 tarihli savaş aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Sırpsındığı Savaşı
- B)Çirmen Savaşı
- C)II. Kosova Savaşı
- D)Niğbolu Savaşı
- E)I. Kosova Savaşı
Çözümü göster
Doğru cevap: E. 1389'da yapılan I. Kosova Savaşı Osmanlı zaferiyle sonuçlanmış, savaş alanını gezen I. Murad şehit edilmiştir. II. Kosova Savaşı 1448'de II. Murad Dönemi'nde yapıldığı için tarih ve padişah bakımından uymaz. Sırpsındığı ise 1364'te kazanılmış daha erken tarihli bir zaferdir.
Kolay · Test 1
Soru 251371'de Sırp kuvvetlerinin ağır bir yenilgiye uğratıldığı, bunun sonucunda Makedonya yolunun Osmanlı'ya açıldığı ve bazı Sırp beylerinin Osmanlı'ya bağlandığı savaş aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Sırpsındığı Savaşı
- B)I. Kosova Savaşı
- C)Niğbolu Savaşı
- D)Çirmen Savaşı
- E)Mohaç Savaşı
Çözümü göster
Doğru cevap: D. 1371 Çirmen Savaşı'nda Sırp kuvvetleri yenilmiş, Makedonya yönündeki ilerleyişin önü açılmış ve bazı Sırp beyleri Osmanlı'ya vergi vermeyi kabul etmiştir. Sırpsındığı 1364'te, I. Kosova ise 1389'da yapıldığı için tarih bakımından uymaz. Mohaç Savaşı 1526'da Kanuni Sultan Süleyman Dönemi'ne aittir.
Orta · Test 2
9.I. Kosova Savaşı (1389)
Ploşnik'te uğranan yenilgiden sonra Sırp önderliğinde birleşen Balkan kuvvetleri 1389'da Kosova'da yenildi; savaş alanını gezen I. Murad şehit edildi, ordu dağılmayıp hemen Şehzade Bayezid'in çevresinde toplandı. Sırbistan Osmanlı'ya bağlandı, Balkanlardaki üstünlük pekişti. I. Murad, savaş meydanında şehit düşen tek padişahtır.
Sınav ipucu: I. Kosova (1389) ile II. Kosova (1448) karşılaştırmasında ortak nokta Osmanlı zaferi, fark padişahın şehit edilmesidir.
Soru 561389'da yapılan I. Kosova Savaşı Osmanlı zaferiyle sonuçlanmış, ancak savaş alanını gezen I. Murad şehit edilmiştir. Ordu dağılmamış, hemen şehzade Bayezid'in çevresinde toplanarak yönetimi sürdürmüştür. Bu durum Osmanlı Devleti ile ilgili aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
- A)Merkezî otoritenin ve devlet düzeninin yerleşmiş olduğunun
- B)Denizcilik faaliyetlerine öncelik verildiğinin
- C)Anadolu'da siyasi birliğin tamamlandığının
- D)Ordunun tamamen ücretli askerlerden oluştuğunun
- E)Balkanlardaki yönetimin tümüyle yerel beylere bırakıldığının
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Hükümdarın savaş meydanında ölmesine rağmen ordunun dağılmayıp yeni hükümdar çevresinde toplanması, devlet teşkilatının ve merkezî otoritenin kurumsallaştığını gösterir. Anadolu Türk siyasi birliği bu tarihte henüz tamamlanmadığı için o seçenek yanlıştır. Ordu, tımarlı sipahileri de içerdiğinden tamamen ücretli askerlerden oluştuğu da söylenemez.
Orta · Test 4
Soru 13I. Murad'ın şehit edildiği ve Balkanlarda Osmanlı üstünlüğünü pekiştiren 1389 tarihli savaş aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Sırpsındığı Savaşı
- B)Çirmen Savaşı
- C)II. Kosova Savaşı
- D)Niğbolu Savaşı
- E)I. Kosova Savaşı
Çözümü göster
Doğru cevap: E. 1389'da yapılan I. Kosova Savaşı Osmanlı zaferiyle sonuçlanmış, savaş alanını gezen I. Murad şehit edilmiştir. II. Kosova Savaşı 1448'de II. Murad Dönemi'nde yapıldığı için tarih ve padişah bakımından uymaz. Sırpsındığı ise 1364'te kazanılmış daha erken tarihli bir zaferdir.
Kolay · Test 1
Soru 1201389 I. Kosova Savaşı ile 1448 II. Kosova Savaşı karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A)İkisinin de Osmanlı Devleti'nin zaferiyle sonuçlandığı
- B)İkisinin de Balkan topraklarında yapıldığı
- C)II. Kosova'dan sonra Avrupa'nın savunmaya çekildiği
- D)I. Kosova'da Osmanlı padişahının savaş alanında öldürüldüğü
- E)İkisinin de aynı padişahın saltanatı sırasında kazanıldığı
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Adları benzese de bu iki savaş arasında yaklaşık altmış yıl vardır: I. Kosova 1389'da I. Murad, II. Kosova ise 1448'de II. Murad Dönemi'nde kazanılmıştır; dolayısıyla aynı padişahın saltanatına ait değillerdir. I. Kosova savaş alanını gezerken şehit edilen I. Murad, Osmanlı tarihinde savaş meydanında hayatını kaybeden tek padişahtır, bu yüzden D doğrudur. II. Kosova'dan sonra Avrupa devletleri Osmanlı karşısında taarruz gücünü yitirip savunmaya çekilmiştir; her iki savaş da Osmanlı zaferiyle ve Balkanlarda sonuçlandığından A, B ve C söylenebilir. Cevap E.
Zor · Test 8
10.I. Murad'ın teşkilat yenilikleri: kazaskerlik, defterdarlık, Pençik, Yeniçeri
Rumeli Beylerbeyliği kuruldu (ilk beylerbeyi Lala Şahin Paşa); kazaskerlik ve defterdarlık oluşturuldu, ilk kazasker Çandarlı Kara Halil'dir. Savaş esirlerinin beşte birinin devlet payı olarak asker yetiştirilmesi (Pençik) esasıyla Acemi ve Yeniçeri ocakları, yani padişaha bağlı maaşlı, sürekli Kapıkulu ordusu kuruldu. Veraset "ülke hükümdar ve oğullarının malıdır" biçimine getirildi; "Sultan" unvanını ilk kullanan padişah da I. Murad'dır.
Sınav ipucu: Kazaskerlik-defterdarlık "adli ve mali işlerin kurumsallaşması" olarak sorulur; Kapıkulu merkezî otoriteyi güçlendirdi.
Soru 94I. Murad Dönemi'nde kazaskerlik ve defterdarlık makamlarının oluşturulması aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
- A)Devlet teşkilatının kurumsallaşmayı sürdürdüğünün
- B)Ordunun tamamen kaldırıldığının
- C)Fetihlere ara verildiğinin
- D)Başkentin Bursa'ya taşındığının
- E)Denizcilik alanındaki faaliyetlerin tümüyle bırakıldığının
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Adalet ve maliye alanlarında ayrı makamların kurulması, devlet işlerinin uzmanlaşmış birimler eliyle yürütülmeye başlandığını, yani kurumsallaşmanın sürdüğünü gösterir. I. Murad Dönemi'nde fetihler yoğun biçimde sürdüğü için fetihlere ara verildiği söylenemez. Başkent ise Bursa'dan Edirne'ye taşınmıştır, tersi değildir.
Orta · Test 7
Soru 40Padişaha bağlı, maaşlı ve sürekli bir ordu oluşturmak amacıyla Yeniçeri Ocağı'nın da içinde yer aldığı Kapıkulu Ocakları hangi padişah döneminde kurulmuştur?
- A)Orhan Bey
- B)Osman Bey
- C)Çelebi Mehmed
- D)II. Murad
- E)I. Murad
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Kapıkulu Ocakları, pençik sistemiyle sağlanan askerlerden oluşturularak I. Murad Dönemi'nde kurulmuştur. Orhan Bey Dönemi'nde kurulan birlikler yaya ve müsellemler olduğu için Kapıkulu ile karıştırılmamalıdır. Çelebi Mehmed ise Fetret Devri'ne son veren padişahtır ve bu ocakların kurucusu değildir.
Kolay · Test 3
Soru 7Osmanlı Devleti, Rumeli'ye yerleştirdiği aileleri seçerken aralarında geçimsizlik bulunan grupları aynı bölgeye göndermemeye özen göstermiş, göç ettirilenlerin eski yurtlarına dönmesini de yasaklamıştır. Bu ilkeler aşağıdaki politikalardan hangisinin uygulanışıyla ilgilidir?
- A)Devşirme sistemi
- B)Millet sistemi
- C)Pençik sistemi
- D)Müsadere usulü
- E)İskân politikası
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Fethedilen bölgelere planlı biçimde nüfus yerleştirilmesine iskân politikası denir ve metinde anlatılan ölçütler bu politikanın uygulama ilkeleridir. Devşirme ve pençik gayrimüslim çocuklardan ya da savaş esirlerinden asker sağlanmasıyla ilgili olduğu için nüfus yerleştirmeyi açıklamaz. Millet sistemi ise farklı dinî toplulukların kendi hukuklarına göre yaşamasını düzenler.
Orta · Test 1
11.I. Murad'ın Anadolu siyaseti: çeyiz ve satın alma
I. Murad Anadolu'da beyliklerle savaşmak yerine barışçı yollar kullandı: Germiyanoğullarından Kütahya ve çevresi Şehzade Bayezid'in evliliğiyle çeyiz olarak, Hamitoğullarından Göller Yöresi toprakları para karşılığında alındı. Karamanoğullarıyla ilk savaş (Frenkyazısı) bu dönemde yapıldı. Rumeli'de ise genişleme kesintisiz savaşlarla sürdü, çünkü Müslüman Türk beyliklerine karşı savaş gaza anlayışına aykırıydı.
Sınav ipucu: Anadolu'da ölçülü, Rumeli'de saldırgan tutumun "temel nedeni" gaza anlayışıdır; çeyiz Germiyan, para Hamit eşleşmesini ters çevirme.
Soru 53I. Murad Dönemi'nde Germiyanoğullarından çeyiz yoluyla, Hamitoğullarından ise para karşılığında topraklar alınmıştır. Aynı dönemde Rumeli'deki genişleme savaşlarla sürdürülmüştür. Bu bilgilere göre Osmanlı Devleti'nin Anadolu'daki Türk beylikleriyle ilişkilerinde gözettiği ilke aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Beyliklerden alınan toprakların kısa sürede geri verilmesi
- B)Beyliklerle yalnızca deniz ticareti antlaşmaları yapılması
- C)Müslüman Türk beylikleriyle savaşmaktan olabildiğince kaçınılması
- D)Beyliklerin yönetiminin Bizans'a bırakılması
- E)Anadolu fetihlerinin Haçlılarla birlikte yürütülmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Çeyiz ve satın alma gibi barışçıl yollarla toprak elde edilmesi, Osmanlı'nın Müslüman Türk beylikleriyle savaşmaktan kaçınma siyasetini yansıtır. Beyliklerin yönetiminin Bizans'a bırakılması Osmanlı'nın Anadolu'daki genişleme amacına aykırı olduğu için doğru değildir. Osmanlı'nın Haçlılarla ortak fetih yürütmesi ise tarihsel olarak hiçbir dönemde söz konusu olmamıştır.
Zor · Test 4
Soru 16Hacı İlbey, Evrenos Bey ve Ece Halil gibi deneyimli komutanların Osmanlı hizmetine girmesi ve bu komutanların Rumeli fetihlerinde önemli rol oynaması, hangi beyliğin Osmanlı topraklarına katılmasının sonucudur?
- A)Germiyanoğulları
- B)Aydınoğulları
- C)Karesioğulları
- D)Menteşeoğulları
- E)Candaroğulları
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Karesi Beyliği'nin Orhan Bey Dönemi'nde Osmanlı'ya katılmasıyla beyliğin denizcilik bilgisi ve deneyimli komutanları Osmanlı hizmetine geçmiş, bu kadro Rumeli fetihlerinde öne çıkmıştır. Germiyanoğullarından topraklar çeyiz yoluyla I. Murad Dönemi'nde alındığı için komutan geçişiyle ilgili değildir. Candaroğulları ise ancak Fatih Dönemi'nde Osmanlı'ya bağlanmıştır.
Orta · Test 2
Soru 28Yıldırım Bayezid'in sürdürdüğü İstanbul kuşatmasını kaldırmak zorunda kalmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Memlüklerin Mısır'da Osmanlı'ya savaş açması
- B)Doğudan gelen Timur tehlikesinin ortaya çıkması
- C)Venedik donanmasının Ege adalarını işgal etmesi
- D)Balkanlarda yeni bir Haçlı ordusunun toplanması
- E)Karamanoğullarının Bursa'yı kuşatması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Yıldırım Bayezid İstanbul'u birden fazla kez kuşatmıştır; soruda kastedilen, 1402'de kaldırmak zorunda kaldığı son kuşatmadır. Bu kuşatma, Timur'un Anadolu'ya yönelmesi ve iki hükümdar arasındaki gerginliğin savaşa dönüşmesi üzerine kaldırılmış, Yıldırım ordusuyla doğuya giderek Ankara Savaşı'na yönelmiştir (B). D seçeneğini işaretleyen öğrenci 1396'daki gelişmeyi düşünmüştür: Tuna boylarına gelen Haçlı ordusu nedeniyle kuşatmaya ara verilmiş, ancak Niğbolu Savaşı kazanılınca kuşatma yeniden sürdürülmüştür; yani Haçlı tehlikesi kuşatmayı sona erdirmemiştir. Memlüklerle bu dönemde büyük çaplı bir savaş yaşanmamış (A), Venedik'in Ege adalarını işgali kuşatmanın kaldırılmasıyla ilgili bir gelişme olmamıştır (C); Karamanoğulları ise Bursa'yı kuşatmamış, 1397'de Yıldırım tarafından ortadan kaldırılarak toprakları Osmanlı'ya katılmıştır (E).
Orta · Test 2
12.Yıldırım Bayezid: İstanbul kuşatmaları ve Anadolu Türk birliği
İstanbul'u kuşatan ilk Osmanlı padişahıdır; kuşatmalar sırasında Boğaziçi'nin Anadolu yakasına Anadolu Hisarı'nı yaptırdı. Kuşatmalar önce Niğbolu Haçlı seferi, sonra Timur tehdidi yüzünden kaldırıldı; Bizans, İstanbul'da Türk mahallesi, cami ve kadı bulunmasını kabul etti. Germiyan, Aydın, Saruhan, Menteşe, Hamit ve Candaroğullarının Kastamonu kolunu alarak Türk siyasi birliğini büyük ölçüde sağladı; sert yöntemleri kalıcılığı engelledi.
Sınav ipucu: "Türk birliğini büyük ölçüde sağlayan ama kalıcı kılamayan padişah" Yıldırım'dır; yerel desteği almaması Ankara'da saf değiştirmeyi doğurdu.
Soru 101Yıldırım Bayezid, İstanbul'u kuşatmaları sırasında Boğaziçi'nin Anadolu yakasına Anadolu Hisarı'nı yaptırmış; bir kuşatmayı kaldırırken Bizans'a şehirde Türk mahallesi kurulmasını, cami açılmasını ve kadı bulundurulmasını kabul ettirmiştir. Bu bilgilerden hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
- A)İstanbul'un bu dönemde fethedilmiş olduğuna
- B)Bizans'ın Balkanlarda toprak kazandığına
- C)Osmanlı'nın İstanbul üzerindeki siyasi etkisini artırdığına
- D)Osmanlı donanmasının Akdeniz'de üstünlük kurduğuna
- E)Osmanlı'nın Rumeli'deki ilerleyişini durdurduğuna
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Anadolu Hisarı'nın yapılması ve Bizans'a kabul ettirilen şartlar, Osmanlı'nın İstanbul üzerindeki askerî ve siyasi baskısını artırdığını gösterir. İstanbul 1453'te II. Mehmed tarafından fethedildiği için şehrin bu dönemde alındığı söylenemez. Osmanlı'nın Akdeniz'de üstünlük kurması ise 1538 Preveze Deniz Savaşı ile ilgilidir.
Orta · Test 7
Soru 24Yıldırım Bayezid'in İstanbul'u kuşatması ve Balkanlarda ilerlemesi üzerine Bizans, Avrupa devletlerinden yardım istemiş; bunun üzerine kalabalık bir Haçlı ordusu Tuna boylarına gelmiştir. Bu gelişmenin ardından 1396'da yapılan savaşın sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Osmanlı ordusu yenilmiş, Balkanlardaki topraklar boşaltılmıştır
- B)İki taraf da kesin sonuç alamamış, İstanbul'un Haçlılara verilmesi kararlaştırılmıştır
- C)Osmanlı Devleti Haçlılara yıllık vergi ödemeyi kabul etmiştir
- D)Osmanlı Devleti Tuna'nın güneyindeki toprakları Macarlara bırakmıştır
- E)Haçlı ordusu bozguna uğratılmış, Bulgaristan tümüyle Osmanlı'ya bağlanmıştır
Çözümü göster
Doğru cevap: E. 1396 Niğbolu Savaşı'nda Yıldırım Bayezid Haçlı ordusunu bozguna uğratmış, bu zaferle Bulgaristan toprakları tümüyle Osmanlı egemenliğine girmiştir. Osmanlı'nın yenildiği ya da vergi ödemeyi kabul ettiği yönündeki seçenekler savaşın sonucuna tümüyle aykırıdır. İstanbul'un Haçlılara verilmesi de hiçbir aşamada söz konusu olmamıştır.
Orta · Test 2
Soru 26İstanbul'u kuşatan ilk Osmanlı padişahı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Orhan Bey
- B)I. Murad
- C)Çelebi Mehmed
- D)Yıldırım Bayezid
- E)Fatih Sultan Mehmed
Çözümü göster
Doğru cevap: D. İstanbul'u ilk kez kuşatan padişah Yıldırım Bayezid'dir; kuşatmaları sonuçsuz kalmış, şehir 1453'te Fatih Sultan Mehmed tarafından fethedilmiştir. Fatih, şehri fetheden padişah olduğu için ilk kuşatan değildir. Orhan Bey ve I. Murad dönemlerinde ise İstanbul'a yönelik bir kuşatma yapılmamıştır.
Kolay · Test 2
13.Niğbolu Savaşı (1396) ve Sultan-ı İklim-i Rum unvanı
Bizans'ın yardım çağrısı üzerine Macar Kralı Sigismund önderliğinde Tuna boylarına gelen Haçlı ordusu Niğbolu önünde bozguna uğratıldı. Zaferle Bulgaristan'ın fethi tamamlandı, İstanbul kuşatması yeniden başladı; Mısır'daki Abbasi halifesi Bayezid'e "Sultan-ı İklim-i Rum" (Anadolu ülkesinin sultanı) unvanını verdi.
Sınav ipucu: Haçlı savaşlarını sırala: Sırpsındığı (1364) → Niğbolu (1396) → Varna (1444) → II. Kosova (1448); Niğbolu'nun ayırt edici ayrıntısı halifenin unvanıdır.
Soru 82Osmanlı Devleti'nin 1396'da büyük bir Haçlı ordusunu yenilgiye uğrattığı ve ardından Yıldırım Bayezid'e Abbasi halifesince "Sultan-ı İklim-i Rum" unvanının verildiği savaş aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Niğbolu Savaşı
- B)Varna Savaşı
- C)Sırpsındığı Savaşı
- D)II. Kosova Savaşı
- E)Çirmen Savaşı
Çözümü göster
Doğru cevap: A. 1396 Niğbolu Savaşı'nda Yıldırım Bayezid Haçlı ordusunu yenmiş, bu zaferin ardından kendisine Abbasi halifesi tarafından "Sultan-ı İklim-i Rum" unvanı verilmiştir. Varna 1444, II. Kosova ise 1448'de II. Murad Dönemi'nde yapıldığı için tarih ve hükümdar bakımından uymaz. Sırpsındığı 1364'te I. Murad Dönemi'ne aittir.
Kolay · Test 6
Soru 24Yıldırım Bayezid'in İstanbul'u kuşatması ve Balkanlarda ilerlemesi üzerine Bizans, Avrupa devletlerinden yardım istemiş; bunun üzerine kalabalık bir Haçlı ordusu Tuna boylarına gelmiştir. Bu gelişmenin ardından 1396'da yapılan savaşın sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Osmanlı ordusu yenilmiş, Balkanlardaki topraklar boşaltılmıştır
- B)İki taraf da kesin sonuç alamamış, İstanbul'un Haçlılara verilmesi kararlaştırılmıştır
- C)Osmanlı Devleti Haçlılara yıllık vergi ödemeyi kabul etmiştir
- D)Osmanlı Devleti Tuna'nın güneyindeki toprakları Macarlara bırakmıştır
- E)Haçlı ordusu bozguna uğratılmış, Bulgaristan tümüyle Osmanlı'ya bağlanmıştır
Çözümü göster
Doğru cevap: E. 1396 Niğbolu Savaşı'nda Yıldırım Bayezid Haçlı ordusunu bozguna uğratmış, bu zaferle Bulgaristan toprakları tümüyle Osmanlı egemenliğine girmiştir. Osmanlı'nın yenildiği ya da vergi ödemeyi kabul ettiği yönündeki seçenekler savaşın sonucuna tümüyle aykırıdır. İstanbul'un Haçlılara verilmesi de hiçbir aşamada söz konusu olmamıştır.
Orta · Test 2
Soru 123Sırpsındığı (1364), I. Kosova (1389), Niğbolu (1396) ve Varna (1444) savaşlarının ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Balkanlarda kurulan Hristiyan birliklerine karşı kazanılması
- B)Hepsinde Osmanlı padişahının savaş alanında öldürülmüş olması
- C)Hepsinin karşı tarafla barış antlaşması imzalanarak bitmesi
- D)Hepsinin Yıldırım Bayezid Dönemi'nde gerçekleşmiş olması
- E)Hepsinin Anadolu'daki Türk beyliklerine karşı yapılmış olması
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Bu dört savaşın ortak yanı, Osmanlı'nın Balkanlardaki ilerleyişini durdurmak için bir araya gelen Hristiyan/Haçlı güçlerine karşı kazanılmış olmalarıdır. Savaş meydanında şehit düşen tek Osmanlı padişahı I. Murad'dır ve bu yalnızca I. Kosova'da gerçekleşmiştir, dolayısıyla B yanlıştır. Savaşlar farklı padişahların dönemlerine dağılır: Sırpsındığı ve I. Kosova I. Murad, Niğbolu Yıldırım Bayezid, Varna ise II. Murad Dönemi'ne aittir; bu nedenle D de elenir. Cevap A.
Orta · Test 9
14.Ankara Savaşı (1402): nedenleri ve sonuçları
Nedenleri: Timur'un Sivas'ı alması, topraklarını yitiren Anadolu beylerinin Timur'a sığınıp onu kışkırtması, Timur'dan kaçan Karakoyunlu Kara Yusuf ile Celayirli Ahmed'in Bayezid'e sığınması ve hakaret dolu mektuplaşmalar. Çubuk Ovası'ndaki savaşta beylik kuvvetleri eski beylerini Timur'un yanında görünce saf değiştirdi; Yıldırım esir düştü, esarette öldü. Timur, Anadolu'da güçlü bir devlet bırakmamak için Karesi dışındaki beylikleri yeniden kurdurdu: Türk birliği bozuldu, Fetret Devri başladı, İstanbul'un fethi gecikti; iskân sayesinde Balkanlarda toprak kaybı olmadı.
Sınav ipucu: "Nedenleri arasında gösterilemez" sorusunda çeldirici bir sonuçtur (Fetret Devri, beyliklerin yeniden kurulması); "sonuçlar arasında yer almaz" sorusunda çeldirici Balkan topraklarının kaybıdır.
Soru 1131402 Ankara Savaşı'nın sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
- A)Anadolu'da Türk siyasi birliğinin bozulması
- B)Devletin başkentinin İstanbul'a taşınması
- C)İstanbul'un fethinin gecikmesi
- D)Fetret Devri'nin başlaması
- E)Yıldırım Bayezid'in Timur'a esir düşmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Başkentin İstanbul'a taşınması 1453'teki fetihten sonra gerçekleştiği için Ankara Savaşı'nın bir sonucu olamaz. Ankara Savaşı sonrasında Timur, Anadolu beyliklerini yeniden kurmuş, Yıldırım Bayezid esir düşmüş ve on bir yıl süren Fetret Devri başlamıştır.
Orta · Test 8
Soru 102Ankara Savaşı'ndan sonra Osmanlı Devleti'nin Balkanlardaki topraklarında büyük bir kayıp yaşanmamış, buna karşılık Anadolu'daki hâkimiyeti çökmüştür. Bu farklılığın nedeni olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
- A)Balkanlarda tımar sisteminin uygulanmamış olması
- B)Timur'un Anadolu beyliklerini yeniden kurdurması
- C)Haçlıların Osmanlı Devleti'ni desteklemesi
- D)Bizans'ın Osmanlı ile ittifak yapması
- E)Osmanlı donanmasının Balkanları savunması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Timur, Ankara Savaşı'ndan sonra Anadolu beyliklerini yeniden kurdurmuş, ancak Balkanlara geçmediği için oradaki Osmanlı düzeni bozulmamıştır. Haçlıların Osmanlı'yı desteklemesi tarihsel olarak gerçekleşmemiştir. Osmanlı donanması bu dönemde Balkanları savunacak güçte olmadığından o seçenek de geçerli değildir.
Zor · Test 7
Soru 31Ankara Savaşı'ndan sonra Timur'a esir düşen ve esaret altındayken hayatını kaybeden Osmanlı padişahı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Fatih Sultan Mehmed
- B)I. Murad
- C)Çelebi Mehmed
- D)Yıldırım Bayezid
- E)II. Murad
Çözümü göster
Doğru cevap: D. 1402 Ankara Savaşı'nda Timur'a yenilen Yıldırım Bayezid esir düşmüş ve esaret altındayken vefat etmiştir. I. Murad, 1389'da I. Kosova Savaşı'nda şehit edildiği için Timur'a esir düşmesi söz konusu değildir. Çelebi Mehmed ise savaştan sonra taht mücadelesine katılan şehzadelerdendir.
Kolay · Test 3
15.Fetret Devri (1402–1413)
Yıldırım'ın oğulları Süleyman, İsa, Musa ve Mehmed Çelebi arasında on bir yıl süren taht mücadelesinde merkezî otorite zayıfladı, Anadolu toprakları büyük ölçüde elden çıktı; Bizans şehzadelerin bir bölümünü destekleyerek çekişmeyi uzatmaya çalıştı. Rumeli, iskân edilen Türkmen nüfus, tımarlı sipahiler ve halkın hoşgörülü yönetime bağlılığı sayesinde korundu; mücadeleyi Mehmed Çelebi kazandı.
Sınav ipucu: "Devlet neden yıkılmadı" sorusunun cevabı kurumsallaşmış yapı ve Balkanlardaki sağlam yerleşimdir; Bizans'ın amacı Osmanlı'yı güçsüz tutmaktır.
Soru 61Fetret Devri on bir yıl sürmesine rağmen Osmanlı Devleti yıkılmamış, bu sürecin sonunda yeniden toparlanabilmiştir. Bu durumun aşağıdakilerden hangisiyle açıklanması en uygundur?
- A)Anadolu'daki beyliklerin Osmanlı'ya sürekli destek vermesiyle
- B)Timur'un Osmanlı'ya askerî yardım göndermesiyle
- C)Bizans'ın Osmanlı şehzadelerini uzlaştırmasıyla
- D)Avrupa devletlerinin Osmanlı ile ittifak kurmasıyla
- E)Devlet düzeninin ve Rumeli'deki dayanağın korunmasıyla
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Devlet teşkilatının ayakta kalması ve özellikle Rumeli'deki toprakların, iskân edilmiş Türk nüfusun ve tımar düzeninin korunması, Osmanlı'nın bu bunalımı atlatmasını sağlamıştır. Timur'un Osmanlı'ya askerî yardım göndermesi tarihsel olarak yanlıştır; onun politikası Osmanlı'yı zayıf tutmaktı. Bizans da şehzadeleri uzlaştırmak yerine çekişmeyi körüklemiştir.
Zor · Test 5
Soru 104Osmanlı Devleti'nde 1402-1413 yılları arasında yaşanan, merkezî otoritenin zayıfladığı ve şehzadelerin taht mücadelesi verdiği döneme verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Fetret Devri
- B)Lale Devri
- C)Yükselme Dönemi
- D)Duraklama Dönemi
- E)Tanzimat Dönemi
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Ankara Savaşı'nın ardından 1402-1413 arasında yaşanan taht mücadelesi dönemine Fetret Devri denir. Lale Devri, III. Ahmed Dönemi'ne ait çok daha geç bir süreçtir. Duraklama Dönemi ise XVI. yüzyılın sonlarından itibaren başlatıldığı için tarih bakımından uymaz.
Kolay · Test 7
Soru 48Fetret Devri'nde Osmanlı tahtı için mücadele eden şehzadeler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
- A)Şehzade Cem, Şehzade Ahmed ve Şehzade Korkut
- B)Mustafa, Bayezid ve Selim
- C)Alaeddin, Savcı ve Yakup
- D)Orhan, Halil ve Ahmed
- E)Süleyman, İsa, Musa ve Mehmed Çelebi
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Ankara Savaşı'ndan sonra Yıldırım Bayezid'in oğulları Süleyman, İsa, Musa ve Mehmed Çelebi taht için mücadele etmiş, bu süreç 1413'te Mehmed Çelebi'nin üstünlüğüyle sona ermiştir. Cem Sultan, II. Bayezid Dönemi'nin taht rakibi olduğu için Fetret Devri'yle ilgisi yoktur. Mustafa, Bayezid ve Selim ise Kanuni Sultan Süleyman'ın oğullarıdır.
Orta · Test 4
16.Çelebi Mehmed (1413–1421): devletin ikinci kurucusu
Fetret Devri'ne son verip siyasi birliği yeniden kurduğu için "devletin ikinci kurucusu" sayılır. Aydın, Menteşe ve Saruhan'da Osmanlı denetimini yeniden kurdu, Karamanoğullarıyla mücadele etti; Balkanlarda büyük fetihlere girişmeyip barışı korudu. Toplumsal-dinî içerikli Şeyh Bedreddin İsyanı bastırıldı, Bizans'ın desteklediği Düzmece Mustafa olayıyla uğraşıldı; 1416'da Venedik'e karşı ilk deniz savaşı kaybedildi.
Sınav ipucu: Balkanlarda barışçı tutumun nedeni güçsüzlük değil, Ankara Savaşı sonrasında iç düzeni yeniden kurma önceliğidir.
Soru 109Çelebi Mehmed Dönemi'nde Şeyh Bedreddin İsyanı ve Düzmece Mustafa Olayı ile uğraşılmış, ayrıca Venedik ile yapılan deniz savaşında Osmanlı donanması yenilgiye uğramıştır. Bu bilgilere göre söz konusu dönemle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A)İç güvenlik sorunlarıyla karşılaşıldığı
- B)Denizlerde henüz güçlü olunmadığı
- C)Balkanlarda geniş çaplı yeni fetihler yapıldığı
- D)Taht iddialarının devlet düzenini tehdit ettiği
- E)Devletin yeniden toparlanma sürecinde olduğu
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Metinde iç isyanlar, taht iddiaları ve bir deniz yenilgisi anlatılmakta olup Balkanlarda geniş çaplı yeni fetihlerden söz edilmemektedir; bu dönemin önceliği devletin toparlanmasıdır. Şeyh Bedreddin İsyanı ve Düzmece Mustafa Olayı iç güvenlik sorunlarını, Venedik karşısındaki yenilgi ise deniz gücünün zayıflığını doğrular.
Zor · Test 8
Soru 85Osmanlı Devleti, Çelebi Mehmed Dönemi'nde ilk deniz savaşını aşağıdaki devletlerden hangisine karşı yapmıştır?
- A)Portekiz
- B)İspanya
- C)Venedik
- D)Rusya Çarlığı
- E)Memlük Devleti
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Osmanlı Devleti'nin ilk deniz savaşı Çelebi Mehmed Dönemi'nde Venedik'e karşı yapılmış ve yenilgiyle sonuçlanarak denizcilikte henüz yetersiz olunduğunu göstermiştir. Portekizlilerle mücadele ise Hint Deniz Seferleri sırasında, XVI. yüzyılda yaşanmıştır. Memlüklerle ilk büyük çatışmalar da XV. yüzyılın sonlarında başlamıştır.
Kolay · Test 6
Soru 59Çelebi Mehmed Dönemi'nde ortaya çıkan ve toplumsal-dinî içerikli görüşleriyle geniş bir çevreyi etkileyerek devlet düzenini tehdit eden ayaklanma aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Şeyh Bedreddin İsyanı
- B)Celali İsyanları
- C)Patrona Halil İsyanı
- D)Baba İshak İsyanı
- E)Kabakçı Mustafa İsyanı
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Şeyh Bedreddin İsyanı, Çelebi Mehmed Dönemi'nde çıkmış ve dinî-toplumsal içeriğiyle Osmanlı düzenini sarsan ilk büyük ayaklanma olarak değerlendirilir. Celali İsyanları ilk kez 1519'da Yavuz Sultan Selim Dönemi'nde (Bozoklu Şeyh Celal) çıkmış, XVI. yüzyılın sonlarından itibaren Anadolu'da yaygınlaşmıştır; bu nedenle B seçeneği dönem bakımından uymaz. Baba İshak İsyanı ise Anadolu Selçuklu Devleti zamanında ortaya çıkmıştır.
Orta · Test 4
17.II. Murad'ın ilk yılları: Düzmece Mustafa, İstanbul kuşatması (1422), Balkanlar
Tahta çıkınca Bizans'ın desteklediği Düzmece Mustafa'yı ortadan kaldırdı, ardından İstanbul'u kuşattı; kardeşi Şehzade Mustafa'nın isyanı üzerine kuşatmayı kaldırdı. 1430'da Selanik Venedik'ten alındı. Balkanlarda Macar komutan Hünyadi Yanoş'un Haçlı seferleriyle ve Arnavutluk'ta uzun süre direnen İskender Bey'le uğraşıldı. Edirne'de medreseler yaptırdı, âlim ve şairleri korudu, Arapça-Farsçadan Türkçeye çevirileri teşvik etti.
Sınav ipucu: İstanbul'u ilk kuşatan Yıldırım, fetheden II. Mehmed'dir; kültür bilgisinden "Türkçeye önem verildiği" sonucu çıkar.
Soru 55II. Murad Dönemi'nde Arnavutluk'ta Osmanlı'ya karşı uzun süre direniş yürüten kişi aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Uzun Hasan
- B)Şah İsmail
- C)İskender Bey
- D)Vlad Tepeş
- E)Sırp Kralı Lazar
Çözümü göster
Doğru cevap: C. İskender Bey, II. Murad Dönemi'nde Arnavutluk'ta Osmanlı'ya karşı uzun yıllar süren bir direniş örgütlemiştir. Uzun Hasan, Fatih Dönemi'nde Otlukbeli'nde yenilen Akkoyunlu hükümdarıdır. Kral Lazar ise 1389 I. Kosova Savaşı'nda Osmanlı'nın karşısında yer alan Sırp yöneticisidir.
Kolay · Test 4
Soru 65II. Murad Dönemi'nde Edirne'de medreseler yaptırılmış, âlim ve şairler korunmuş, Farsçadan ve Arapçadan Türkçeye çeviriler yapılması teşvik edilmiştir. Bu bilgilere dayanarak dönemle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A)Bilim ve kültür faaliyetlerine önem verildiği
- B)Fetih hareketlerinin bütünüyle bırakılmış olduğu
- C)Devlet gelirlerinin tümüyle azaldığı
- D)Başkentin yeniden Bursa'ya taşındığı
- E)Medreselerin kapatılarak yasaklandığı
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Medrese yapımı, âlimlerin korunması ve Türkçeye yapılan çeviriler, dönemde bilim ve kültür faaliyetlerine ağırlık verildiğini gösterir. Aynı dönemde Varna ve II. Kosova savaşları kazanıldığı için fetih hareketlerinin bırakıldığı söylenemez. Medreselerin kapatılması iddiası ise metindeki bilgiyle doğrudan çelişir.
Orta · Test 5
Soru 33Anadolu'daki Türk beyliklerinin büyük bölümünü egemenliği altına alarak Türk siyasi birliğini büyük ölçüde sağlayan, ancak bu birliği kalıcı kılamayan padişah aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Fatih Sultan Mehmed
- B)Çelebi Mehmed
- C)Yıldırım Bayezid
- D)II. Murad
- E)I. Murad
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Yıldırım Bayezid Batı ve Orta Anadolu'daki beyliklerin çoğunu ortadan kaldırarak Türk siyasi birliğini büyük ölçüde sağlamış, ancak 1402 Ankara Savaşı'ndan sonra bu birlik dağılmıştır. Çelebi Mehmed'in görevi birliği kurmaktan çok Fetret Devri'nin yaralarını sarmaktır. I. Murad Dönemi'nde ise Anadolu'da barışçıl yollarla sınırlı bir genişleme yaşanmıştır.
Kolay · Test 3
18.Edirne-Segedin Antlaşması (1444), tahttan çekilme ve Varna Savaşı
Hünyadi'nin başarıları üzerine Macarlarla imzalanan antlaşmayla Tuna sınır oldu, Sırp Despotluğu yeniden kuruldu, Eflak Macar himayesinde kalıp Osmanlı'ya vergi verecek, on yıl savaşılmayacaktı. II. Murad tahtı 12 yaşındaki oğlu II. Mehmed'e bırakıp Manisa'ya çekildi. Deneyimsiz padişahı fırsat bilen Haçlılar antlaşmayı bozdu; II. Murad ordunun başına dönüp Kasım 1444'te Varna'da Haçlıları yendi.
Sınav ipucu: KPSS kaynaklarında Osmanlı'nın Haçlılarla imzaladığı ilk antlaşma olarak anılır. Sıra: Segedin → tahttan çekilme → Varna → 1446'da yeniden tahta çıkış.
Soru 111II. Murad tahtı oğluna bırakıp Manisa'ya çekilince, Osmanlı tahtında deneyimsiz bir hükümdarın bulunduğunu düşünen Haçlılar imzaladıkları antlaşmayı bozarak saldırıya geçmiştir. Bu gelişmenin ardından 1444'te yapılan savaş aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Niğbolu Savaşı
- B)II. Kosova Savaşı
- C)Sırpsındığı Savaşı
- D)Varna Savaşı
- E)Otlukbeli Savaşı
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Edirne-Segedin Antlaşması'nı bozan Haçlı ordusu 1444 Varna Savaşı'nda II. Murad tarafından yenilgiye uğratılmıştır. II. Kosova Savaşı 1448'de yapıldığı için tarih uymaz. Otlukbeli ise 1473'te Fatih Sultan Mehmed'in Akkoyunlulara karşı kazandığı savaştır.
Orta · Test 8
Soru 108II. Murad, Edirne-Segedin Antlaşması'ndan sonra tahtı oğlu II. Mehmed'e bırakmış; ancak Haçlı saldırısı üzerine ordunun başına yeniden geçmek zorunda kalmıştır. Bu durum aşağıdakilerden hangisini göstermektedir?
- A)Osmanlı'da veraset sisteminin kaldırıldığını
- B)Haçlıların antlaşma şartlarına bağlı kaldığını
- C)Anadolu'da yeni bir isyan çıktığını
- D)Osmanlı ordusunun yenilgiye uğradığını
- E)Dış tehdidin iç siyaseti doğrudan etkilediğini
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Haçlı saldırısının bir hükümdar değişikliğini geri aldırması, dış tehditlerin Osmanlı'nın iç siyasetini doğrudan biçimlendirdiğini gösterir. Haçlılar antlaşmayı bozarak saldırdıkları için şartlara bağlı kaldıkları söylenemez. Varna Savaşı Osmanlı zaferiyle sonuçlandığından ordunun yenildiği de ileri sürülemez.
Orta · Test 8
Soru 97Osmanlı tarihinde tahttan kendi isteğiyle çekildikten sonra gelişmeler üzerine yeniden tahta çıkan padişah aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Orhan Bey
- B)II. Murad
- C)Çelebi Mehmed
- D)I. Murad
- E)Yıldırım Bayezid
Çözümü göster
Doğru cevap: B. II. Murad, Edirne-Segedin Antlaşması'ndan sonra tahtı oğluna bırakmış, Haçlı saldırısı üzerine yeniden tahta geçmiştir. Yıldırım Bayezid Ankara Savaşı'nda esir düştüğü için böyle bir durum yaşamamıştır. Çelebi Mehmed ise vefatına kadar tahtta kalmıştır.
Kolay · Test 7
19.II. Kosova Savaşı (1448) ve Kuruluş Dönemi'nin sonu
Varna'nın öcünü almak isteyen Hünyadi komutasındaki Haçlı ordusu 1448'de Kosova'da üç gün süren savaşta yenildi. Avrupa Osmanlı'ya karşı taarruz gücünü yitirip savunmaya çekildi; Türklerin Balkanlardan atılamayacağı kesinleşti, İstanbul'un fethine zemin hazırlandı. 1453'te İstanbul'un fethi Kuruluş Dönemi'nin sonu kabul edilir.
Sınav ipucu: "Kuruluş Dönemi'nin sona erdiği olay" İstanbul'un fethidir, II. Kosova değildir. Sıralama: Fetret'in bitişi (1413) → Varna (1444) → II. Kosova (1448).
Soru 1101448'de kazanılan II. Kosova Savaşı'ndan sonra Avrupa devletleri Osmanlı'ya karşı taarruz gücünü yitirmiş ve savunmaya çekilmiştir. Bu durumun aşağıdakilerden hangisini kolaylaştırdığı söylenebilir?
- A)Anadolu Türk siyasi birliğinin tamamlanmasını
- B)Karadeniz ticaretinin Cenevizlilere bırakılmasını
- C)İstanbul'un fethi için uygun ortamın oluşmasını
- D)Kapitülasyonların yürürlüğe girmesini
- E)Memlüklerle sınır sorunlarının çözülmesini
Çözümü göster
Doğru cevap: C. II. Kosova'dan sonra Balkanlardan Bizans'a yardım gelme ihtimalinin ortadan kalkması, 1453'teki İstanbul kuşatmasının güvenli biçimde yürütülmesini sağlamıştır. Anadolu Türk siyasi birliğinin tamamlanması 1515 Turnadağ Savaşı ile gerçekleştiği için A seçeneği uzak bir sonuçtur. Kapitülasyonlar (D) ise bu savaşın bir sonucu değildir: İlk ticari ayrıcalıklar daha Orhan Bey Dönemi'nde Cenevizlilere tanınmış, Fransa'ya verilen kapsamlı kapitülasyonlar da 1535'te Kanuni Dönemi'nde verilmiştir.
Zor · Test 8
Soru 1201389 I. Kosova Savaşı ile 1448 II. Kosova Savaşı karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A)İkisinin de Osmanlı Devleti'nin zaferiyle sonuçlandığı
- B)İkisinin de Balkan topraklarında yapıldığı
- C)II. Kosova'dan sonra Avrupa'nın savunmaya çekildiği
- D)I. Kosova'da Osmanlı padişahının savaş alanında öldürüldüğü
- E)İkisinin de aynı padişahın saltanatı sırasında kazanıldığı
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Adları benzese de bu iki savaş arasında yaklaşık altmış yıl vardır: I. Kosova 1389'da I. Murad, II. Kosova ise 1448'de II. Murad Dönemi'nde kazanılmıştır; dolayısıyla aynı padişahın saltanatına ait değillerdir. I. Kosova savaş alanını gezerken şehit edilen I. Murad, Osmanlı tarihinde savaş meydanında hayatını kaybeden tek padişahtır, bu yüzden D doğrudur. II. Kosova'dan sonra Avrupa devletleri Osmanlı karşısında taarruz gücünü yitirip savunmaya çekilmiştir; her iki savaş da Osmanlı zaferiyle ve Balkanlarda sonuçlandığından A, B ve C söylenebilir. Cevap E.
Zor · Test 8
Soru 60Aşağıda Osmanlı tarihine ait bazı olaylar verilmiştir: I. Varna Savaşı'nın kazanılması II. Fetret Devri'nin sona ermesi III. II. Kosova Savaşı'nın kazanılması Bu olayların kronolojik sırası aşağıdakilerden hangisidir?
- A)II - I - III
- B)I - II - III
- C)III - II - I
- D)II - III - I
- E)I - III - II
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Fetret Devri 1413'te sona ermiş, Varna Savaşı 1444'te, II. Kosova Savaşı ise 1448'de kazanılmıştır; doğru sıralama II - I - III biçimindedir. Varna'yı en başa alan seçenekler yanlıştır, çünkü Fetret Devri'nin bitişi bu savaşlardan öncedir. II. Kosova'nın Varna'dan önce gösterildiği seçenek de tarih bakımından tutarsızdır.
Zor · Test 4
20.Balkanlarda kalıcılık: iskân ve istimâlet politikası
Rumeli'de fethedilen yerlere Anadolu'dan konargöçer Türkmen aileler yerleştirildi (iskân); geçimsiz gruplar aynı yere gönderilmedi, göç ettirilenlerin eski yurtlarına dönmesi yasaklandı. Yerli halkın inancına karışılmadı, can ve mal güvenliği korundu, öncekilere göre daha hafif vergi alındı (istimâlet). Yol kavşaklarına zaviye kuran dervişler yeni yerleşmelere öncülük etti; cami, medrese, imaret ve hanların çevresinde Türk şehirleri doğdu.
Sınav ipucu: "Kalıcı olmayı sağlayan uygulamalar arasında yer almaz" çeldiricisi zorla din değiştirtmedir; iskân "Türkleşme", istimâlet "halk desteği" sonucuna bağlanır.
Soru 38Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nin Rumeli'de kalıcı olmasını sağlayan uygulamalar arasında yer almaz?
- A)Anadolu'dan getirilen Türkmen ailelerin bu bölgelere yerleştirilmesi
- B)Yerli halkın dinî inançlarına ve ibadetlerine karışılmaması
- C)Önceki yönetime göre vergilerin hafifletilmesi
- D)Fethedilen topraklarda tımar sisteminin uygulanması
- E)Bölgedeki gayrimüslim halkın tamamının Anadolu'ya göç ettirilmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Osmanlı, Rumeli'de yerli halkı yerinde bırakmış ve üretim düzenini korumuştur; halkın tamamını göç ettirmek gibi bir uygulama söz konusu olmamıştır. İskân edilen Türkmen aileler, inanç özgürlüğü, hafifletilen vergiler ve tımar düzeni ise bölgedeki kalıcılığı sağlayan gerçek uygulamalardır.
Orta · Test 3
Soru 81Osmanlı Devleti, Balkanlarda bir yandan Anadolu'dan getirdiği aileleri yerleştirmiş, bir yandan da yerli halkın can ve mal güvenliğini koruyup vergilerini hafifletmiştir. Bu iki uygulamanın birlikte yürütülmesi, aşağıdakilerden hangisini sağlamaya yöneliktir?
- A)Bölgedeki bütün toprakları vakıf yönetimine devretmeyi
- B)Balkan halkını Anadolu'ya göç ettirmeyi
- C)Bölgede hem nüfus dayanağı hem de rıza oluşturmayı
- D)Balkanlarda ticareti tümüyle yasaklamayı
- E)Bölgenin yönetimini Bizans'a bırakmayı
Çözümü göster
Doğru cevap: C. İskân politikası Osmanlı'ya sadık bir nüfus tabanı oluştururken istimalet anlayışı yerli halkın rızasını kazanmış, iki uygulama birlikte kalıcı hâkimiyeti mümkün kılmıştır. Halkı Anadolu'ya göç ettirme gibi bir uygulama söz konusu olmadığı için o seçenek yanlıştır. Yönetimin Bizans'a bırakılması da fetih amacıyla açıkça çelişir.
Zor · Test 6
Soru 122Osmanlı Devleti, Balkanlarda ele geçirdiği yerlerde halkın inançlarına karışmamış, önceki yönetimlerin aldığından daha hafif vergiler koymuş, yerel yöneticilerin bir bölümünü kendi hizmetine katmış ve bölgeye Anadolu'dan Türkmen aileler yerleştirmiştir. Bu bilgilerden aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
- A)Fethedilen topraklarda kalıcı olmanın amaçlandığına
- B)Bölgede yaşayan halkın tamamının Müslümanlaştırıldığına
- C)Yerel halkın desteğinin kazanılmak istendiğine
- D)Bölgenin Türkleşmesine yönelik adımlar atıldığına
- E)Farklı inançlara karşı hoşgörülü bir yönetim benimsendiğine
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Metinde anlatılan uygulamalar, kaynaklarda "istimalet" adıyla anılan, halkı kazanmaya ve fethedilen yerde kalıcı olmaya yönelik politikadır; vergi yükünün hafifletilmesi ve yerel yöneticilerin hizmete alınması halk desteğini, Türkmen ailelerin iskânı ise bölgenin Türkleşmesini amaçlar. Ancak metinde halkın inançlarına karışılmadığı açıkça belirtildiğine göre, bölgedeki halkın tamamının Müslümanlaştırıldığı sonucu çıkarılamaz; bu yargı verilen bilgiyle doğrudan çelişir. İnanç özgürlüğünün tanınması aynı zamanda hoşgörülü yönetim anlayışının kanıtı olduğundan E de metinden çıkarılabilir. Cevap B.
Zor · Test 9
21.Tımar sistemi, cizye ve millet sistemi
Tımar, toprak gelirlerinin belirli hizmetler karşılığında askerî ve idari görevlilere bırakılmasıdır; sipahi bulunduğu yerde asker besleyip güvenliği sağladı, devlet hazineden para çıkarmadan ordu ve taşra yönetimi kazandı. Gayrimüslim erkeklerden askerlik yapmamaları karşılığında cizye alındı. Farklı din ve mezhepten toplulukların kendi dinî önderleri ve hukukuyla yaşamasına imkân tanıyan düzen millet sistemidir.
Sınav ipucu: Tımarın yararı sorulunca üç cevap aranır: hazineye yük olmadan asker, üretimin sürekliliği, taşrada güvenlik; cizye yalnız gayrimüslimlerden alınır.
Soru 79Osmanlı Devleti'nde Balkanlardaki Hristiyan ailelerin çocuklarının belirli ölçütlere göre seçilip Türk-İslam kültürüyle yetiştirilerek askerî ve idari kadrolara hazırlanmasına dayanan uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Devşirme sistemi
- B)Tımar sistemi
- C)İltizam usulü
- D)Millet sistemi
- E)İskân politikası
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Devşirme sistemi, Balkanlardaki Hristiyan ailelerden alınan çocukların eğitilerek Kapıkulu Ocaklarına ve devlet kadrolarına hazırlanmasıdır. Tımar sistemi toprak gelirlerinin askerî hizmet karşılığı dağıtılmasıyla ilgili olduğundan buradaki tanımı karşılamaz. Millet sistemi ise gayrimüslim toplulukların kendi hukuklarına göre yaşamasını düzenler.
Orta · Test 6
Soru 15Osmanlı Devleti'nde başlangıçta benimsenen "ülke hükümdar ailesinin ortak malıdır" anlayışı, I. Murad Dönemi'nde "ülke hükümdar ve oğullarının malıdır" biçiminde değiştirilmiştir. Bu değişikliğin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Taht üzerindeki hak iddialarını sınırlandırmak
- B)Tımar gelirlerinin dağıtımını yeniden düzenlemek
- C)Gayrimüslim halkın vergisini azaltmak
- D)Donanmanın giderlerini karşılamak
- E)Medrese sayısını hızla artırmak
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Yeni anlayışla taht hakkı hanedanın bütün üyelerinden alınarak hükümdar ve oğullarıyla sınırlandırılmış, böylece taht kavgalarının önüne geçilmesi ve merkezî otoritenin korunması amaçlanmıştır. Tımar gelirlerinin dağıtımı toprak yönetimiyle ilgili ayrı bir konudur. Vergi indirimi ve donanma giderleri de veraset anlayışıyla doğrudan ilişkili değildir.
Orta · Test 1
Soru 44Bizans İmparatorluğu'nun Anadolu'daki kale ve şehir yöneticilerine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Subaşı
- B)Ahi
- C)Tekfur
- D)Sancakbeyi
- E)Tımarlı sipahi
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Bizans'ın Anadolu'daki kale ve şehir yöneticilerine tekfur denirdi ve bunlar merkezle bağları zayıf, kendi başlarına hareket eden yöneticilerdi. Subaşı ve sancakbeyi Osmanlı taşra yönetiminde görev alan görevlilerdir. Ahi ise esnaf teşkilatına mensup kişileri niteler.
Kolay · Test 3
22.Devşirme sistemi, Kapıkulu ve ordunun bölümleri
Pençik'in Ankara Savaşı'ndan sonra yetersiz kalması üzerine Balkanlardaki Hristiyan ailelerin çocukları belirli ölçütlerle seçilip Türk ailelerin yanında Türk-İslam kültürüyle yetiştirildi; Acemi Ocağı'ndan Yeniçeri Ocağı'na ya da saraya alındı, sadrazamlığa kadar yükselebildi; sistem II. Murad döneminde düzenli hâle geldi. Kuruluş ordusu yaya-müsellemler, Kapıkulu Ocakları, tımarlı sipahilerden oluşan eyalet askerleri, akıncılar ve azaplardan oluşuyordu.
Sınav ipucu: Devşirmede tek erkek çocuklu ailenin çocuğu, evliler, zanaat sahipleri ve şehir çocukları genellikle alınmazdı; "ordunun bölümleri arasında yer almaz" çeldiricisi Nizam-ı Cedid gibi sonraki ocaklardır.
Soru 71Devşirme sistemiyle yetiştirilen kişilerin zamanla sadrazamlığa kadar yükselebilmesi, Osmanlı yönetimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
- A)Devlet görevlerinin doğuştan gelen soyluluğa göre dağıtıldığının
- B)Fetihlerin tamamen durdurulmuş olduğunun
- C)Yönetici kadroların doğrudan padişaha bağlı oluşturulduğunun
- D)Ordunun yalnızca tımarlı sipahilere dayandığının
- E)Taşra yönetiminin yerel beylere bırakıldığının
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Devşirmelerin en üst görevlere kadar yükselebilmesi, Osmanlı'da yönetici kadronun kan bağına veya soyluluğa değil, padişaha bağlı kul sistemine dayandığını gösterir. Bu nedenle görevlerin soyluluk esasına göre dağıtıldığı seçeneği sistemin mantığına aykırıdır. Kapıkulu Ocakları da devşirmelerden oluştuğu için ordunun yalnızca tımarlı sipahilere dayandığı söylenemez.
Orta · Test 5
Soru 79Osmanlı Devleti'nde Balkanlardaki Hristiyan ailelerin çocuklarının belirli ölçütlere göre seçilip Türk-İslam kültürüyle yetiştirilerek askerî ve idari kadrolara hazırlanmasına dayanan uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Devşirme sistemi
- B)Tımar sistemi
- C)İltizam usulü
- D)Millet sistemi
- E)İskân politikası
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Devşirme sistemi, Balkanlardaki Hristiyan ailelerden alınan çocukların eğitilerek Kapıkulu Ocaklarına ve devlet kadrolarına hazırlanmasıdır. Tımar sistemi toprak gelirlerinin askerî hizmet karşılığı dağıtılmasıyla ilgili olduğundan buradaki tanımı karşılamaz. Millet sistemi ise gayrimüslim toplulukların kendi hukuklarına göre yaşamasını düzenler.
Orta · Test 6
Soru 75Aşağıdakilerden hangisi Kuruluş Dönemi Osmanlı ordusunun bölümleri arasında yer almaz?
- A)Kapıkulu Ocakları
- B)Eyalet askerleri
- C)Yaya ve müsellemler
- D)Nizam-ı Cedid ordusu
- E)Uç bölgelerindeki akıncılar
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Nizam-ı Cedid ordusu III. Selim Dönemi'nde, XVIII. yüzyılın sonunda kurulduğu için Kuruluş Dönemi ordusunun bir bölümü olamaz. Kapıkulu Ocakları, eyalet askerleri, yaya ve müsellemler ile akıncılar ise Kuruluş Dönemi'nde Osmanlı askerî yapısını oluşturan unsurlardır.
Kolay · Test 5
Karıştırılan noktalar yan yana
| Savaş | Tarih · padişah · sonuç |
|---|---|
| Koyunhisar (Bafeus) | 1302 · Osman Bey · Bizans tekfurlarıyla ilk savaş; İznik yolu açıldı |
| Maltepe (Palekanon) | 1329 · Orhan Bey · Bizans imparatoruyla ilk savaş; İznik ve İzmit alındı |
| Sazlıdere | 1362 · I. Murad · Edirne alındı, devlet merkezi oldu |
| Sırpsındığı | 1364 · I. Murad · Balkanlardaki ilk Haçlı ordusu gece baskınıyla dağıtıldı |
| Çirmen | 1371 · I. Murad · Sırplar yenildi; Makedonya yolu açıldı |
| I. Kosova | 1389 · I. Murad · Balkan ittifakı yenildi; padişah şehit edildi |
| Niğbolu | 1396 · Yıldırım Bayezid · Haçlı bozgunu; Sultan-ı İklim-i Rum unvanı |
| Ankara | 1402 · Yıldırım Bayezid · Timur'a yenilgi; Fetret Devri başladı |
| Varna | 1444 · II. Murad · Segedin'i bozan Haçlılar yenildi |
| II. Kosova | 1448 · II. Murad · Avrupa savunmaya çekildi; İstanbul'un fethine zemin |
Sık düşülen tuzaklar
- Balkanlardaki ilk Haçlı ordusu Sırpsındığı'nda (1364) yenilmiştir; Niğbolu (1396) ilk değil, en büyük Haçlı zaferlerinden biridir.
- Rumeli'deki ilk toprak Çimpe Kalesi'dir (1353, Kantakuzenos'un yardım karşılığı verdi); Gelibolu ertesi yıl fethedilip üs yapılmıştır.
- Yaya-müsellem, divan, ilk vezir ve ilk akçe Orhan Bey'e; Yeniçeri Ocağı, Pençik, kazaskerlik, defterdarlık ve Rumeli Beylerbeyliği I. Murad'a aittir.
- Ankara Savaşı'ndan sonra Anadolu hâkimiyeti çökmüş ama Balkan toprakları korunmuştur; "Balkanların kaybı" sonuç olarak verilirse yanlıştır.
- İstanbul'u ilk kuşatan Yıldırım Bayezid, fetheden II. Mehmed'dir; II. Murad da 1422'de kuşatmış ama alamamıştır.
- Kuruluş Dönemi 1453 İstanbul'un fethiyle biter; Ankara Savaşı ya da Fetret Devri'nin bitişi dönemin sonu değildir.
- Türk siyasi birliğini büyük ölçüde sağlayan Yıldırım Bayezid'dir ama kalıcı olmamıştır; Çelebi Mehmed "ikinci kurucu"dur, birliği ilk kuran değil.
- Şeyh Bedreddin İsyanı ve Venedik'le ilk deniz savaşı Çelebi Mehmed'e, İskender Bey ve Hünyadi ile mücadele II. Murad'a aittir; Düzmece Mustafa her iki dönemde de görülür.